یادداشت| تلنگر بارش مازندران برای مدیریت سیلاب هیرمند
تغییرات اقلیمی و احتمال تغییر در الگوی بارش، ضرورت توجه به رخدادهای حدی را در حوزه آبخیز هیرمند نیز برجسته کرده است. خشک بودن دشت سیستان نباید به این تصور منجر شود که این منطقه از خطر سیلابهای شدید مصون است. بارش سنگین در بالادست میتواند در پایین دست به افزایش ناگهانی جریان و فشار بر شبکه انهار و تأسیسات آبی منجر شود.
از اینرو توصیه میشود مدیریت بحران استانداری سیستان و بلوچستان و سازمان آب منطقهای استان از همین حالا، پیش از وقوع سیلاب احتمالی، آمادگی شبکه آبی دشت سیستان را در دستور کار قرار دهند.
یکی از اقدامات ضروری، بازدید، پایش و لایروبی هدفمند انهار اصلی و فرعی هیرمند و شاخههای آن است؛ بهویژه در نقاطی که رسوبگذاری، کاهش مقطع عبور آب، انسداد یا فرسودگی تأسیسات میتواند جریان سیلاب را مختل کند. همچنین لازم است وضعیت پلها، آبگذرها، دریچهها و مسیرهای انحراف آب بررسی و نقاط بحرانی شناسایی شوند.
در کنار این اقدامات، تکمیل و مرمت فیدرکانال 2 چاهنیمه و دهنه سنگچال کفتارگی نیز باید از هماکنون مورد توجه قرار گیرد. این اقدام میتواند در صورت ورود آب، به کاهش زمان آبگیری چاهنیمهها کمک کند و فرصت بیشتری برای بهرهبرداری از جریان ورودی فراهم آورد.
لازم است وضعیت فنی این مسیرها، میزان پیشرفت کار، موانع موجود و زمان مورد نیاز برای تکمیل آنها بهصورت مشخص بررسی و اعلام شود. ظرفیت آبگذری انهار، استحکام کنارهها، احتمال سرریز و مسیرهای تخلیه اضطراری نیز باید در این ارزیابی مورد توجه قرار گیرد. در برخی نقاط، تقویت سازه یا اصلاح مسیر ممکن است از لایروبی مؤثرتر باشد.
پیشنهاد میشود این اقدامات در قالب یک برنامه آمادگی پیش از سیلاب انجام شود؛ برنامهای که در آن، نقاط آسیبپذیر اولویتبندی، مسئولیت دستگاهها مشخص و سناریوهای مختلف ورود آب از بالادست بررسی شود. نباید منتظر وقوع سیلاب بمانیم تا تازه متوجه شویم کدام نهر ظرفیت عبور آب ندارد، کدام آبگذر مسدود است و کدام تأسیسات نیاز به ترمیم دارد.
سیلاب، اگر از پیش برای آن آماده باشیم، میتواند به فرصتی برای تأمین آب و تقویت منابع آبی تبدیل شود؛ اما اگر مسیرهای عبور آب آماده نباشند، همان سیلاب میتواند به تخریب زیرساختها، اراضی کشاورزی و سکونتگاهها منجر شود.