مدیریت محله در قشم؛ مردم قرار است چه چیزی را تغییر دهند؟
فرمانداری قشم حالا ساماندهی شوراهای پیشرفت محلات را در دستور کار قرار داده است؛ سازوکاری که قرار است با حضور دهیاران، اعضای شوراهای اسلامی، معتمدان و دیگر ظرفیتهای محلی، مسائل روستاها و محلات را از نزدیک شناسایی و برای پیگیری به دستگاههای مسئول منتقل کند.
اما در جزیرهای مانند قشم، سؤال مهمتر از تشکیل شورا این است که این ساختار تا چه اندازه میتواند به حل مسئله منجر شود.قشم مجموعهای از محلات و روستاهایی با شرایط متفاوت است؛ از مسائل خدماتی و زیرساختی گرفته تا اشتغال، معیشت، آموزش، سلامت، ورزش و آسیبهای اجتماعی. طبیعی است که اولویتهای یک روستای ساحلی یا منطقه کمبرخوردار با نیازهای یک محله شهری یکسان نباشد.
بنابراین نخستین کارکرد واقعی مدیریت محلهمحور میتواند این باشد که تصمیمگیریها از نسخههای یکسان فاصله گرفته و بر اساس نیاز واقعی هر منطقه انجام شود.
اگر مطالبه ثبت شود اما نتیجهای نداشته باشد، اعتماد هم ساخته نمیشود
تجربه بسیاری از برنامههای مشارکت مردمی نشان داده است که مردم زمانی در یک سازوکار محلی باقی میمانند که اثر حضور خود را ببینند. اگر شوراهای پیشرفت محلات صرفاً محلی برای انتقال مشکلات باشند و دستگاههای اجرایی نسبت به نتیجه پیگیریها تعهد مشخصی نداشته باشند، بهتدریج همان انگیزه اولیه برای مشارکت نیز کاهش خواهد یافت.
به همین دلیل، موفقیت طرح در قشم بیش از تعداد شوراهای تشکیلشده، به نحوه ارتباط این شوراها با دستگاههای اجرایی وابسته است؛ یعنی مشخص باشد یک مشکل پس از شناسایی در چه مسیری قرار میگیرد، متولی آن کدام دستگاه است و مردم چه زمانی باید منتظر پاسخ یا اقدام باشند.
از این منظر، «میز خدمت» نیز زمانی میتواند خروجی واقعی داشته باشد که پیش از برگزاری آن، مسائل هر محله دقیقاً شناسایی و اولویتبندی شده باشد؛ نه اینکه مسئولان در یک روز مشخص به محل بروند و دوباره همان فهرست عمومی مشکلات را از زبان مردم بشنوند.
دهقانی: مسئله هر محله باید در همان محل شناسایی شود
فرزاد دهقانی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری قشم بر استفاده از ظرفیت مردم در اداره امور محلی تأکید کرده و گفته است شوراهای پیشرفت محله باید به بستری برای شناسایی و پیگیری مسائل هر محله و روستا تبدیل شوند.
بر اساس توضیحات دهقانی، اعضای این شوراها از سوی مردم و معتمدان محل انتخاب و پس از معرفی و تأیید فرمانداری در سامانه رصد وزارت کشور ثبت میشوند.
وی همچنین بر تشکیل کمیتههای تخصصی در حوزههای آموزشی، فرهنگی، معیشتی، عمرانی، ورزشی و بهداشتی و انجام نیازسنجی پیش از برگزاری میزهای خدمت تأکید کرده است.همین بخش از اظهارات دهقانی میتواند نقطه مهم اجرای طرح در قشم باشد؛ چراکه اگر نیازسنجی واقعی انجام شود، حتی منابع محدود نیز میتواند به سمت مسائل اولویتدار هدایت شود و از پراکندهشدن امکانات میان دهها مطالبه کماثر جلوگیری کند.
از سوی دیگر، تأکید بر انتخاب افراد دلسوز و مطالبهگر و پرهیز از نگاههای شخصی و جناحی اهمیت زیادی دارد. شورای محله اگر به جای نمایندگی طیفهای مختلف مردم، به جمعی محدود از افراد شناختهشده تبدیل شود، عملاً بخش مهمی از فلسفه مشارکت مردمی خود را از دست خواهد داد.
قشم به شورای بیشتر نیاز ندارد؛ به حلقه وصل مردم و اجرا نیاز دارد
نکته تعیینکننده دیگر، شفافیت در حوزه کمکهای خیرین و توجه به خانوارهای نیازمند است. در چنین سازوکاری، قرار نیست صرفاً منابع جدید ایجاد شود؛ بلکه میتوان منابع موجود دولتی، خیرین، نهادهای حمایتی و ظرفیتهای اجتماعی را بر اساس اولویتهای واقعی هر محله کنار هم قرار داد.
اگر این اتفاق رخ دهد، مدیریت محلهمحور میتواند برای قشم فراتر از یک ساختار اداری جدید باشد؛ زیرا بخشی از مشکلات پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، در سطح محله دیده میشوند و ظرفیتهای همان منطقه نیز برای حل آنها فعال میشود.
اما اگر شوراها اختیار اثرگذاری، مسیر مشخص پیگیری و ارتباط مؤثر با دستگاههای اجرایی نداشته باشند، خطر آن وجود دارد که طرح نیز به یکی دیگر از ساختارهایی تبدیل شود که مردم در آن حرف میزنند اما تصمیم جای دیگری گرفته میشود.
آزمون واقعی مدیریت محلهمحور در قشم، بنابراین نه در تعداد شوراهای تشکیلشده و نه در تعداد جلسات برگزارشده، بلکه در تعداد مسائلی است که با مشارکت مردم شناسایی، اولویتبندی و در نهایت حل میشوند؛ جایی که میتوان فهمید «مردمسپاری مدیریت محله» یک عنوان است یا واقعاً تغییری در شیوه اداره محلات ایجاد کرده است.