تبریز؛ از مهد تاریخی تا افتتاح نخستین موزه مستقل چاپ کشور

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از تبریز، نام تبریز همواره با عنوان شهر اولین‌ها‌گره خورده و در این میان، صنعت چاپ به عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان توسعه فرهنگی و انتقال دانش، ریشه‌ای عمیق در این کلانشهر دارد. روزگاری خیابان‌های فردوسی و تربیت تبریز، کانون شکوفایی چاپخانه‌های سربی و لیتوگرافی ایران بودند و امروز، این صنعت از تولید محتوای صرف عبور کرده و به موتور محرکه اقتصاد، برندینگ و بسته‌بندی صنایع تبدیل شده است.

با این حال، صنعت چاپ تبریز برای بازگشت به دوران طلایی خود و رقابت در بازارهای صادراتی، نیازمند عبور از چالش فرسودگی ماشین‌آلات و نگاه ویژه حمایتی است. همزمان با روز ملی صنعت چاپ، نشست خبری مسئولان فرهنگی و صنفی استان به همراه آیین افتتاح نخستین موزه مستقل صنعت چاپ و نشر در کشور برگزار شد تا ضمن پاسداشت این میراث، نقشه راه آینده این صنعت مورد واکاوی قرار گیرد.

تغییر رویکرد به سمت اقتصاد خلاق در صنعت چاپ

نعمت‌الله پایان، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی در این نشست با تاکید بر اینکه روز ملی چاپ یادآور پیوند میان کلمه و تکنولوژی است، اظهار کرد: تبریز نخستین گره‌گشای صنعت چاپ و نقطه آغاز ریشه‌های مدرن این عرصه در کشور است و موزه چاپ می‌تواند پلی میان نسل‌ها و حافظ این سندیت تاریخی باشد.

وی با تشریح چشم‌انداز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این حوزه گفت: رویکرد ما تغییر مسیر از صنعت سنتی به سمت «اقتصاد خلاق» است. صنعت چاپ موتور محرکه اقتصاد و فرهنگ محسوب می‌شود و باید مسیر نوسازی و هوشمندسازی آن با قدرت حمایت شود.

استراتژی اداره کل ما این است که تبریز را به قطب اصلی صنعت چاپ در شمال‌غرب کشور تبدیل کند و با توجه به صنایع بزرگ فعال در استان، توسعه صادرات این بخش در اولویت است. افتتاح امروز نیز برگ زرین دیگری است که به افتخارات شهر اولین‌ها افزوده می‌شود.

آذربایجان شرقی؛ دومین قطب موزه‌های کشور

احمد حمزه‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان شرقی نیز در این مراسم با اشاره به جایگاه فرهنگی استان بیان کرد: آذربایجان شرقی پس از تهران، بیشترین تعداد موزه‌های کشور را در اختیار دارد و موزه چاپ، چهل و هشتمین موزه فعال استان است.

وی با تاکید بر برنامه این اداره کل برای راه‌اندازی حداقل یک موزه در هر شهرستان، افزود: موزه‌ها اصلی‌ترین فاکتوری هستند که غنای تاریخی و فرهنگی یک منطقه را نشان داده و نقش مهمی در اتصال هویت گذشته به امروز دارند. تبریز با قدمت تاریخی خود، نیازمند حفاظت از این آثار است؛ کمااینکه در حال حاضر بالغ بر 4800 اثر تاریخی و 27 مسجد تاریخی در محدوده بازار تبریز ثبت شده‌اند و پرونده ثبت جهانی جنگل‌های ارسباران نیز مجدداً در یونسکو مطرح خواهد شد.

صادرات چاپ می‌تواند با صادرات نفت برابری کند

علی عافیت، رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران آذربایجان شرقی با نگاهی آسیب‌شناسانه به وضعیت فعلی این صنعت گفت: امروز تنها یک روز تقویمی نیست، بلکه حامل دو قرن دانش، توسعه و هویت ایران است. تبریز مکانی صنعتی است و ای کاش روند ارتقای صنعت چاپ در این شهر متوقف نمی‌شد.

وی با اشاره به تغییر کاربری صنعت چاپ از تولید محتوا به سمت صنعت حیاتی بسته‌بندی و برندینگ افزود: برای پایداری این صنعت باید چالش‌های اساسی را حل کنیم. میانگین سال ساخت ماشین‌آلات چاپ در استان به سال 2000 میلادی برمی‌گردد که نشان‌دهنده فرسودگی شدید ناوگان ماست. در اروپا برای نوسازی این صنعت، 30 درصد هزینه را چاپخانه‌دار، 30 درصد را وام دولتی و مابقی را کمپانی سازنده تامین می‌کند؛ اما در کشور ما به دلیل تحریم‌ها، سرمایه‌گذار در تامین ماشین‌آلات گران‌قیمت روز دنیا تنها مانده است.

عافیت تاکید کرد: اگر صنعت چاپ به درستی ایفای نقش کند، ارزآوری آن با صادرات نفت برابری خواهد کرد؛ اما شرط اول حضور در بازارهای جهانی، داشتن ماشین‌آلات با سال ساخت بالای 2015 است که در تبریز و حتی سایر استان‌ها بسیار کمیاب است. همچنین امروز نیازمند اپراتورهای متخصص هستیم که آموزش آن‌ها نیازمند زیرساخت و بودجه‌ای فراتر از توان اتحادیه است.

روایت یک قرن تاریخ در موزه مستقل چاپ

رشید کفیلی، مجموعه‌دار و بنیان‌گذار موزه چاپ نیز در خصوص روند راه‌اندازی این مجموعه گفت: فعالیت ما ریشه در شغل پدرم دارد که از دهه چهل خورشیدی در حوزه کتاب‌فروشی، دفترسازی و ماشین‌آلات چاپ فعال بود.

وی با اشاره به چالش‌های تاسیس این موزه افزود: ابتدا قرار بود این موزه با تفاهم‌نامه‌ای در دبیرستان تاریخی فردوسی مستقر شود که محقق نشد؛ در نهایت تصمیم گرفتیم مستقل عمل کرده و مکان فعلی را با هزینه شخصی تهیه کنیم. در این موزه دستگاه‌هایی جمع‌آوری شده که قدیمی‌ترین آن‌ها یک دستگاه برش با بیش از 100 سال قدمت است و هر کدام از این اشیا، داستانی نهفته از تاریخ فرهنگ و صنعت این مرز و بوم را در دل خود دارند.