واکاوی تسنیم از کارنامه 4 ساله نهایی‌ها در کهگیلویه‌وبویراحمد
هر ساله با اعلام نتایج نهایی پایه‌های متوسطه، عملکرد نظام تعلیم و تربیت کهگیلویه‌وبویراحمد در کانون ارزیابی‌ها و تحلیل‌های رسانه‌ای قرار می‌گیرد و در این میان، رویکرد گزینشی در مواجهه با آمار سبب شده تا گروهی با برجسته‌سازی افت نمرات در یک مقطع، دوره‌های گذشته را تخطئه کنند و در مقابل، جریانی دیگر با استناد به رشد یک میانگین، از جهش همه‌جانبه سخن به میان آورند.
با این وجود، ارزیابی منصفانه و دقیق روندها نیازمند بررسی هم‌زمان چند شاخص کلیدی از جمله میانگین نمرات، درصد قبولی، ضریب دشواری آزمون‌ها و جایگاه نسبی استان در قیاس با کشور در بازه چهارساله از خرداد 1402 تا خرداد 1405 است و ارزیابی همه‌جانبه‌ای که نشان می‌دهد نه می‌توان هر افتی را ناشی از ضعف یک مدیر دانست و نه هر افزایشی را نشانه‌ای از توفیق مطلق تلقی کرد.
خرداد 1402؛ تغییر رویکرد سنجش و واقعی‌شدن نمرات
بررسی داده‌های آموزشی استان نشان می‌دهد در خرداد 1402 میانگین کل نمرات کهگیلویه‌وبویراحمد 8.01 و میانگین قبولی گزارش‌شده 54.23 درصد بود و بررسی تفکیکی رشته‌ها نیز حاکی از آن بود که میانگین ریاضی‌وفیزیک 7.68 با قبولی 54.18 درصد، علوم تجربی 9.38 با قبولی 66.50 درصد، علوم انسانی 6.94 با قبولی 44.53 درصد و معارف اسلامی 9.88 با قبولی 67.80 درصد ثبت شد.
در همان مقطع و هم‌زمان با شکل‌گیری مباحث کشوری درباره افت نمرات، رضا مراد صحرایی، وزیر وقت آموزش‌وپرورش، در اظهارنظری صریح تأکید کرد که نمرات دانش‌آموزان افت نکرده، بلکه به‌دلیل استانداردسازی آزمون‌ها واقعی شده است و همچنین محسن زارعی، رئیس وقت مرکز سنجش و تضمین کیفیت نظام آموزش‌وپرورش، با اشاره به فاصله گرفتن از حافظه‌محوری و حرکت به‌سمت سؤالات مفهومی و تصحیح الکترونیک اوراق، قیاس آزمون خرداد 1402 با سال‌های قبل را مع‌الفارق دانست.
این مواضع کارشناسی اثبات می‌کند که تقلیل نمرات خرداد 1402 به ناکارآمدی صرف مدیریتی بدون لحاظ دگرگونی شیوه ارزشیابی، خطایی تحلیلی است و هرچند این واقعیت نمی‌تواند توجیه‌کننده ضعف مزمن آموزشی در رشته‌ای مانند علوم انسانی باشد.
خرداد 1403؛ جهش هم‌زمان میانگین نمرات و درصد قبولی
یک سال پس از استقرار شیوه نوین ارزشیابی، کارنامه آموزشی استان در خرداد 1403 شاهد رشد هم‌زمان دو شاخص اصلی بود، به‌گونه‌ای که میانگین کل نمرات استان از 8.01 به 8.49 و در برخی گزارش‌ها 8.41 رسید و درصد قبولی کل نیز با رشد محسوس 12.14 واحد درصدی، از 54.23 درصد به 66.37 درصد ارتقا یافت.
در سطح رشته‌ها نیز روند صعودی ادامه داشت، به‌طوری‌که میانگین ریاضی‌وفیزیک با 1.50 نمره افزایش به 9.18 رسید، علوم تجربی با 0.46 نمره رشد به رقم 9.84 دست یافت، علوم انسانی با 0.29 نمره ارتقا عدد 7.23 را ثبت کرد و معارف اسلامی نیز با جهش 1.30 نمره‌ای به 11.18 رسید. این ارقام نشان داد که در سال 1403 ارتقای معدل همگام با گسترش دایره قبولی دانش‌آموزان به دست آمده است.
خرداد 1404؛ بازگشت روند نزولی و خلأ آماری درصد قبولی
با رسیدن به خرداد 1404، میانگین کل نمرات کهگیلویه‌وبویراحمد با 0.26 نمره افت به 8.15 بازگشت و در این میان، میانگین ریاضی‌وفیزیک با افت سنگین 1.28 نمره‌ای به 7.90 سقوط کرد، علوم تجربی با کاهش 0.53 نمره‌ای به 9.31 رسید و علوم انسانی با افتی اندک رقم 7.22 را ثبت کرد، درحالی‌که رشته معارف اسلامی به رقم 11.63 افزایش یافت.
اما مهم‌ترین ابهام کارنامه سال 1404، خودداری متولیان وقت آموزش‌وپرورش استان از انتشار آمار تفکیکی و رسمی درصدهای قبولی بود، موضوعی که مطالبه جدی فرهنگیان برای شفاف‌سازی است، چراکه بدون درصد قبولی نمی‌توان میزان اثرگذاری افت میانگین بر وضعیت کلی آموزش را ارزیابی کرد.
خرداد 1405؛ تناقض معدل و قبولی / سقوط قبولی به زیر 50 درصد
در خرداد 1405 میانگین نمرات استان با جهش 1.29 نمره‌ای نسبت به سال قبل به عدد 9.44 رسید؛ رقمی که در نگاه نخست نشان‌دهنده بهبود وضعیت است، اما واکاوی شاخص‌های مکمل تصویری کاملاً معکوس را پیش چشم قرار می‌دهد.
نخستین نکته تأمل‌برانگیز، سقوط درصد قبولی کل استان به رقم 48.57 درصد است؛ آماری که نه‌تنها ریزش چشمگیری نسبت به قبولی 66.37 درصدی سال 1403 نشان می‌دهد، بلکه حتی از قبولی 54.23 درصدی سال 1402 نیز 5.66 واحد درصد کمتر است.
بررسی رشته به رشته سال 1405 نیز این بحران را تایید می‌کند؛ به‌طوری‌که در ریاضی‌وفیزیک میانگین 9.58 در کنار قبولی 48.78 درصد، در علوم تجربی میانگین 10.78 با قبولی 58.34 درصد و در علوم انسانی میانگین 8.22 در کنار درصد قبولی نگران‌کننده 38.60 درصد ثبت شده است که از مردودی بیش از 61 درصد داوطلبان انسانی حکایت دارد.
علاوه بر این، در رتبه‌بندی کشوری سال 1405، کهگیلویه‌وبویراحمد در رشته‌های ریاضی‌وفیزیک و علوم تجربی در رتبه آخر کشور و در علوم انسانی در رتبه ماقبل آخر جای گرفته است؛ وضعیتی که نشان می‌دهد رشد اسمی میانگین نمرات، ناشی از کاهش کلی دشواری آزمون‌ها در سراسر کشور بوده و استان نتوانسته فاصله خود را با سایر نقاط ترمیم کند.
قیاس با سیستان‌وبلوچستان؛ عیار واقعی ادعاها
مقایسه کارنامه کهگیلویه‌وبویراحمد با استان کمتربرخوردار سیستان‌وبلوچستان در سال 1405، ابعاد روشن‌تری از جایگاه واقعی استان را نمایان می‌کند و طبق گزارش‌های موجود، میانگین پایه دوازدهم سیستان‌وبلوچستان با رشد 1.33 نمره‌ای از 7.66 به 8.99 رسیده که شتاب رشدی بالاتر از کهگیلویه‌وبویراحمد با رشد 1.29 نمره‌ای داشته است.
در مقایسه رشته به رشته نیز سیستان‌وبلوچستان در رشته ریاضی‌وفیزیک با میانگین 11.21 اختلافی معادل 1.63 نمره جلوتر از کهگیلویه‌وبویراحمد با میانگین 9.58 ایستاده است. در علوم تجربی سیستان‌وبلوچستان با میانگین 10.80 بالاتر از کهگیلویه‌وبویراحمد با رقم 10.78 قرار دارد و در معارف اسلامی نیز میانگین سیستان‌وبلوچستان 13.48 در برابر 13.15 کهگیلویه‌وبویراحمد ثبت شده است. استان کهگیلویه‌وبویراحمد تنها در علوم انسانی با معدل 8.22 در برابر 8.17، برتری شکننده و ناچیز 0.05 نمره‌ای نسبت به سیستان‌وبلوچستان دارد.
مطالبه تسنیم؛ پایان بازی با آمار و انتشار گزارش تفکیکی
شواهد آماری دوره چهارساله نشان می‌دهد داوری منصفانه درباره آموزش‌وپرورش کهگیلویه‌وبویراحمد، مستلزم پرهیز از نگاه‌های سلیقه‌ای است؛ همان‌گونه که نمی‌توان افت نمرات در سال 1402 را با نادیده گرفتن تغییر ساختار سنجش به سوءمدیریت وقت نسبت داد، نمی‌توان رشد اسمی نمرات در سال 1405 را در شرایطی که بیش از 51 درصد داوطلبان استان مردود شده‌اند و استان در قعر رتبه‌بندی کشوری قرار دارد، به‌عنوان موفقیتی تام معرفی کرد.
جامعه فرهنگیان و افکار عمومی استان انتظار دارند اداره‌کل آموزش‌وپرورش کهگیلویه‌وبویراحمد به‌جای برجسته‌سازی گزینشی اعداد، با انتشار رسمی و تفکیکی درصدهای قبولی سال‌های 1404 و 1405 و تراز کشوری، زمینه بررسی کارشناسی و اصلاح اساسی ساختارهای آموزشی استان را مهیا سازد.