مسجدالنبی(ص) سنندج؛ وقتی بازسازی یک بنا احیای یک ظرفیت اجتماعی است

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از سنندج، بعضی خسارت‌ها را نمی‌توان تنها با مترمربع و عدد و رقم اندازه گرفت. وقتی یک مسجد آسیب می‌بیند، ماجرا فقط تخریب بخشی از یک ساختمان نیست؛ چراکه مسجد در فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم، محل عبادت، گردهمایی، برگزاری مراسم مذهبی، فعالیت‌های فرهنگی و ارتباط میان نسل‌هاست و تعطیلی آن، بخشی از این ظرفیت‌ها را نیز برای مدتی از چرخه فعالیت خارج می‌کند.

مسجدالنبی(ص) سنندج اکنون در چنین شرایطی قرار دارد؛ مسجدی که در جریان حمله جنایتکارانه آمریکایی-صهیونی به ستاد فرماندهی مرزبانی استان کردستان آسیب دید و عملیات ساخت و بازسازی آن در دستور کار قرار گرفته است. این حادثه، علاوه بر خسارت‌های واردشده به بنا، ضرورت توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی بازسازی اماکن مذهبی را نیز پررنگ کرده است.

در همین راستا، حجت‌الاسلام عبدالرضا پورذهبی، نماینده ولی‌فقیه در کردستان، عصر امروز با حضور در محل مسجدالنبی(ص) سنندج از روند ساخت و بازسازی این مسجد بازدید کرد و در جریان آخرین وضعیت اجرای عملیات قرار گرفت.

این بازدید را می‌توان از دو زاویه مورد توجه قرار داد؛ نخست پیگیری روند بازسازی بنایی که در جریان حادثه آسیب دیده و دوم توجه به جایگاه مسجد به‌عنوان یک ظرفیت مذهبی و اجتماعی که باید پس از بازسازی، دوباره به چرخه فعالیت بازگردد.

مسجد؛ فراتر از یک ساختمان

در نگاه نخست، بازسازی مسجد ممکن است یک پروژه عمرانی به نظر برسد؛ دیوارهایی که باید دوباره ساخته شوند، بخش‌هایی که نیاز به ترمیم دارند و تجهیزاتی که باید جایگزین شوند. اما واقعیت این است که مسجد در ساختار اجتماعی جامعه، کارکردی بسیار فراتر از یک بنا دارد.

مساجد محل اقامه نماز جماعت، برگزاری مراسم مذهبی، جلسات قرآنی، برنامه‌های فرهنگی و فعالیت‌های اجتماعی هستند و در بسیاری از محلات، به‌ویژه در مناسبت‌های مختلف، یکی از مهم‌ترین نقاط تجمع مردم به شمار می‌روند.

از همین رو، زمانی که یک مسجد به دلیل آسیب‌دیدگی از چرخه فعالیت خارج می‌شود، تنها فضای فیزیکی آن تعطیل نشده است؛ بخشی از فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی وابسته به آن نیز متوقف یا محدود می‌شود.

خسارت به ظرفیت‌ها، کمتر از خسارت به بنا دیده می‌شود

یکی از موضوعاتی که در بازسازی اماکن آسیب‌دیده باید جدی‌تر مورد توجه قرار گیرد، خسارت به ظرفیت‌های غیرملموس است.

ممکن است هزینه بازسازی دیوار، سقف، تأسیسات و تجهیزات به‌طور دقیق محاسبه شود، اما توقف برنامه‌های فرهنگی، جلسات مذهبی، فعالیت‌های قرآنی و ارتباطات اجتماعی، معمولاً در برآوردهای عمرانی دیده نمی‌شود.

این در حالی است که برای مردم، مسجد فقط محل حضور در نماز نیست؛ بخشی از خاطرات، روابط اجتماعی و فعالیت‌های جمعی آنان در همین فضا شکل می‌گیرد.

تأکید بر اهمیت بازگشت مسجد به چرخه فعالیت

حضور نماینده ولی‌فقیه در کردستان در محل مسجدالنبی(ص) را می‌توان در همین چارچوب ارزیابی کرد؛ بازدیدی که در جریان آن آخرین وضعیت عملیات ساخت و بازسازی مسجد مورد بررسی قرار گرفت.

اهمیت این موضوع در آن است که بازسازی نباید صرفاً به تحویل یک ساختمان پایان‌یافته محدود شود. آنچه در نهایت اهمیت دارد، بازگشت مسجد به جایگاه اصلی خود و فراهم شدن امکان ادامه فعالیت‌های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی در آن است.

مسجد زمانی واقعاً احیا شده است که نمازگزاران دوباره در آن حضور پیدا کنند، برنامه‌های فرهنگی از سر گرفته شود و ظرفیت اجتماعی آن بار دیگر در خدمت مردم قرار گیرد.

بازسازی؛ فرصتی برای ارتقای ظرفیت مسجد

از سوی دیگر، بازسازی می‌تواند فرصتی برای ارتقای این مجموعه نیز باشد. یک پروژه بازسازی نباید الزاماً به معنای بازگرداندن بنا به شرایط گذشته باشد؛ بلکه می‌توان از این فرصت برای بهبود امکانات، افزایش کارکردهای فرهنگی و فراهم کردن فضای مناسب‌تر برای حضور خانواده‌ها، جوانان و نوجوانان استفاده کرد.

مساجد امروز، در کنار کارکرد عبادی، می‌توانند نقش مهمی در حوزه فرهنگ، آموزش، فعالیت‌های قرآنی و تقویت ارتباطات اجتماعی داشته باشند. بنابراین نگاه به بازسازی مسجدالنبی(ص) می‌تواند از یک پروژه عمرانی به یک برنامه برای احیای ظرفیت اجتماعی آن تغییر کند.

موضوع مسجدالنبی(ص) البته تنها یک نمونه از ضرورت توجه به اماکن مذهبی و عمومی آسیب‌دیده در جریان حوادث است و جنایت‌های دیگری در این‌حوزه و سایر بخش‌ها ملموس و مشهود است.

مسجدی که باید دوباره زنده شود

با این‌ تفاسیر؛ بازسازی دو مرحله دارد؛ مرحله نخست، ساختن دوباره آن چیزی است که آسیب دیده و مرحله دوم، بازگرداندن کارکرد و روح اجتماعی مجموعه است.

این نگاه درباره همه اماکن مذهبی و فرهنگی آسیب‌دیده نیز صدق می‌کند؛ چراکه خسارت به یک بنا قابل مشاهده است، اما خسارت به یک ظرفیت اجتماعی ممکن است مدت‌ها بعد خود را نشان دهد.

مسجدالنبی(ص) امروز در حال بازسازی است؛ اما آنچه در این میان اهمیت دارد، فراتر از آجر و سیمان و سازه است. این مسجد بخشی از یک ظرفیت مذهبی و اجتماعی است که باید دوباره احیا شود.

بازدید نماینده ولی‌فقیه در کردستان از روند بازسازی نیز از همین منظر قابل توجه است؛ چراکه پیگیری این پروژه تنها پیگیری ساخت یک بنا نیست، بلکه پیگیری بازگشت یک ظرفیت به متن زندگی مردم است.