نگاه مترقی رهبر شهید به نقش الگوساز زنان؛ از تربیت تا تعالی
زنان در خط مقدم تمدنسازی و مقابله با جنگ شناختی قرار دارند
رهبر شهید انقلاب با تأکید بر اهمیت تربیت زنان، معتقد بودند که عظمت زن مسلمان محدود به دورهای خاص از تاریخ اسلام نیست و هرگاه زمینه تربیت صحیح اسلامی فراهم شود، زنان میتوانند منشأ تحولات بزرگ شوند. ایشان در این زمینه با اشاره به شخصیت «بنتالهدی صدر» میفرمایند: «در هر زمانی، در هر محیط کوچکی و در هر خانوادهای که زنی با این الگوی اسلامی تربیت توانست رشد کند، همان عظمت زنان بزرگ را پیدا کرد.» (30/07/1376). رهبر شهید، بنتالهدی صدر را نمونهای از زنانی میدانستند که با وجود شرایط دشوار سیاسی و اجتماعی، توانستند بر تاریخ و جامعه خود اثر بگذارند. ایشان همچنین تأکید میفرمایند که عظمت چنین زنانی از مردان بزرگ و شجاع کمتر نیست.
از نگاه رهبر شهید انقلاب، تربیت زن بر اساس معارف اسلامی، نهتنها موجب رشد فردی او میشود، بلکه آثار آن در سطح جامعه نیز آشکار خواهد شد. ایشان در اینباره تصریح میفرمایند: «اگر جامعهی اسلامی بتواند زنان را با الگوی اسلامی تربیت کند، آن وقت زن به مقام شامخ حقیقی خود نائل آمده است.» (30/07/1376) از همینرو، امام شهید امت توجه به آموزش و تربیت زنان را عاملی برای پیشرفت عمومی کشور میدانند و معتقدند در هر عرصهای که زنان با مسئولیتپذیری وارد شوند، ظرفیت پیشرفت و تعالی افزایش خواهد یافت.
زن؛ محور تربیت نسل و استحکام خانواده
یکی از مهمترین ابعاد نقشآفرینی زنان در نظر رهبر شهید انقلاب، جایگاه آنها در خانواده است. خانواده از نگاه ایشان نخستین و مهمترین محیط شکلگیری شخصیت انسان و تربیت نسل آینده است و زن در این فرآیند نقشی اساسی را بر عهده دارد. ایشان تأکید میفرمایند: «مهمترین مسئولیت و نقش زنان در هر سطحی از توانایی و فعالیت اجتماعی، نقش بسیار مهم آنان در خانواده است.» (13/04/1386)
در همین چارچوب، نقش زن در خانواده به معنای محدود شدن او به محیط خانه نیست؛ بلکه خانواده بستری برای اثرگذاری گسترده اجتماعی زن است. مادری که فرزندان صالح تربیت میکند و همسری که همسر خود را برای حضور در عرصههای مثبت اجتماعی تشویق میسازد، در حقیقت در حال ایفای یک نقش اجتماعی مهم است. رهبر شهید در این زمینه خطاب به زنان میفرمایند: «شما هستید که فرزندان صالح میپرورید و همسران خود را برای ورود به میدانهای مثبت، تشجیع میکنید» (28/06/1375).
بنابراین، نقش تربیتی زن را میتوان یکی از مهمترین و اساسی ترین پایههای شکلگیری جامعه سالم دانست؛ به دلیل آنکه زن از طریق تربیت فرزندان و تأثیرگذاری بر محیط خانواده، در ساخت نسل آینده و انتقال ارزشها و باورهای اجتماعی و دینی، مشارکتی جدی و اثرگذار دارد.
حضور موثر زن در عرصه اجتماعی
در نگاه رهبر شهید، زن مسلمان علاوه بر نقش مهم خود در خانواده، نسبت به سرنوشت جامعه نیز مسئولیت دارد. ایشان حضور زنان در عرصههای سیاسی و اجتماعی را نه امری تشریفاتی، بلکه حقی همراه با تکلیف میدانند و در این زمینه تصریح میسازند: «دخالت در سیاست و در مقدّرات اساسی کشور وظیفهی زنان و تکلیف زنان است؛ حقّ زنان و تکلیف زنان است.» (06/10/1402).
چنین نگاه عمیقی ریشه در آموزههای اسلامی دارد. حضور زنان در عرصه عمومی جامعه اسلامی از صدر اسلام سابقه داشته و قرآن کریم نیز از بیعت زنان با پیامبر اکرم(ص) سخن گفته است. رهبر شهید انقلاب با اشاره به همین سابقه تاریخی تأکید میفرمایند: «در اسلام بیعت زن، مالکیت زن، حضور زن در این عرصههای اساسی سیاسی و اجتماعی، تثبیت شده است. اذا جائک المؤمنات یبایعنک علی ان لا یشرکن باللَّه[1]» (30/06/1379) .
بر این اساس، زن مسلمان همچون مرد مسلمان، در برابر مسائل و نیازهای جامعه احساس مسئولیت میکند. چه اینکه رهبر شهید انقلاب میفرمایند: «زنِ مسلمان مثل مردِ مسلمان حق دارد آنچه را که اقتضای زمان است، آن خلأیی را که احساس میکند، آن وظیفهای را که بر دوش خود حس میکند، انجام دهد» (20/12/1375).
پیشتازی زنان در حرکت انقلاب اسلامی
نهضت تأکید بر نقشآفرینی زنان در اندیشه رهبر شهید انقلاب، در امتداد نگاه امام خمینی(ره) به جایگاه زن در جامعه اسلامی است. امام خمینی(ره) در نخستین سالهای پیروزی انقلاب، با اشاره به حضور زنان در نهضت اسلامی، آنان را پیشتاز حرکت انقلاب معرفی ساخته و فرمودند: «شما بانوان اثبات کردید که در صف جلو هستید. شما اثبات کردید که مقدم بر مردها هستید. مردها از شما الهام گرفتند. » امام خمینی(ره) در همان سخنان، هدف اسلام را تربیت انسان کامل دانسته و نقش زنان در این مسیر را برجسته میکنند: «اسلام میخواهد شما را یک انسان کامل تربیت کند که در دامن شما انسانهای کامل تربیت بشود» (17/12/1357) .
از این منظر، زن هم خود موضوع تربیت و تعالی است و هم از مهمترین عوامل تربیت انسانهای آینده به شمار میآید. همین دوگانه، جایگاه زن را در منظومه اسلامی به جایگاهی فراتر از ایفای نقش فردی تبدیل میکند.
نقش کلیدی زنان در تعیین سرنوشت جامعه
در ساختن جامعه امام خمینی(ره) همچنین بر ضرورت حضور زنان در عرصههای اجتماعی و سیاسی تأکید فرموده و تصریح میسازند که مسائل سیاسی و سرنوشت جامعه اختصاص به مردان ندارد. ایشان با اشاره به انتخابات میفرمایند که زنان باید همانند مردان در این عرصه فعالیت داشته باشند؛ چراکه «سرنوشت ایران، سرنوشت همه است.» ایشان در ادامه بر حضور زنان در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی، با رعایت موازین اسلامی تأکید داشته و میفرمایند: «زنها هم باید در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی همدوش مردها باشند، البته با حفظ آن چیزی که اسلام فرموده است» (19/01/1363) این نگاه، الگوی مشارکت اجتماعی زن مسلمان را بر پایه دو اصل همزمان بنا میکند: حضور مسئولانه در جامعه و پایبندی به ارزشها و موازین اسلامی.
نقش توامان زنان در خانواده و جامعه؛ پیونددهنده تربیت و پیشرفت
با کنار هم قرار دادن دیدگاههای رهبر شهید انقلاب و امام خمینی(ره)، میتوان دریافت که مسئله زن در اندیشه اسلامی صرفاً به یک عرصه خاص محدود نمیشود. زن در خانواده، نقش تربیتی و انسانساز برعهده دارد و در جامعه نیز مسئولیت اجتماعی بر عهده میگیرد؛ در عرصه سیاسی، نسبت به سرنوشت کشور احساس تکلیف میکند و در بزنگاههای تاریخی میتواند به یکی از عوامل اصلی حرکت جامعه تبدیل شود. از همینرو، الگوی مطلوب زن مسلمان، الگویی است که میان خانواده، تربیت، مسئولیت اجتماعی و حضور سیاسی تعارضی نمیبیند، بلکه این عرصهها را در یک منظومه واحد تعریف میکند.
زن میتواند هم مادر و همسر باشد و همزمان در ساخت جامعه، افزایش مشارکت اجتماعی، تربیت نسل آینده و پیشرفت کشور نقشآفرینی کند. در نهایت، تأکید رهبر شهید انقلاب بر تربیت زنان با الگوی اسلامی را میتوان ناظر به حقیقتی اساسی دانست: جامعهای که زنانی عالم، شجاع، متفکر، مسئول و برخوردار از هویت اسلامی تربیت کند، از ظرفیت عظیمی برای پیشرفت برخوردار خواهد بود. همانگونه که تجربه گرانسنگ انقلاب اسلامی نشان داد، حضور زنان در میدانهای اجتماعی و سیاسی میتواند به حرکتهای عمومی جامعه قدرت و عمق بیشتری ببخشد. بنابراین، توجه به زنان و فراهم کردن زمینه رشد و نقشآفرینی ایشان، نه یک مسئله حاشیهای، بلکه بخشی از مسیر تعالی خانواده، جامعه و آینده کشور است.
[1] یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذَا جَاءَکَ الْمُؤْمِنَاتُ یُبَایِعْنَکَ عَلَى أَنْ لَا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْئًا وَلَا یَسْرِقْنَ وَلَا یَزْنِینَ وَلَا یَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا یَأْتِینَ بِبُهْتَانٍ یَفْتَرِینَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ فَبَایِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ .ای پیامبر! هنگامی که زنان باایمان نزد تو آیند تا [بر پایه این شرایط] با تو بیعت کنند که چیزی را با خدا شریک نگیرند، و دزدی نکنند، و مرتکب زنا نشوند، و فرزندان خود را نکشند، و طفل حرام زاده خود را به دروغ و افترا به شوهرانشان نبندند، و در هیچ کار پسندیده ای از تو سرپیچی نکنند، با آنان بیعت کن و از خدا برای آنان آمرزش بخواه؛ زیرا خدا بسیار آمرزنده و مهربان است. (آیه 12 سوره ممتحنه).