افزایش ناترازی گاز؛ زنگ خطری برای پایداری شبکه برق و تولید ملی

به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، ناترازی گاز کشور که پیش از این ۴۵ میلیارد متر مکعب برآورد می‌شد، اکنون با کاهش ظرفیت تولید و آسیب به زیرساخت‌ها، به حدود ۱۰۰ میلیارد متر مکعب رسیده است. این وضعیت، نگرانی‌ها درباره تأمین سوخت زمستانی نیروگاه‌ها، صنایع و بخش خانگی را افزایش داده و مقامات بر ضرورت اتخاذ راهکارهای فوری برای مدیریت مصرف و تأمین پایدار انرژی تأکید می‌کنند.

معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، اسماعیل سقاب اصفهانی، اعلام کرده است که آسیب‌های وارده به زیرساخت‌ها، تولید سالانه گاز را از ۲۹۷ میلیارد متر مکعب به ۲۴۲ میلیارد متر مکعب کاهش داده و این شکاف به ۱۰۰ میلیارد متر مکعب رسیده است. این در حالی است که پیش از این نیز کشور با ناترازی مزمن گاز مواجه بود و در روزهای اوج مصرف، فاصله عرضه و تقاضا به صدها میلیون متر مکعب در روز می‌رسید.

سعید توکلی، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز در این باره توضیح داد که حمله به چهار پالایشگاه کشور در اسفند ماه گذشته، منجر به از دست رفتن حدود ۲۳۰ میلیون متر مکعب ظرفیت تولید گاز شد. با وجود تلاش‌ها برای بازگرداندن بخشی از این ظرفیت، کشور همچنان با کسری ۱۳۰ میلیون متر مکعبی گاز برای زمستان پیش رو مواجه است. او با اشاره به سهم بالای گاز در سبد انرژی کشور، تأکید کرد که موضوع گاز دیگر تنها یک مسئله صنعتی نیست و ابعاد اجتماعی و امنیتی نیز یافته است.

محمد میرزایی، نماینده مجلس، نیز با اشاره به افت ۲۰ درصدی ظرفیت تولید روزانه گاز طبیعی به دلیل آسیب‌های وارده به زیرساخت‌های پارس جنوبی، نسبت به پیامدهای کاهش ظرفیت تولید هشدار داد. وی بازیابی کامل این ظرفیت را بین دو تا سه سال زمان‌بر دانست و بر لزوم تغییر رویکرد به سمت بهینه‌سازی مصرف و کاهش تلفات با مشارکت بخش خصوصی و آحاد جامعه تأکید کرد. میرزایی همچنین خطر افت فشار و قطعی گاز در انتهای شبکه انتقال در زمستان را جدی خواند و بر ضرورت تدوین سناریوهای مدیریت بحران پیش از برودت هوا تأکید کرد.

این نماینده مجلس با تشریح ارتباط زنجیره تأمین گاز، برق و تولید، بیان داشت که در پیک مصرف زمستانی، اولویت‌دهی به بخش خانگی، تأمین سوخت نیروگاه‌ها و صنایع را با محدودیت مواجه می‌سازد. با توجه به سهم ۸۱ درصدی نیروگاه‌های حرارتی در تولید برق کشور و وابستگی آن‌ها به گاز طبیعی، ناترازی گاز مستقیماً پایداری شبکه برق، استمرار تولیدات صنعتی و کشاورزی، حفظ اشتغال و شاخص‌های کلان اقتصادی را مختل می‌نماید.

میرزایی همچنین ریشه بخشی از شدت بالای مصرف انرژی در بخش خانگی را پایین بودن راندمان حرارتی ابنیه و فرسودگی تجهیزات دانست و بیان داشت که اتلاف حرارتی ناشی از ضعف عایق‌بندی ساختمان و راندمان نازل سیستم‌های گرمایشی، حجم عظیمی از هدررفت انرژی را رقم می‌زند. وی تأکید کرد که نمی‌توان تقصیر ناترازی را منحصراً متوجه الگوی رفتار مصرف‌کننده دانست.

در همین راستا، توسعه مدل شرکت‌های «کارور انرژی» به عنوان یکی از راهکارهای کاهش مصرف مورد توجه قرار گرفته است. تاکنون ۱۰۹ قرارداد در قالب کارور انرژی به امضا رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال بیش از یک میلیارد متر مکعب صرفه‌جویی حاصل شود. این شرکت‌ها واسطه میان تولیدکننده و مصرف‌کننده بوده و ظرفیت‌های بهینه‌سازی را شناسایی و پروژه‌های کاهش مصرف را اجرا می‌کنند. اصلاح موتورخانه‌ها و استفاده از تجهیزات دانش‌بنیان برای کاهش مصرف انرژی در نانوایی‌های صنعتی از جمله اقدامات صورت گرفته است.

توکلی اعلام کرد که ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف انرژی یک واحد مسکونی در زمستان به گرمایش اختصاص دارد و به ازای هر یک درجه کاهش دما در محیط، حدود ۲۵ میلیون متر مکعب به مصرف گاز کشور اضافه می‌شود. سخنگوی دولت نیز احتمال بروز مشکل در برخی استان‌های شمالی را رد نکرد، اما تمهیدات لازم را برای جلوگیری از ایجاد مشکل برای مردم اتخاذ شده دانست.

میرزایی بر مدیریت تقاضای گاز طبیعی از طریق اصلاح تدریجی و ملایم تعرفه‌ها، با تمرکز بر مشترکین بسیار پرمصرف تأکید کرد. وی با استناد به داده‌های مرکز پژوهش‌های مجلس، اعلام کرد که مشترکان پله چهارم که ۲ درصد از جامعه آماری را تشکیل می‌دهند، بالغ بر ۵ درصد از حجم کل مصرف گاز را به خود اختصاص داده‌اند. وضع تعرفه‌های بازدارنده برای مصارف نامتعارف، در کنار دسترسی این مشترکان به خدمات اصلاحی شرکت‌های کارور، می‌تواند به کاهش مصرف کمک کند.

مجموع اظهارات مسئولان نشان می‌دهد که ناترازی گاز در آستانه زمستان، دیگر صرفاً مسئله تأمین گاز بخش خانگی نیست و با توجه به وابستگی نیروگاه‌ها و صنایع به این حامل انرژی، می‌تواند به بخش برق و تولید نیز سرایت کند. افزایش ناترازی از حدود ۴۵ میلیارد متر مکعب پیش از جنگ به حدود ۱۰۰ میلیارد متر مکعب، کاهش تولید سالانه از ۲۹۷ به ۲۴۲ میلیارد متر مکعب و از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید، عمق چالش موجود را نشان می‌دهد. در چنین شرایطی، مدیریت زمستان تنها با افزایش عرضه امکان‌پذیر نیست و همزمان باید کاهش مصرف و اتلاف انرژی، اصلاح تجهیزات، بهینه‌سازی ساختمان‌ها و مشارکت بخش خصوصی دنبال شود.