آمادگی صنعت آب برای ال‌نینو؛ هشدار درباره توهم ترسالی سراسری
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، در حالی که ایران همچنان با خشکسالی و افت شدید منابع آبی دست و پنجه نرم می‌کند، پیش‌بینی احتمال وقوع پدیده ال‌نینوی قوی، توجهات را به سمت آمادگی برای بارش‌های سیلابی احتمالی جلب کرده است. اگرچه این پدیده می‌تواند در برخی مناطق کشور منجر به افزایش بارش شود، اما مسئولان صنعت آب هشدار می‌دهند که ال‌نینو به هیچ عنوان به معنای ترسالی فراگیر و یا رفع کامل بحران کمبود آب نخواهد بود.
بر اساس پیش‌بینی‌های علمی، نشانه‌های ال‌نینو از فصل پاییز نمایان خواهد شد. با این حال، کارشناسان معتقدند که رابطه قطعی و یکسانی بین وقوع ال‌نینو و میزان بارش در ایران وجود ندارد و اتکا صرف به این پدیده برای تصمیم‌گیری در خصوص وضعیت منابع آبی کشور، امری نادرست است. عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با اشاره به پیش‌بینی‌های مراکز داخلی و بین‌المللی، اظهار داشت که احتمال وقوع یک ال‌نینوی قوی در سال جاری بسیار زیاد است و نشانه‌های آن در پاییز مشاهده خواهد شد.
بزرگ‌زاده با تاکید بر اینکه ارتباط علمی میان ال‌نینو و پرآبی، سیلاب یا پربارشی در مناطق مختلف ایران قطعی نیست، افزود: این ارتباط بیشتر بر اساس احتمالات و رخدادهای گذشته استوار است. در بسیاری از سال‌هایی که ال‌نینو رخ داده، شاهد پربارشی در مناطقی چون جنوب، جنوب‌غرب و شمال کشور بوده‌ایم، اما سال‌هایی نیز وجود داشته که علی‌رغم وقوع ال‌نینو، پربارشی رخ نداده است. حتی در مواردی که ال‌نینوی قوی باعث پربارشی در برخی مناطق شده، نقاط دیگر کشور دچار خشکسالی بوده‌اند.
از دیدگاه کارشناسی، با توجه به گستردگی جغرافیایی و تنوع اقلیمی ایران، الگوهای بارشی متفاوتی بر کشور تأثیر می‌گذارند. بنابراین، حتی اگر یک پدیده اقلیمی احتمال افزایش بارش را در بخشی از کشور بالا ببرد، نمی‌توان آن را به تمام حوضه‌های آبریز و استان‌ها تعمیم داد. از این رو، برنامه‌ریزی برای مدیریت منابع آب باید بر اساس پیش‌بینی‌های منطقه‌ای و سناریوهای گوناگون انجام شود، نه صرفاً انتظار ترسالی سراسری.
سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به ضرورت استفاده از فرصت باقی‌مانده برای اقدامات پیشگیرانه، بیان کرد: با توجه به تنوع سازوکارهای اقلیمی در ایران که نمی‌توان همه آنها را صرفاً با ال‌نینو توضیح داد، باید فرض را بر احتمال بارش در همه مناطق گذاشت و از اکنون اقدامات لازم برای لایروبی رودخانه‌ها، آبراه‌ها و مسیرهای عبور آب، به ویژه در داخل شهرها و مناطق جمعیتی را آغاز کرد. در مناطقی که سازه‌های تقاطعی وجود دارد و پل‌ها یا سایر سازه‌های شهری مسیر عبور آب را مسدود می‌کنند، لایروبی ضروری است تا ظرفیت عبور آب افزایش یابد. این اقدامات در مدیریت بحران از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا شدت خسارات سیلاب نه تنها به میزان بارش، بلکه به عواملی چون انسداد مسیر رودخانه‌ها، ساخت‌وساز در حریم آبراهه‌ها و ضعف زیرساخت‌های شهری نیز بستگی دارد.
بزرگ‌زاده همچنین درباره رفتار شهروندان در زمان صدور هشدارهای سیلابی هشدار داد و گفت: در زمان اعلام هشدارهای سیلابی توسط سازمان هواشناسی یا دستگاه‌های مسئول، مطلقاً نباید خود و خانواده را به خطر انداخت و وارد حریم رودخانه‌ها شد. اولین و اساسی‌ترین راهکار برای ایمنی از سیلاب، دوری از خطر و قرار نگرفتن در معرض سیلاب است، نه مقابله با آن. در روزهای وقوع سیلاب، باید احتیاط کرد، از رفتن کنار رودخانه‌ها و دره‌ها خودداری نمود و سرمایه‌ها را در معرض خطر قرار نداد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد که حتی در صورت افزایش بارش، نباید تصور کرد که مشکل کم‌آبی کشور برطرف خواهد شد. بر اساس آمارهای ارائه شده، بیش از ۱۵۰ میلیارد مترمکعب از منابع آب زیرزمینی و راهبردی کشور در سالیان گذشته برداشت و هزینه شده است. همچنین ۷۰ درصد تالاب‌های کشور در معرض تهدید خشکسالی قرار دارند. یک یا چند سیلاب قادر به جبران این بدهی آبی و شرایط موجود نیست، لذا همچنان تاکید بر مدیریت مصرف آب پابرجاست. استفاده از سیلاب برای جبران کمبود منابع آبی نیز محدود است؛ تنها در صورتی که سیلاب وارد سدها شده و مخازن را پر کند، می‌توان از آن بهره برد. جریان آب در رودخانه‌ها و آبراهه‌ها ممکن است به تغذیه منابع آب یا ورود آب به تالاب‌ها کمک کند، اما این به معنای دسترسی به آب قابل استفاده برای شرب، کشاورزی یا صنعت پس از هر بارش سنگین نیست.
در همین راستا، مهدی جهانیان، مدیرکل دفتر هماهنگی مدیریت بحران، پدافند غیرعامل و HSE شرکت مدیریت منابع آب ایران، از آمادگی کامل شرکت‌های آب منطقه‌ای سراسر کشور برای مقابله با بارش‌های سیلابی احتمالی ناشی از پدیده ال‌نینو خبر داد. او اعلام کرد که با اجرای تمهیدات پیشگیرانه، تاکنون خسارتی به تأسیسات و زیرساخت‌های صنعت آب و برق کشور در پی سامانه‌های بارشی اخیر گزارش نشده است. پیش‌بینی و پایش شرایط جوی، مدیریت مخازن سدها، برگزاری جلسات اضطراری، هماهنگی با استانداری‌ها و دستگاه‌های همکار، لایروبی رودخانه‌ها، اصلاح سازه‌های تقاطعی و تقویت تجهیزات و ماشین‌آلات از جمله اقدامات انجام‌شده محسوب می‌شوند.
در نهایت، اظهارات مسئولان صنعت آب نشان می‌دهد که ال‌نینو نه وعده قطعی ترسالی است و نه مجوزی برای کاهش مصرف آب. در شرایطی که کشور با کسری انباشته منابع آبی و آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها روبرو است، آمادگی همزمان برای دو سناریو ضروری است: احتمال بارش‌های شدید و سیلابی از یک سو، و تداوم خشکسالی و کمبود آب از سوی دیگر. در چنین وضعیتی، لایروبی و ایمن‌سازی مسیرهای عبور آب در کنار مدیریت مصرف، مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند خسارات احتمالی را کاهش دهد.