مسئله زنان یکی از نقاط عطف منظومه فکری رهبر شهید است
لازمه تمدنسازی، تربیت سیاسی بدون تقلید از غرب است
در این نشست که با هدف بررسی مفهوم «بعثت مردم» و نسبت آن با موقعیت تازه ایران برگزار میشود، دکتر هدی غفاری به بررسی «نقش زنان در بعثت ملت، پیشرفت و تابآوری اجتماعی» پرداخت.
قانون اساسی؛ میثاق ملی و تضمینکننده حقوق شهروندان
غفاری با اشاره به اهمیت قانون اساسی اظهار کرد: قانون اساسی را میتوان به منزله یک میثاق ملی دانست که در آن هم وظایف حکمرانان و هم حقوق فرمانبران آمده است؛ یعنی هم آنچه فرمانروایان باید در نحوه اعمال حاکمیت پاس بدارند و هم حقوقی که فرمانبران دارند و به نوعی تضمینکننده حقوق و آزادیهای شهروندان است.
وی افزود: قانونگذار اساسی زمانی که میخواهد توجه خود را بر مسئلهای نشان دهد، در مقدمه قانون اساسی مهمترین مؤلفهها و دغدغههای خود را بیان میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به جایگاه زنان در مقدمه قانون اساسی گفت: در مقدمه قانون اساسی، درباره زنان تصریح شده است که زنان به دلیل ستم بیشتری که تاکنون از نظام طاغوتی متحمل شدهاند، استیفای حقوق آنان نیز بیشتر خواهد بود. این نکته بسیار مهم است و به نوعی جهتگیری قانون اساسی درباره حوزه زنان را مشخص میکند.
غفاری ادامه داد: در منظومه قانون اساسی، بحث زنان و خانواده با یکدیگر پیوندی عمیق و ناگسستنی دارند و قرار گرفتن این دو موضوع در کنار یکدیگر، تأکیدی دقیق و هدفمند است.
وی با اشاره به اصل سوم قانون اساسی اظهار کرد: قانون اساسی در اصل سوم نیز بخشی از وظایف دولت را مشخص کرده و دولت را مکلف میکند در مسیر تحقق اهداف مقرر در قانون اساسی حرکت کند.
غفاری همچنین با اشاره به بند چهاردهم اصل سوم قانون اساسی گفت: در این بند بر تأمین حقوق همهجانبه افراد اعم از زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلانه برای همه و تساوی عموم در برابر قانون تأکید شده است.
قانون اساسی؛ سند اصلی تضمین حقوق زنان
این استاد دانشگاه ضمن بیان اینکه اصل 20 و 21 قانون اساسی اهمیت ویژهای دارند گفت: اصل بیستم قانون اساسی مقرر میکند که «همه افراد ملت اعم از زن و مرد، یکسان در حمایت قانون قرار دارند» و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، با رعایت موازین اسلام، برخوردارند. بنابراین، قانون اساسی در حوزههای مختلف، بر حقوق زنان تأکید کرده است؛ از حقوق انسانی و مسائل مرتبط با روابط خانوادگی و ارتباط میان زوجین گرفته تا حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.
غفاری با اشاره به اینکه اصل بیستویکم نیز بهطور اختصاصی به حقوق زنان پرداخته و مقرر میکند که «دولت موظف است حقوق زن را در تمام جهات با رعایت موازین اسلامی تضمین نماید» افزود: در این اصل، ابعاد مختلف زندگی زنان مورد توجه قرار گرفته است؛ از جمله ایجاد زمینههای مساعد برای رشد شخصیت زن و احیای حقوق مادی و معنوی او، حمایت از مادران، بهویژه در دوران بارداری و حضانت فرزند، و حمایت از کودکان بیسرپرست. در این اصل، زن در قامت مادر نیز مورد توجه قرار گرفته است. همچنین ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان و بقای خانواده، بیانگر توجه قانونگذار اساسی به جایگاه زن در مقام همسر و ضرورت حمایت از نهاد خانواده است.
وی سپس بند چهارم این اصل را مورد اشاه قرار داد و با بیان اینکه این بند به ایجاد بیمه خاص برای بیوگان و زنان سالخورده و بیسرپرست اختصاص دارد، تصریح کرد: اگر به این موضوع دقت کنیم، میبینیم که قانونگذار حتی مراحل مختلف زندگی زنان را از بدو تولد تا دوران کهنسالی و پیری مورد توجه قرار داده و حقوق آنان را در شرایط مختلف نادیده نگرفته است. در این بند، بهطور مشخص، حمایت از زنان در سنین سالخوردگی و همچنین زنانی که ممکن است بدون سرپرست باشند، مورد تأکید قرار گرفته است.
این حقوقدان با اشاره به اینکه در بند پنجم نیز اعطای قیمومت فرزندان به مادران شایسته در جهت حمایت از حقوق آنان، در صورت نبودن ولی شرعی، مورد توجه قرار گرفته است، افزود: این موضوع نشان میدهد که قانون اساسی حتی در جزئیات مربوط به حقوق مادران و جایگاه آنان در سرپرستی فرزندان نیز توجه ویژهای داشته است.
غفاری همچنین با بیان اینکه این موارد، بخشی از ظرفیتهای قانون اساسی در زمینه حمایت از حقوق زنان است؛ گفت: اما واقعیت این است که در عرصه حقوق زنان، قانون اساسی بهعنوان سند اصلی و مبنای حقوقی، جایگاه ویژهای دارد و چارچوب مهمی برای تضمین حقوق و حمایت از زنان در عرصههای مختلف زندگی ترسیم کرده است.
جایگاه زنان در جامعه و خانواده
این استاد دانشگاه با اشاره به حضور زنان در انقلاب اسلامی و بزنگاههای حساس تاریخی گفت: زنان در انقلاب اسلامی و در بزنگاههای حساس تاریخی، حضوری مستمر و پررنگ داشتهاند و همواره در عرصههای مختلف اجتماعی حاضر بودهاند.
وی افزود: زنان در شرایط حساس کنونی نیز در عرصههای اجتماعی حضور دارند و میتوان این حضور را در قالب یک «جهاد دائمی» مورد توجه قرار داد؛ چراکه زنان در بسیاری از عرصهها پیشتاز بودهاند.
غفاری با اشاره به اصل دهم قانون اساسی گفت: اصل دهم قانون اساسی به موضوع خانواده توجه دارد و خانواده را واحد بنیادی جامعه اسلامی میداند. بر اساس این اصل، همه قوانین، مقررات و برنامهریزیهای مربوط باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداشت قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق باشد.
«منشور حقوق و مسئولیتهای زنان»؛ سندی مغفول
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه سخنان خود به «منشور حقوق و مسئولیتهای زنان در جمهوری اسلامی ایران» اشاره کرد و گفت: یکی از مغفولترین و مهجورترین اسناد مرتبط با حقوق زنان، منشور حقوق و مسئولیتهای زنان است که در سال 1385 به قانون تبدیل شد.
وی افزود: در این منشور حتی به حقوق دختران نیز توجه شده و حق برخورداری آنان از حمایت عاطفی مورد توجه قرار گرفته است.
الگوی سوم زن مسلمان در منظومه فکری رهبر شهید
غفاری در ادامه به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره زنان پرداخت و گفت: «الگوی سوم زن مسلمان» یکی از کلیدواژههای مهم در بیانات رهبر شهید درباره زنان است.
وی افزود: رهبر شهید، جمهوری اسلامی را در مقام دفاع از حقوق زنان و پاسداشت حقوق آنان، مطالبهگر میدانستند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در الگوی سوم زن مسلمان، دیدگاه متحجرانهای که زن را صرفاً به فعالیتهای خانه محدود میکند و سایر فعالیتهای اجتماعی را از او سلب میکند، مورد پذیرش نیست. از سوی دیگر، این الگو در مقابل دیدگاه غربزده نیز قرار دارد؛ دیدگاهی که بدون توجه به اقتضائات روحی و بدون توجه به پیشینه تمدنی زن مسلمان، الگوهای غربی را در حوزه حقوق زنان دنبال میکند.
زنان؛ نقشآفرینان تمدنساز
غفاری با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب برای زنان نقش تمدنسازی قائل بودند، اظهار کرد: از منظر ایشان زنان تازه در ابتدای مسیر پیشرفت قرار دارند و همچنان ظرفیتهای بسیاری برای پیشرفت و نقشآفرینی آنان وجود دارد.
وی مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان را از دیگر تأکیدات رهبر شهید دانست و گفت: ایشان بر رشد علمی و معرفتی زنان نیز تأکید داشتند و مادری و خانهداری را نیز فعالیت و مسئولیتی ارزشمند میدانستند.
غفاری تصریح کرد: برترین زنان از منظر رهبر شهید، زنانی هستند که از خود اراده، تصمیم درست و شخصیت انسانی نشان دادهاند.وی مسئله زنان را یکی از نقاط عطف در منظومه فکری رهبر شهید دانست و گفت: یکی از نکات مهم در این منظومه فکری، توجه به اقتضائات زمانه در مسائل مربوط به زنان است.
زنان و تابآوری اجتماعی
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش زنان در تابآوری اجتماعی پرداخت و گفت: آنچه رهبر شهید درباره حقوق زنان تصویر میکردند و آنچه امروز در جامعه مشاهده میکنیم، نشان میدهد زنان میتوانند نقش بیبدیلی در عرصه تابآوری اجتماعی داشته باشند.
غفاری افزود: واقعیت این است که زنان در سالهای اخیر به یکی از کانونهای مهم ادراکی و رسانهای علیه جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده بودند و تلاشهایی صورت گرفت تا زنان بهعنوان کنشگران اعتراضی و عامل بیثباتی اجتماعی معرفی شوند.
وی ادامه داد: با این حال، در تحولات اخیر شاهد بودیم که زنان در بسیاری از موقعیتها نهتنها عامل گسست اجتماعی نبودند، بلکه در تقویت پیوندهای اجتماعی، حفظ آرامش و افزایش تابآوری جامعه نقشآفرینی کردند.
غفاری تأکید کرد: برای بررسی دقیق این مسئله، انجام مطالعات تخصصی و جامعهشناختی ضروری است و نمیتوان بدون پژوهشهای کمی و کیفی گسترده درباره میزان و ابعاد این نقش اظهارنظر قطعی کرد.
وی در عین حال گفت: در کنار توجه به آسیبها و مطالبات زنان، باید ظرفیتهای مثبت جامعه زنان و نقش آنان در حفظ انسجام و سرمایه اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرد.
دومین نشست «موقعیت تازه ایران در پرتو بعثت مردم» برگزار میشود