از سلول بنیادی تا درمان ناباروری؛ نسخهای برای پیوند علم و جوانی جمعیت
در همین چارچوب، جلسه امروز کارگروه جوانی جمعیت کردستان به عرصهای برای طرح چند پیشنهاد متفاوت تبدیل شد؛ پیشنهادهایی که یک سوی آن به توسعه درمان ناباروری و ایجاد ظرفیت جدید درمانی در استان میرسید و سوی دیگر، فناوری سلولهای بنیادی و ذخیرهسازی خون بند ناف را بهعنوان بخشی از آینده سلامت نسل جدید مورد توجه قرار میداد.
حضور مرتضی ضرابی، مدیرعامل شرکت فناوری بنیاختههای رویان جهاد دانشگاهی، در این نشست نیز از این منظر اهمیت داشت که موضوع جمعیت صرفاً از زاویه افزایش تولد بررسی نشد، بلکه ظرفیتهای زیستی و فناوریهای نوین نیز در کنار سیاستهای حمایتی خانواده قرار گرفت؛ نگاهی که میتواند دامنه سیاستگذاری جمعیتی را از «تولد بیشتر» به «تولد همراه با امنیت و پشتوانه سلامت» گسترش دهد.
ضرابی: توسعه بانکهای سلول بنیادی همزمان به درمان بیماران و کاهش هزینههای ارزی کمک میکند
مرتضی ضرابی، مدیرعامل شرکت فناوری بنیاختههای رویان جهاد دانشگاهی ظهر امروز در این نشست که در جهاد دانشگاهی کردستان برگزار شد، توسعه بانکهای سلولهای بنیادی را دارای دو کارکرد مهم دانست و اظهار کرد: گسترش ذخایر سلولهای بنیادی، علاوه بر افزایش شانس دسترسی بیماران صعبالعلاج به نمونههای سازگار، میتواند از تحمیل هزینههای سنگین ارزی به نظام سلامت جلوگیری کند.
وی توضیح داد در مواردی که نمونه منطبق در داخل کشور وجود نداشته باشد، تأمین و انتقال هر نمونه سلول بنیادی از بانکهای بینالمللی حدود 35 تا 40 هزار یورو هزینه ارزی به همراه دارد؛ بنابراین تقویت ذخایر ملی، علاوه بر جنبه درمانی، از منظر اقتصادی و کاهش خروج ارز نیز حائز اهمیت است.
مدیرعامل شرکت فناوری بنیاختههای رویان جهاد دانشگاهی در ادامه از «پالایشگاه ضمائم زایمانی» بهعنوان یکی از پروژههای تحولی رویان نام برد؛ طرحی که بر استفاده از ظرفیتهای زیستی حاصل از فرآیند زایمان متمرکز است. به گفته وی، بند ناف، خون بند ناف، جفت، مایع جنینی و پردههای جنینی، که بخشی از آنها در گذشته بهعنوان پسماند بیمارستانی امحا میشدند، امروز میتوانند در مسیر تولید محصولات دارویی و درمانی مورد استفاده قرار گیرند.
وی فرآوری پرده آمنیوتیک و تولید زخمپوشهای بیولوژیک را از جمله نمونههای این فناوری برشمرد که در حوزههایی همچون جراحی قرنیه، درمان سوختگیهای حاد و زخم پای دیابتی کاربرد دارند؛ موضوعی که نشان میدهد ظرفیتهای زیستی مرتبط با تولد، تنها به لحظه تولد محدود نمیشوند و میتوانند در زنجیرهای از خدمات سلامت مورد استفاده قرار گیرند.
ضرابی در بخش دیگری از سخنان خود، سه پیشنهاد را برای پیوند ظرفیتهای فناوری زیستی با سیاستهای جوانی جمعیت مطرح کرد.
نخستین پیشنهاد، طراحی مشوقهای هدفمند برای خانوادههایی است که فرزند دوم و به بعد دارند. ضرابی با اشاره به تجربه سال گذشته گفت بیش از پنج هزار خانواده دارای فرزندان سوم و چهارم در کشور از تسهیلات و تخفیفهای ویژه برای ذخیرهسازی خون بند ناف نوزادان خود استفاده کردهاند و میتوان چنین الگوهایی را با همکاری کارگروههای استانی جمعیت توسعه داد.
پیشنهاد دوم او به حوزه بیمه مربوط میشد. ضرابی خواستار بازنگری در پوششهای بیمهای و تعریف ذخیرهسازی خون بند ناف بهعنوان یک خدمت تکمیلی با اولویت بالا شد تا خانوادههایی که از بیمههای تکمیلی برخوردارند، امکان استفاده آسانتر از این ظرفیت را داشته باشند.
سومین پیشنهاد، طراحی «بسته امنیت زیستی نوزاد» بود؛ بستهای که در کنار مشوقهایی مانند تسهیلات مسکن و حمایتهای اقتصادی، خدمات سلامت، غربالگریهای دورهای و ذخیره سلولهای بنیادی را نیز دربر گیرد. از نگاه او، حمایت از خانواده در سیاست جمعیتی میتواند از مشوق اقتصادی فراتر رفته و به ایجاد پشتوانهای برای سلامت نسل آینده تبدیل شود.
توسعه درمان ناباروری باید به یکی از محورهای اصلی سیاست جمعیتی کردستان تبدیل شود
لیلا آژیر، مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری کردستان، نیز در این نشست با تأکید بر اهمیت موضوع جوانی جمعیت، اظهار کرد: این موضوع یکی از اولویتهای اساسی استان است و در جلسات ستاد جوانی جمعیت، تکالیف دستگاهها، مشوقهای جمعیتی و بهویژه درمان ناباروری بهصورت تخصصی دنبال میشود.
وی با اشاره به آمارهای مطرح شده درباره ناباروری گفت بر اساس بررسیهای انجامشده، حدود 18 تا 20 درصد زوجها با چالش ناباروری مواجه هستند؛ از این رو توسعه خدمات درمانی در این حوزه، در کنار توجه به پیشگیری از سقطهای عمدی، میتواند بخشی از موانع پیش روی فرزندآوری را کاهش دهد.
آژیر موقعیت جغرافیایی کردستان و مرزی بودن استان را نیز یک ظرفیت مهم دانست و گفت توسعه مراکز درمان ناباروری میتواند علاوه بر پاسخگویی به نیاز خانوادههای کردستان، زمینهای برای شکلگیری و تقویت گردشگری سلامت در منطقه باشد.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری کردستان همچنین حضور مجموعههایی همچون جهاد دانشگاهی و شرکت فناوری بنیاختههای رویان را فرصتی برای استفاده از تجربه علمی و تخصصی این نهادها در طراحی راهکارهای عملیاتی حوزه جمعیت و سلامت دانست.
رضایی: جهاد دانشگاهی برای راهاندازی مرکز تخصصی درمان ناباروری در کردستان آماده است
محمدعادل رضایی، رئیس جهاد دانشگاهی استان کردستان، نیز جوانی جمعیت را مسئلهای چندبعدی توصیف کرد که تحقق اهداف آن نیازمند همکاری دستگاهها در حوزههای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و درمانی است.
وی با اشاره به سابقه جهاد دانشگاهی در حوزه درمان ناباروری اظهار کرد: این نهاد در قالب شبکهای از مراکز در استانهای مختلف کشور در این حوزه فعالیت دارد و از سال گذشته نیز برنامهریزی برای ایجاد این ظرفیت در کردستان دنبال شده است.
رئیس جهاد دانشگاهی استان کردستان با اشاره به فعالیت دو مرکز دولتی و خصوصی در حوزه درمان ناباروری در استان، افزود: این مراکز خدمات قابل توجهی ارائه میکنند، اما ظرفیت موجود متناسب با میزان نیاز استان نیست و توسعه زیرساختهای درمانی در این بخش ضروری به نظر میرسد.
وی از آماده شدن طرح و پروپوزال راهاندازی مرکز تخصصی درمان ناباروری جهاد دانشگاهی در کردستان خبر داد و گفت از نظر تأمین فضای فیزیکی مشکلی وجود ندارد و رایزنیهای اولیه برای تأمین تیمهای تخصصی و فنی نیز در داخل و خارج استان انجام شده است.
رضایی با تأکید بر اینکه اجرای این طرح نیازمند حمایت مدیریت ارشد استان، ستاد جوانی جمعیت و نمایندگان مجلس است، اعلام کرد جهاد دانشگاهی آمادگی دارد بهعنوان بازوی علمی، پژوهشی و اجرایی در کنار ستاد جوانی جمعیت فعالیت کند.
رئیس جهاد دانشگاهی استان کردستان همچنین ظرفیتهایی مانند خبرگزاری ایسنا، مرکز افکارسنجی ایسپا و ارتباط با اعضای هیئت علمی دانشگاهها را از امکانات جهاد دانشگاهی برای انجام نیازسنجی، افکارسنجی، برگزاری کارگاههای تخصصی و فرهنگسازی در حوزه جمعیت برشمرد.
تحلیل خبرنگار| جمعیت را نمیتوان فقط با تسهیلات بانکی افزایش داد
بر اساس تحلیل خبرنگار، آنچه از مجموعه مباحث مطرحشده در این نشست به دست میآید، یک واقعیت مهم است: مسئله جمعیت در کردستان، نیازمند نگاه چندلایه است. نمیتوان انتظار داشت صرفاً با افزایش مشوقهای مالی، مسئلهای که بخشی از آن ریشه در درمان ناباروری، نگرانیهای سلامت، شرایط اقتصادی، سبک زندگی و آیندهنگری خانوادهها دارد، حل شود.
از این منظر، پیشنهاد ایجاد مرکز تخصصی درمان ناباروری جهاد دانشگاهی میتواند یکی از موضوعات قابل پیگیری جلسه باشد؛ البته اهمیت این پیشنهاد زمانی روشنتر میشود که از مرحله پروپوزال و رایزنی عبور کرده و درباره زمانبندی، مدل تأمین اعتبار، تیم تخصصی، تجهیزات، ظرفیت پذیرش و نحوه پوشش هزینههای بیماران تصمیم عملیاتی گرفته شود.
موضوع دیگری که در این نشست برجسته شد، پیوند فناوری سلولهای بنیادی با سیاستهای جمعیتی بود. ذخیره خون بند ناف اگر قرار است بهعنوان بخشی از حمایت سلامتمحور خانواده مطرح شود، باید برای خانوادهها از نظر علمی، مالی و دسترسی، کاملاً شفاف باشد. مهمتر از آن، سیاستگذاران باید میان «ظرفیت بالقوه فناوری» و «کاربرد قطعی پزشکی» تفکیک روشنی قائل شوند تا مشوقهای جمعیتی بر مبنای اطلاعات دقیق و قابل فهم طراحی شوند.
از سوی دیگر، ایده «امنیت زیستی نوزاد» میتواند نگاه سیاستگذار را از مشوقهای صرفاً اقتصادی به خدمات سلامت گسترش دهد؛ اما اجرای چنین ایدهای نیازمند هماهنگی میان دستگاههای متولی جمعیت، وزارت بهداشت، بیمهها و مجموعههای تخصصی است و بدون سازوکار تأمین مالی پایدار، احتمالاً در حد یک پیشنهاد باقی خواهد ماند.
نکته مهم دیگر، ظرفیت مرزی کردستان برای توسعه گردشگری سلامت است. اگر مرکز درمان ناباروری با استانداردهای مناسب ایجاد شود و همزمان زیرساختهای اقامتی، درمانی و خدماتی تقویت شوند، میتوان از موقعیت جغرافیایی استان بهعنوان یک مزیت استفاده کرد. با این حال، گردشگری سلامت نیازمند برنامهای فراتر از ایجاد یک مرکز درمانی و وابسته به کیفیت خدمات، هزینه رقابتی، نیروی متخصص و شبکه خدمات پشتیبان است.
بر اساس این گزارش، ارزش اصلی این جلسه را باید در تغییر زاویه نگاه به موضوع جمعیت جستوجو کرد؛ اینکه فرزندآوری فقط یک هدف آماری نباشد، بلکه با سلامت مادر، درمان ناباروری، امنیت سلامت نوزاد، حمایت اقتصادی و دسترسی عادلانه به خدمات تخصصی همراه شود. اگر پیشنهادهای مطرحشده از مرحله سخنرانی عبور و به برنامه زماندار، اعتبار مشخص و مسئول اجرایی معین تبدیل شوند، آنگاه میتوان از شکلگیری یک مسیر عملیاتی برای جوانی جمعیت در کردستان سخن گفت؛ مسیری که هم خانواده را حمایت کند و هم ظرفیت علمی و درمانی استان را ارتقا دهد.