چرا بسیاری از داوطلبان دانشگاه ملی مهارت را انتخاب میکنند؟
هدف اصلی؛ آمادهسازی دانشجو برای بازار کار
تسنیم: در ابتدا درباره مأموریت و هدف اصلی دانشگاه ملی مهارت توضیح دهید. این دانشگاه چه هدفی را دنبال میکند؟
جهانگیر: مأموریت اصلی دانشگاه ملی مهارت، ارائه آموزشهایی است که دانشجو را برای ورود به بازار کار آماده کند. ما معتقدیم آموزش عالی باید علاوه بر ارتقای دانش علمی، شایستگی و صلاحیت حرفهای دانشجو را نیز تقویت کند.
به همین دلیل، آموزشهای مهارتی و کاربردی در دانشگاه جایگاه ویژهای دارد. دانشجویی که وارد این دانشگاه میشود، در واقع با یک رویکرد متفاوت نسبت به آموزش عالی مواجه است؛ یعنی هدف آن است که فرد در کنار دانش علمی، مهارتهای مورد نیاز حوزه تخصصی خود را نیز کسب کند. این موضوع با سیاستهای کلان کشور در زمینه توسعه مهارتآموزی و کاهش فاصله میان دانشگاه و بازار کار نیز همراستا است.
پذیرش و مسیر تحصیل در دانشگاه ملی مهارت
تسنیم: دانشجویان از چه مسیری وارد دانشگاه ملی مهارت میشوند و ساختار پذیرش چگونه است؟
جهانگیر: پذیرش در رشتههای دانشگاه ملی مهارت بر اساس ضوابط و برنامههای مصوب انجام میشود و بخشی از پذیرش نیز از طریق آزمون سراسری صورت میگیرد. البته یکی از موضوعات مهم برای ما، تعریف و توسعه رشتهها بر اساس نیاز واقعی مناطق است.
ما نمیتوانیم صرفاً بر اساس تقاضای آموزشی، رشته ایجاد کنیم. باید ببینیم یک رشته چه میزان مورد نیاز بازار کار منطقه است، چه صنایعی در آن منطقه فعال هستند و دانشآموخته آن رشته پس از فارغالتحصیلی چه مسیری برای اشتغال خواهد داشت. این رویکرد در نهایت به نفع خود دانشجو نیز خواهد بود؛ زیرا فردی که وارد دانشگاه ملی مهارت میشود، عمدتاً با این نگاه انتخاب رشته میکند که بتواند در مدت زمان کوتاهتری مهارت کسب کرده و وارد بازار کار شود.
چرا بسیاری از داوطلبان دانشگاه ملی مهارت را انتخاب میکنند؟
تسنیم: آیا استقبال از دانشگاه ملی مهارت در استان قابل توجه است؟
جهانگیر: بله، ما تعداد قابل توجهی داوطلب داریم. نکته جالب این است که برخی داوطلبان حتی با وجود داشتن امکان انتخاب دانشگاههای دیگر، دانشگاه ملی مهارت را انتخاب میکنند؛ زیرا نگاه آنها به آینده شغلی است.
دانشجو میگوید میخواهم سریعتر مهارت کسب کنم و وارد بازار کار شوم. ساختار دورههای کاردانی و سپس کارشناسی ناپیوسته نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. دانشجوی کاردانی پس از گذراندن دوره مهارتی، در صورت تمایل میتواند تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ناپیوسته ادامه دهد. در واقع تلاش ما این است که مسیر تحصیل و اشتغال از یکدیگر جدا نباشند و دانشجو از همان زمان ورود به دانشگاه نسبت به آینده حرفهای خود تصویر روشنی داشته باشد.
4 هزار دانشجو و استادانی که خود در بازار کار حضور دارند
تسنیم: یکی از نقاط قوت دانشگاه ملی مهارت، حضور استادانی است که تجربه عملی دارند. این موضوع تا چه اندازه به کیفیت آموزش کمک میکند؟
جهانگیر: این مسئله از مزیتهای مهم دانشگاه ملی مهارت است. در مجموعه ما تعداد قابل توجهی از مدرسان، افرادی هستند که علاوه بر فعالیت آموزشی، سابقه و تجربه عملی در بازار کار دارند.
در استان حدود 4 هزار دانشجو در مجموعه دانشگاه ملی مهارت مشغول تحصیل هستند و نسبت استاد به دانشجو و نوع تخصص مدرسان اهمیت زیادی دارد. بسیاری از مربیان و مدرسان ما از افراد کارکشته حوزههای فنی و حرفهای هستند و با مسائل روز بازار کار آشنایی مستقیم دارند. این ویژگی باعث میشود آموزشها از فضای صرفاً تئوریک فاصله بگیرد. دانشجو با کسی آموزش میبیند که خودش تجربه حضور در محیط واقعی کار را دارد و میتواند مسائل اجرایی را به دانشجو منتقل کند.
افزایش حقالتدریس مدرسان
تسنیم: برای افزایش انگیزه مدرسان دانشگاه چه اقداماتی انجام شده است؟
جهانگیر: خوشبختانه در این زمینه نیز اتفاق خوبی افتاد. پیش از عید، مصوبهای در دانشگاه داشتیم که بر اساس آن پرداختی مربوط به تدریس این عزیزان افزایش پیدا کرد و حقالتدریس مدرسان تقریباً دو برابر شد. این مسئله میتواند در افزایش انگیزه مدرسان و همچنین دقت بیشتر در انتخاب و چینش اعضای آموزشی مؤثر باشد. وقتی قرار است آموزشها کاملاً مهارتی و کاربردی باشند، انتخاب مدرس متخصص و مسلط به حوزه اجرا اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
رشتههای دانشگاه باید متناسب با نیاز منطقه باشد
تسنیم: یکی از مسائل مهم، ایجاد رشتههای جدید است. چه سازوکاری برای تعیین رشتههای دانشگاه وجود دارد؟
جهانگیر: دانشگاه برای رشتههای مختلف از وزارت علوم مجوز دریافت میکند و طبیعتاً ایجاد رشته جدید نیز باید در چارچوب ضوابط و مجوزهای وزارتخانه انجام شود. اما اصل مهم برای ما این است که رشتهها متناسب با ظرفیت و نیاز منطقه تعریف شوند. اگر در منطقهای یک صنعت، بخش کشاورزی، معدن یا حوزه خدماتی ظرفیت بالایی دارد، آموزش دانشگاه نیز باید تا حد امکان به سمت تربیت نیروی مورد نیاز همان حوزه حرکت کند.
نباید رشتهای ایجاد کنیم که فارغالتحصیل آن پس از پایان تحصیل با مشکل جدی برای اشتغال مواجه شود. بنابراین یکی از ملاکهای اصلی ما در توسعه رشتهها، بررسی بازار کار و نیازهای واقعی منطقه است.
حسابداری کاربردی و معماری؛ رشتههای مورد استقبال
تسنیم: در استان چه رشتههایی مورد استقبال بیشتری قرار گرفتهاند؟
جهانگیر: در میان رشتههای موجود، رشتههایی مانند حسابداری کاربردی و معماری مورد استقبال قرار گرفتهاند. البته این موضوع به شرایط و ظرفیت هر منطقه نیز بستگی دارد. ما باید دائماً بررسی کنیم که چه رشتههایی در منطقه مورد نیاز هستند و چه رشتههایی ظرفیت اشتغال بیشتری برای فارغالتحصیلان ایجاد میکنند. بنابراین ممکن است رشتهای در یک منطقه بسیار مورد استقبال باشد و در منطقهای دیگر چنین شرایطی نداشته باشد.
مهمترین چالش دانشگاه؛ زیرساختها
تسنیم: مهمترین مشکلات دانشگاه ملی مهارت در استان چیست؟
جهانگیر: یکی از مشکلات اصلی دانشگاه، بحث زیرساختها است. ماهیت آموزشهای دانشگاه ملی مهارت به گونهای است که به زیرساخت، کارگاه، آزمایشگاه، تجهیزات و سختافزار آموزشی نیاز دارد. بنابراین توسعه آموزش در این دانشگاه بدون توجه به زیرساختها امکانپذیر نیست. ما تلاش کردهایم در این حوزه اقدامات لازم را انجام دهیم و در یک سال گذشته نیز موضوع توسعه برخی زیرساختها، از جمله خوابگاه، با جدیت دنبال شده است. در بحث خوابگاه نیز با پیگیریهای انجامشده و همراهی مسئولان و نماینده محترم حوزه انتخابیه، موضوع تأمین و توسعه ظرفیتها دنبال شد و اقدامات مثبتی صورت گرفت.
مشکل ساختاری و اعتباری دانشگاه
تسنیم: آیا مشکلات دانشگاه صرفاً مربوط به زیرساخت است یا در حوزه اعتبارات نیز چالشهایی وجود دارد؟
جهانگیر: یکی از مشکلات اساسی دانشگاه، موضوع ساختار اعتباری است. دانشگاه ملی مهارت در حوزه آموزش عالی فعالیت میکند، اما در برخی ساختارهای اعتباری و نحوه تعریف سرانه دانشجو، شرایط آن با دانشگاههای معمول متفاوت است.
هزینههای آموزش مهارتی به دلیل نیاز به کارگاه، آزمایشگاه، تجهیزات و مواد آموزشی، طبیعتاً بیشتر از آموزش صرفاً نظری است. بنابراین وقتی سرانه دانشجو پایینتر از هزینه واقعی آموزش مهارتی باشد، دانشگاه برای توسعه فعالیتهای خود با محدودیت مواجه میشود. در این زمینه تلاشهای زیادی انجام شده تا اعتبارات متناسب با ماهیت واقعی آموزشهای مهارتی دیده شود.
ارتباط دانشگاه با صنعت؛ از شعار تا عمل
تسنیم: یکی از پرسشهای جدی دانشجویان این است که ارتباط آنها با بازار کار و صنعت چگونه برقرار میشود؟ آیا این ارتباط صرفاً به حضور استادان شاغل در صنعت محدود است؟
جهانگیر: خیر. حضور استادانی که خودشان در بازار کار فعال هستند، یکی از ظرفیتهای دانشگاه است، اما ارتباط دانشگاه با صنعت صرفاً به این موضوع محدود نمیشود.یکی از تکالیف و برنامههای دانشگاه، توسعه ارتباط با صنایع و مراکز اقتصادی و خدماتی است. تلاش میکنیم آموزشها در جوار صنعت و با ارتباط مستقیم با محیط واقعی کار شکل بگیرد. این ارتباط میتواند از طریق تفاهمنامهها، دورههای عملی، آموزشهای مشترک، حضور دانشجو در محیط صنعت و تعریف رشتههای متناسب با نیاز صنایع دنبال شود.
راهاندازی نخستین هنرستان جوار صنعت در خراسان
تسنیم: در زمینه هنرستانهای جوار صنعت نیز اقداماتی انجام شده است. درباره این طرح توضیح دهید.
جهانگیر: یکی از اقدامات مهمی که اخیراً انجام شده، راهاندازی نخستین هنرستان جوار صنعت در خراسان است. هدف از راهاندازی این هنرستان آن است که آموزش مهارتی از دوره متوسطه با نیازهای واقعی صنعت پیوند بخورد. ما باید دانشآموز را از همان دوران هنرستان با محیط واقعی کار، تجهیزات و نیازهای صنعت آشنا کنیم.
در این طرح، رشتههایی که در بازار کار تقاضای بیشتری دارند، مورد توجه قرار میگیرند و تلاش میشود ارتباط دانشآموز با صنعت واقعیتر شود. در حال حاضر چهار رشته به عنوان هدف اولیه در نظر گرفته شده است، اما این ظرفیت قابل توسعه است و در صورت فراهم شدن شرایط میتوان رشتههای بیشتری را به این مجموعه اضافه کرد.
هنرستان جوار معدن؛ گام بعدی
تسنیم: آیا برنامهای برای توسعه این طرح به سایر بخشهای اقتصادی نیز وجود دارد؟
جهانگیر: بله. یکی از اهداف ما توسعه هنرستانهای جوار صنعت متناسب با ظرفیتهای اقتصادی مناطق است. در استان خراسان، حوزه معدن یکی از ظرفیتهای مهم محسوب میشود و به همین دلیل موضوع هنرستان جوار معدن نیز در حال پیگیری است. در چنین الگویی، رشتههای آموزشی بر اساس نیاز واقعی همان صنعت تعریف میشوند. این موضوع هم به صنعت برای تأمین نیروی انسانی ماهر کمک میکند و هم به دانشآموز اطمینان بیشتری میدهد که مهارتی که یاد میگیرد، در آینده کاربرد واقعی خواهد داشت.
ضرورت همکاری با دستگاهها و سازمانها
تسنیم: برای توسعه این برنامهها چه میزان همکاری میان دانشگاه و سایر دستگاهها وجود دارد؟
جهانگیر: توسعه آموزشهای مهارتی یک کار بینبخشی است و دانشگاه به تنهایی نمیتواند همه اهداف را محقق کند. ما نیازمند همکاری سازمانهای مختلف، صنایع، دستگاههای اجرایی و مجموعههای اقتصادی هستیم.
در سطح سازمان مرکزی نیز تفاهمنامههایی با مراجع و دستگاههای مختلف دنبال شده است. هدف از این تفاهمنامهها این است که ارتباط دانشگاه با بخشهای مختلف اقتصاد و صنعت تقویت شود. ما باید از ظرفیت همه مجموعهها استفاده کنیم تا دانشجو صرفاً در فضای دانشگاه آموزش نبیند، بلکه با محیط واقعی فعالیت حرفهای نیز ارتباط داشته باشد.
آموزش مهارتی باید به اشتغال منجر شود
تسنیم: اگر بخواهید مهمترین اولویت دانشگاه ملی مهارت در سالهای آینده را بیان کنید، چه موضوعی را مطرح میکنید؟
جهانگیر: مهمترین اولویت، تقویت ارتباط میان آموزش، مهارت و اشتغال است. ما باید رشتههایی را توسعه دهیم که مورد نیاز جامعه و بازار کار باشند و آموزشهایی ارائه کنیم که فارغالتحصیل پس از پایان تحصیل بتواند از مهارت خود استفاده کند.
در کنار مسائل آموزشی، موضوعات فرهنگی و اجتماعی نیز برای دانشگاه اهمیت دارند و نمیتوان آنها را نادیده گرفت. اما از نظر اولویتهای امروز جامعه، مسائل اقتصادی و اشتغال جوانان اهمیت ویژهای دارد. دانشگاه ملی مهارت میتواند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کند؛ به شرط آنکه زیرساختها تقویت شوند، رشتهها متناسب با نیاز مناطق تعریف شوند و ارتباط با صنعت و بازار کار به صورت واقعی و مستمر دنبال شود.
برنامه دانشگاه برای آینده
تسنیم: در مجموع، مهمترین برنامه دانشگاه ملی مهارت برای آینده چیست؟
جهانگیر: برنامه ما این است که ظرفیتهای موجود را به سمت نیازهای واقعی کشور و استان هدایت کنیم. هر رشتهای که ایجاد میشود باید یک منطق اقتصادی و اشتغال پشت سر خود داشته باشد. از سوی دیگر، باید زیرساختهای دانشگاه را توسعه دهیم، کارگاهها و آزمایشگاهها را تقویت کنیم و ظرفیت خوابگاهی را افزایش دهیم. همچنین ارتباط با صنعت باید از سطح تفاهمنامه فراتر رفته و به آموزش و مهارت واقعی دانشجو منجر شود.
راهاندازی هنرستانهای جوار صنعت و برنامهریزی برای هنرستانهای تخصصی مانند هنرستان جوار معدن نیز در همین چارچوب دنبال میشود. هدف نهایی این است که دانشآموز و دانشجو بداند مهارتی که امروز یاد میگیرد، فردا در بازار کار برای او کاربرد دارد. اگر بتوانیم این حلقه را میان آموزش، مهارت، صنعت و اشتغال کامل کنیم، بخش مهمی از مأموریت دانشگاه ملی مهارت محقق خواهد شد.