بازتاب پیامدهای جنگ علیه ایران در رسانههای جهان
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
خبرگزاری آسوشیتد پرس به نقل از سه مقام منطقهای و دو مقام آمریکایی گزارش داد که میانجیها در تلاشاند تا توافقی برای پایان دادن به درگیریها و بازگشایی تنگه هرمز میان ایران و آمریکا میانجیگری کنند، اما موانع بزرگی همچنان پابرجاست. این گفتگوهای غیرمستقیم در حالی انجام میشود که مناقشه وارد هشتمین ماه خود شده و آسیبهای اقتصادی جهانی و خسارات سنگینی به ایران وارد کرده است.
این گزارش میافزاید که عباس عراقچی، روز دوشنبه با میانجیهای قطری درباره آخرین تحولات گفتگو کرده است. یک مقام ارشد آمریکایی اذعان کرد که ترامپ با وجود لفاظیهای تهاجمی، اگر توافقی قابل دستیابی باشد، به دنبال راهحل غیرنظامی است. با این حال، مقام دیگری تصریح کرد که واشنگتن تا زمانی که مسائل هستهای حل نشود، توافقی با تهران نخواهد بست.
آسوشیتد پرس میافزاید که بر اساس پیشنویس مورد بحث، تنگه هرمز بر اساس توافق جداگانه ایران و عمان بازگشایی میشود و هیچ عوارضی دریافت نخواهد شد؛ موضوعی که تهران پیشتر دنبال آن بود. یکی از مقامات منطقهای گفت آمریکا خواستار امتیازهای هستهای از جمله اجازه ورود بازرسان به ایران است. در یادداشت تفاهم ژوئن که در چند روز فروپاشید، قرار بود برنامه هستهای ایران طی ۶۰ روز بررسی شود. اختلاف اصلی بر سر زمانبندی و اینکه کدام طرف نخستین گام را بردارد، باقی مانده است.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ادعاهای رسانهها درباره آمادگی واشنگتن برای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران در ازای «پیشرفت ملموس» در برنامه هستهای را رد کرد و در شبکه تروث سوشال نوشت: «این درست نیست. من هیچ چیزی به آنها پیشنهاد ندادم.» این در حالی است که اکسیوس و سیانان به نقل از مقامات آمریکایی از آمادگی ترامپ برای ارائه مشوقهای اقتصادی خبر داده بودند.
این گزارش میافزاید که مقامات آمریکایی و ایرانی روز دوشنبه به طور جداگانه با میانجیها گفتگو کردند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرد: «شروط ما روشن است و هرگونه حرکت به سوی بازگشایی تنگه هرمز منوط به تحقق این شروط است. تنها یک راهحل مذاکرهشده میتواند آنها را از این بنبست خارج کند.» وی افزود که میانجیها هنوز رد رسمی آمریکا را به ایران ابلاغ نکردهاند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در مصاحبه با سیبیاس گفت: «ایران به دنبال جنگ نیست، اما از خود در برابر فشار، تهدید و حملات دفاع خواهد کرد» و افزود که تهران قبلاً پذیرفته است که «قرار نیست سلاح هستهای توسعه دهد.» رویترز میافزاید که قیمت نفت برای دومین روز متوالی افزایش یافت و نفت برنت با ۱.۴ درصد رشد به ۱۰۶.۷۷ دلار در هر بشکه رسید. این در حالی است که عربستان به دلیل پیشروی انصارالله یمن در این ماه، عمیقتر به جنگ کشیده شده و صادرات نفت این کشور از دریای سرخ در معرض تهدید قرار گرفته است.
نشریه فارن افرز در تحلیلی به قلم علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بینالمللی بحران ، نوشت که برخلاف تصور رایج درباره پایان قریبالوقوع جنگ، این مناقشه «به هیچ وجه نزدیک به پایان نیست» و در حال تبدیل شدن به یک «جنگ ابدی جدید» است. به نوشته این تحلیلگر، هر دو طرف توانایی دستیابی به اهداف خود را ندارند، اما احساس میکنند ادامه جنگ ارزشمند است: آمریکا نمیتواند حکومت ایران را سرنگون کند، اما میتواند توان نظامی و اقتصاد آن را تضعیف کند؛ ایران نیز نمیتواند آمریکا را از منطقه بیرون کند، اما میتواند به پایگاههای آمریکا آسیب بزند و تجارت جهانی را مختل کند.
واعظ تصریح میکند که هر دو کشور منابع لازم برای جنگ نامحدود را در اختیار دارند و هیچیک نمیخواهد نخستین طرفی باشد که عقبنشینی میکند. جنگ ۱۹۸۰-۱۹۸۸ با عراق نشان داد که ایران حتی در شرایط دشوارتر تسلیم نشد.
این گزارش میافزاید که جنگ در حال تغییر ساختار قدرت در ایران است و نهادهای امنیتی و نظامی را بر نهادهای غیرنظامی مسلط میکند. کشورهای عرب خلیج فارس نیز در حال بازنگری در دکترین امنیتی خود هستند و به سمت «پوششدهی» حرکت میکنند. در پایان، واعظ نتیجه میگیرد که جنگ فعلاً پایدار است، هیچیک نمیتواند پیروز شود، اما به جنگ ادامه میدهند «زیرا جایگزینها را کاملاً غیرقابل قبول مییابند.»
رسانه های عربی
روزنامه «الشرق الأوسط» در گزارشی که ۲۹ سپتامبر منتشر کرده، از تلاشهای غیرمستقیم تهران و واشنگتن برای دستیابی به فرمولی جدید جهت برقراری آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز خبر میدهد. به نوشته این روزنامه، میانجیها در حال تلاش برای نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف هستند و از «پیشرفت اندک» در تماسها سخن گفته شده است.
بر اساس این گزارش، یکی از محورهای اصلی رایزنیها، بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره و سپس کاهش تحریمهای آمریکا در برابر امتیازاتی از سوی ایران در زمینه برنامه هستهای است. واشنگتن خواستار دسترسی بازرسان به ایران شده، در حالی که تهران همچنان بر مواضع خود درباره نحوه پایان دادن به فشارهای آمریکا تأکید دارد.
این گزارش همچنین به افزایش بحثها در داخل ایران درباره معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای اشاره میکند. در مجموع، «الشرق الأوسط» وضعیت کنونی را مرحلهای از مذاکرات پیچیده میداند که در آن مسئله هرمز، تحریمها و برنامه هستهای ایران به یکدیگر گره خوردهاند.
الجزیره در گزارشی درباره پیامدهای اقتصادی جنگ، به آثار تحریمهای گسترده آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران پرداخته است. بر اساس این گزارش، واشنگتن با هدف محدود کردن ارتباطات و فعالیت اقتصادی ایران، کل بخش هوانوردی این کشور را هدف تحریم قرار داده و شرکتهای خارجی را در معرض خطر تحریم در صورت ارائه خدمات، سوخت یا همکاری مالی با شرکتهای هواپیمایی ایرانی قرار داده است.
این فشارها میتواند کاهش پروازها، دشوارتر شدن تأمین قطعات و خدمات فنی، افزایش هزینههای عملیاتی و محدود شدن ارتباطات هوایی ایران با جهان را در پی داشته باشد. «الجزیره» این اقدامات را بخشی از فشار اقتصادی گستردهتر آمریکا بر تهران ارزیابی کرده و پیامدهای آن را فراتر از صنعت هوانوردی میداند؛ زیرا اختلال در حملونقل هوایی بر تجارت، سفر، گردشگری و ارتباطات اقتصادی نیز تأثیر میگذارد.
الجزیره در گزارشی اقتصادی، پیامدهای مستقیم تنشهای ایران و آمریکا بر بازار انرژی را بررسی کرده است. طبق این گزارش، پس از تهدید دونالد ترامپ درباره احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران، قیمت نفت بیش از ۴ درصد افزایش یافت و قیمت نفت برنت به بیش از ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسید.
این گزارش افزایش قیمتها را به نگرانی شرکتهای بزرگ از طولانی شدن بحران، وضعیت تنگه هرمز، آسیب دیدن برخی تأسیسات انرژی و کاهش رفتوآمد نفتکشها نسبت میدهد. یک کارشناس نفتی نیز پیشبینی کرده است که قیمت نفت ممکن است تا سهماهه نخست سال آینده بالای ۱۰۰ دلار باقی بماند.
به نوشته الجزیره، پیامد جنگ تنها به ایران محدود نمانده و صادرات و برنامهریزی انرژی کشورهای منطقه و همچنین بازارهای اروپا، آسیا و آمریکای شمالی را تحت تأثیر قرار داده است.
رسانه های چین و روسیه
اینترفاکس در گزارشی با عنوان «در تهران درباره دستیابی به توافق با واشنگتن پیش از انتخابات کنگره تردید وجود دارد» به نقل از بلومبرگ نوشت مقامهای ایرانی در محافل خصوصی نسبت به دستیابی به توافق با آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز پیش از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در سوم نوامبر ابراز بدبینی کردهاند.
بر اساس این گزارش، تهران و واشنگتن در جریان مذاکرات غیرمستقیم در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک پیشرفت محدودی داشتهاند. منابع بلومبرگ گفتهاند جمهوری اسلامی احتمال تشدید درگیری پس از رأیگیری سوم نوامبر را بالا ارزیابی میکند.
اینترفاکس همچنین به تأیید مذاکرات غیرمستقیم از سوی دونالد ترامپ اشاره کرد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران نیز گفته است مذاکرهکنندگان ایرانی با میانجیهای قطری در تماس بودهاند و تهران منتظر پاسخ واشنگتن به پیشنهادهای خود است.
این گزارش به مطلب پیشین والاستریت ژورنال نیز اشاره دارد که بر اساس آن ترامپ پیشنهاد ایران برای آتشبس هفتروزه را رد کرده و احتمال ازسرگیری حملات پس از انتخابات آمریکا مطرح شده است.
شینهوا در گزارشی با عنوان «ایران اعلام کرد برای ازسرگیری جنگ با آمریکا آماده است، اما مسیر دیپلماسی را کنار نگذاشته است» نوشت عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرده است تهران برای ازسرگیری درگیری نظامی با آمریکا آمادگی کامل دارد، اما همچنان آماده تماسهای دیپلماتیک است و تصمیم در این زمینه به انتخاب دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بستگی دارد.
عراقچی در گفتوگو با شبکه انبیسی همچنین گفت ایران از طریق قطر طرحی را برای بازگشایی تنگه هرمز به آمریکا منتقل کرده است. بر اساس این طرح، در صورت انجام اقدامات لازم از سوی آمریکا، تنگه هرمز میتواند ظرف هفت روز بازگشایی شده و کشتیرانی در آن به وضعیت عادی بازگردد.
به نوشته شینهوا، والاستریت ژورنال گزارش داده است که ترامپ این پیشنهاد ایران را رد کرده و احتمال ازسرگیری حملات به ایران پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در ماه نوامبر را مطرح کرده است. عراقچی گفت آمریکا تاکنون از طریق میانجیها بهطور رسمی رد این پیشنهاد را به تهران اعلام نکرده است.
وزیر خارجه ایران افزود تهران در چارچوب توافق برای پایان درگیری، آمادگی بازگشایی تنگه را دارد و در مقابل خواستار آزادسازی داراییها و منابع مالی مسدودشده و امکان فروش نفت ایران است. وی تأکید کرد این مطالبات جدید نیست و پیشتر در تفاهمنامه اسلامآباد نیز مطرح شده بود.
همزمان، سخنگوی نیروهای مسلح ایران اعلام کرد نیروهای ایرانی برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی آمریکا آمادگی کامل دارند.