روایت تلخ تسنیم از مصائب زندگی در پل‌ابریشم میامی/اینجا آب شرب نیست!
بر اساس گزارش‌های رسمی پیشین، این منطقه شامل پنج روستای خانه‌گلی، محمدآباد، حسین‌آباد، چاه‌شیرین و چاه‌فرش با جمعیتی بالغ بر 638 نفر معرفی شده است. در این گزارش، مطالبات و مسائل چهار روستای محمدآباد، حسین‌آباد، چاه‌شیرین و چاه‌فرش دنبال شده است.این آبادی‌ها در پهنه‌ای نسبتاً دور از مراکز اصلی خدماتی شهرستان و در حوالی مسیر راه‌آهن ابریشم قرار گرفته‌اند. داده‌های نقشه‌ای ارتفاع حسین‌آباد و محمدآباد پل ابریشم را حدود 880 متر از سطح دریا نشان می‌دهد و ایستگاه راه‌آهن ابریشم نیز در همین محدوده قرار دارد.
اما مسئله فقط فاصله جغرافیایی نیست. نوع معیشت، شرایط اقلیمی و وابستگی بخش قابل توجهی از خانوارها به کشاورزی، دامداری، کارگری و فعالیت‌های مرتبط با دام و مرتع، موجب شده تأمین آب، سوخت و نهاده‌های تولید برای مردم اهمیت مضاعفی داشته باشد.
آب؛ مسئله‌ای که همچنان در روستاهای پل ابریشم مطرح است
در چاه‌فرش، وقتی یک پیرمرد روستایی از مشکلات زندگی می‌گوید، نخستین مطالبه‌ای که مطرح می‌کند آب است؛ آبی که به گفته او شور است و دستگاه آب‌شیرین‌کن موجود نیز ظرفیت کافی برای تأمین نیاز همه خانوارها ندارد.حدود 20 خانوار در این روستا سکونت دارند و برای خانواده‌هایی که وسیله نقلیه یا توان مالی کافی ندارند، تهیه آب از نقاط دیگر می‌تواند به یک مسئله روزمره تبدیل شود.
موضوع آب البته مسئله تازه‌ای در این منطقه نیست. در گزارش‌های محلی سال‌های گذشته نیز مشکل آب شرب حسین‌آباد پل ابریشم مطرح شده و از ارسال تانکر برای برخی روستاهای منطقه و وجود منابع آب شیرین در فاصله‌ای از روستا سخن گفته شده است.در سال‌های اخیر نیز تأمین آب شرب، اصلاح ورودی و جاده روستا و رفع نقاط حادثه‌خیز حسین‌آباد در نشست‌های مسئولان شهرستان مطرح شده است.
در چاه‌فرش، مسئله آب از نگاه اهالی با موضوع سلامت نیز ارتباط پیدا می‌کند. یکی از زنان جوان روستا به خبرنگار تسنیم می‌گوید زمانی که آب کافی در دسترس نباشد و خانواده برای تهیه آن مجبور به طی مسافت شود، سالمندان، کودکان و خانوارهای کم‌برخوردار بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند؛ به‌ویژه در منطقه‌ای که دسترسی به خدمات درمانی نیز محدود است.
سوخت؛ مسئله‌ای که با نزدیک شدن زمستان جدی‌تر می‌شود
در حسین‌آباد، تأمین سوخت یکی دیگر از مطالبات اهالی است.محمد عطاخانی، عضو شورای روستا، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم می‌گوید حدود 200 لیتر نفت برای هر خانوار شارژ می‌شود، اما به دلیل شرایط آب‌وهوایی منطقه، این میزان برای برخی خانوارها کافی نیست و افزایش سهمیه سوخت از مطالبات مردم است.
در چاه‌فرش نیز یکی از زنان روستا از هزینه تهیه کپسول گاز و محدودیت سهمیه نفت می‌گوید. به گفته او، برای خانوارهایی که بخش قابل توجهی از درآمدشان از کارگری تأمین می‌شود، خرید مکرر سوخت هزینه قابل توجهی ایجاد می‌کند.
با نزدیک شدن فصل سرما، این مطالبه بار دیگر در میان اهالی مطرح می‌شود؛ اما در کنار تأمین نفت و کپسول گاز، مردم یک مطالبه اساسی‌تر نیز دارند: گازرسانی.
سید یگانه طباطبایی‌نژاد، مسئول بسیج دانشجویی دانشگاه فرهنگیان سمنان، که گروه جهادی این دانشگاه طی چهار سال گذشته در منطقه حضور داشته است، گازرسانی را یکی از مطالبات اصلی مردم پل ابریشم عنوان می‌کند.
برخی ساکنان نیز فاصله حدود 12 کیلومتری منطقه تا ایستگاه راه‌آهن را ظرفیتی می‌دانند که می‌تواند در بررسی امکان گازرسانی به روستاهای این محدوده مورد توجه قرار گیرد.
آرد؛ سهمیه‌ای که به گفته اهالی پاسخگوی نیاز روستا نیست
یکی دیگر از مطالبات مطرح‌شده از سوی مردم پل ابریشم به سهمیه آرد مربوط می‌شود.عضو شورای روستای حسین‌آباد می‌گوید سهمیه آرد حدود 8 کیلوگرم به ازای هر نفر تعیین شده، اما از نگاه اهالی، این میزان با نیاز خانوارهایی که نان مصرفی خود را در روستا تهیه می‌کنند، تناسب ندارد.
بخش قابل توجهی از ساکنان این منطقه را کشاورزان، دامداران، کارگران و چوپانان تشکیل می‌دهند و محدودیت آرد برای خانوارهایی که امکان خرید نان از نقاط دیگر را نیز ندارند، به معنای افزایش هزینه رفت‌وآمد و تأمین نان است.این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که هزینه سوخت، درمان، حمل‌ونقل و سایر نیازهای خانوار نیز همزمان بر سبد هزینه‌ای خانواده‌های روستایی تحمیل می‌شود.
معیشت روستایی زیر فشار آب و نهاده
مطالبات مردم پل ابریشم به آب، آرد و سوخت محدود نمی‌شود.کشاورزی و دامداری همچنان بخشی از پایه‌های معیشت منطقه است و به همین دلیل تأمین نهاده‌های دامی و کشاورزی نیز از دغدغه‌های اهالی محسوب می‌شود.این مسائل پیش از این نیز در میز خدمت کشاورزی در منطقه پل ابریشم مطرح شده است؛ نشستی که در آن موضوعاتی از جمله مشکلات تأمین آب، خسارت‌های ناشی از خشکسالی، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، تعارض اراضی کشاورزی با اراضی ملی و مشکلات عشایر در تأمین نهاده‌های دامی مورد بررسی قرار گرفت.
در چنین شرایطی، مشکل یک حلقه از زنجیره تولید می‌تواند بر سایر بخش‌ها نیز اثر بگذارد؛ کمبود آب هزینه تولید را افزایش می‌دهد، دشواری تأمین نهاده فشار بیشتری به دامدار وارد می‌کند و هزینه حمل‌ونقل نیز بر مجموع هزینه‌های خانوار اضافه می‌شود.
راه؛ حلقه‌ای که دسترسی به خدمات را تعیین می‌کند
راه دسترسی نیز یکی دیگر از مسائل مطرح‌شده از سوی مردم است.بخشی از مسیرهای دسترسی و نقاطی از راه‌های روستاها نیازمند اصلاح و بهسازی است و در مورد حسین‌آباد نیز موضوع آسفالت ورودی، اصلاح جاده و رفع نقاط حادثه‌خیز در جلسات رسمی شهرستان مطرح شده است.اهمیت راه برای این روستاها تنها به رفت‌وآمد روزانه محدود نمی‌شود. مسیر دسترسی، راه ورود پزشک و آمبولانس و همچنین مسیر انتقال سوخت، آرد، نهاده‌های کشاورزی و سایر اقلام مورد نیاز مردم است.به همین دلیل، هر نقطه از مسیر که نیازمند اصلاح باشد، می‌تواند زمان و هزینه دسترسی مردم به خدمات را افزایش دهد.
پزشکی که هفته‌ای یک‌بار به روستا می‌آید
در حسین‌آباد، به گفته عضو شورای روستا، پزشک هفته‌ای یک‌بار از بکران به روستا مراجعه می‌کند.همین حضور محدود نیز برای اهالی اهمیت دارد، اما به گفته عضو شورا، نبود دارو در اختیار پزشک موجب می‌شود برخی بیماران پس از ویزیت نیز برای تهیه دارو یا دریافت خدمات تکمیلی مجبور به مراجعه به مناطق دیگر شوند.ساکنان چاه‌فرش نیز از محدود بودن زمان حضور پزشک و دشواری دسترسی به خدمات درمانی سخن می‌گویند.در منطقه‌ای که فاصله روستاها از مراکز خدماتی قابل توجه است، دسترسی به خدمات درمانی برای سالمندان، کودکان و خانوارهایی که امکان جابه‌جایی آسان ندارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
خانه عالم ساخته شده، اما روحانی مستقر نیست
طباطبایی‌نژاد، مسئول بسیج دانشجویی دانشگاه فرهنگیان سمنان، می‌گوید در منطقه خانه عالم ساخته شده، اما به دلیل فاصله منطقه و نبود مشوق‌های کافی، حضور مستمر روحانی در آن محقق نشده است.
عضو شورای حسین‌آباد نیز با اشاره به همین مسئله می‌گوید برای برگزاری برخی مراسم مذهبی، نماز جماعت، برنامه‌های فرهنگی و مناسبت‌ها، روستا ناچار است از مناطق دیگر روحانی یا مداح دعوت کند.از نگاه اهالی، استمرار حضور روحانی می‌تواند علاوه بر برنامه‌های مذهبی، در اجرای فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی برای کودکان و نوجوانان نیز مؤثر باشد.
مدارس چندپایه و محدودیت امکانات آموزشی
طباطبایی‌نژاد از فعالیت مدارس چندپایه در منطقه خبر می‌دهد؛ شرایطی که در آن یک معلم همزمان مسئولیت آموزش چند پایه تحصیلی را بر عهده دارد.به گفته او، در چنین شرایطی بخش قابل توجهی از زمان و توان آموزشی صرف دروس اصلی مانند فارسی و ریاضی می‌شود و فرصت کمتری برای برنامه‌های فرهنگی، هنری و تربیتی باقی می‌ماند.گروه‌های جهادی دانشگاه فرهنگیان نیز طی سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند بخشی از این خلأ را از طریق برگزاری برنامه‌های آموزشی و فرهنگی پوشش دهند.
محدودیت امکانات ورزشی، فرهنگی و تفریحی، مسئله دیگری است که از سوی اهالی مطرح می‌شود.طباطبایی‌نژاد پیشنهاد می‌کند ظرفیت دستگاه‌هایی مانند فنی و حرفه‌ای برای برگزاری دوره‌های مهارتی و هنری در منطقه فعال شود؛ دوره‌هایی مانند خیاطی که علاوه بر ایجاد امکان آموزش و اوقات فراغت، می‌تواند به ایجاد مهارت و زمینه درآمدزایی برای اهالی نیز کمک کند.
پل ابریشم؛ مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته
اگر مسائل مطرح‌شده از سوی مردم را کنار یکدیگر قرار دهیم، با مجموعه‌ای از مشکلات مرتبط با هم مواجه می‌شویم؛ آب به سلامت و زندگی روزمره گره خورده، راه بر دسترسی به درمان و خدمات اثر می‌گذارد، سوخت بخشی از هزینه خانوار را تعیین می‌کند و نهاده‌های کشاورزی و دامی مستقیماً با معیشت ساکنان ارتباط دارد.
در این میان، حضور گروه‌های جهادی دانشگاه فرهنگیان طی چهار سال گذشته، فعالیت گروه‌های بسیجی و پیگیری‌های شوراهای روستا نشان می‌دهد بخشی از مطالبات منطقه مستندسازی و به مسئولان منتقل شده است.در فضای مجازی محلی نیز طی ماه‌های اخیر بار دیگر موضوعاتی مانند آب شرب، آسفالت ورودی، اصلاح جاده و رفع نقاط حادثه‌خیز حسین‌آباد و دیگر مطالبات منطقه مورد توجه قرار گرفته است، اما در کنار این مسائل، پل ابریشم از ظرفیت‌های طبیعی قابل توجهی نیز برخوردار است.
این منطقه در مجاورت زیستگاه‌های ارزشمند شرق استان سمنان قرار دارد و در سال‌های اخیر نام پل ابریشم در برخی گزارش‌های محیط‌زیستی نیز مطرح شده است؛ از جمله در ارتباط با محدوده یوزکنام مشارکتی و پایش و مشاهده یوزپلنگ آسیایی در این پهنه.وجود چنین ظرفیت‌هایی می‌تواند برای منطقه اهمیت داشته باشد، اما بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری زمانی می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی مردم منجر شود که همزمان زیرساخت‌ها و خدمات پایه نیز مورد توجه قرار گیرد.
برای ساکنان محمدآباد، حسین‌آباد، چاه‌شیرین، چاه‌فرش و خانه‌گلی، مسئله در نهایت به نیازهایی بازمی‌گردد که بخشی از آنها سال‌هاست مطرح شده است؛ آب با کیفیت و پایدار، راه مناسب، سوخت کافی، دسترسی به درمان، خدمات آموزشی و فرهنگی و امکان ادامه فعالیت‌های کشاورزی و دامداری.
پیرمرد چاه‌فرش در میان همه مشکلات، دوباره به آب بازمی‌گردد؛ مطالبه‌ای ساده اما اساسی.زن جوان روستا از آب، آرد، سوخت و گاز می‌گوید و عضو شورا از نفت، آرد، درمان و حضور روحانی.روایت‌ها متفاوت است، اما نقطه مشترک آنها روشن است: مردم پل ابریشم بیش از هر چیز خواهان آن هستند که مسائل مطرح‌شده از مرحله طرح مطالبه و پیگیری، به مرحله اجرای راهکارهای پایدار برسد؛ تا دسترسی به نیازهای اولیه زندگی، وابسته به پیگیری‌های مکرر و مقطعی نباشد.
گزارش از علیرضا رحیمیان