لزوم ورود فوری دولت به تامین آمبولانس دریایی در جزایر هرمزگان
اکنون نبود یا خارج از چرخه خدمت بودن آمبولانس‌های دریایی در شماری از جزایر هرمزگان، به یکی از دغدغه‌های جدی مردم تبدیل شده است؛ شهروندانی که نگران‌اند اگر یکی از اعضای خانواده‌شان دچار حادثه، بیماری حاد یا عارضه‌ای نیازمند درمان فوری شود، چگونه و با چه امکاناتی باید او را به بیمارستان مجهز برسانند.
این نگرانی در شرایطی مطرح می‌شود که به گفته مردم و بر اساس گزارش‌های مطرح‌شده، برخی شناورهای امدادی به دلیل آسیب‌های ناشی از حملات اخیر یا مشکلات فنی از چرخه خدمت خارج شده‌اند و وضعیت بازگشت آن‌ها به عملیات نیز نیازمند تعیین تکلیف روشن است. در چنین وضعیتی، انتظار مردم از مسئولان، اعلام وضعیت دقیق ناوگان و ارائه برنامه‌ای فوری و عملی برای رفع این کمبود است.
انتقال بیمار با شناور عادی؛ زنگ خطری برای سلامت جزایر
یکی از روایت‌های اخیر از انتقال بیمار از قشم به بندرعباس، ابعاد نگران‌کننده این مشکل را نشان می‌دهد. در این روایت آمده است که یک بیمار جوان با وضعیت وخیم، همراه یکی از کارکنان اورژانس با شناور مسافربری در حال انتقال بوده، اما در طول مسیر دچار تشنج شده و علائم حیاتی خود را از دست داده است.
بر اساس همین روایت، چند پزشک حاضر در شناور برای احیای بیمار تلاش کردند، اما تجهیزات لازم برای انجام اقدامات اولیه در دسترس نبود و شناور در ادامه به قشم بازگشت. بیمار جان خود را از دست داد.
جزئیات این حادثه و نحوه رسیدگی به آن باید از سوی مراجع مسئول بررسی شود؛ با این حال، چنین روایتی بار دیگر ضرورت برخورداری جزایر از آمبولانس دریایی مجهز و آماده‌به‌کار را برجسته می‌کند. انتقال بیمار بدحال با شناور مسافربری، آن هم در شرایطی که امکان مراقبت و احیای استاندارد در مسیر فراهم نباشد، نمی‌تواند جایگزینی مطمئن برای خدمات اورژانس دریایی باشد.
البته مسئله اصلی به یک حادثه محدود نیست. پرسش اساسی این است که اگر فردا بیماری در هرمز، قشم، بوموسی یا یکی دیگر از جزایر به انتقال فوری نیاز داشته باشد، آیا شناور امدادی مجهز و آماده برای اعزام وجود دارد؟ اگر پاسخ منفی است، مسئولیت تأمین این ظرفیت حیاتی بر عهده کدام دستگاه است و چه زمانی این مشکل برطرف خواهد شد؟
از بیمار بدحال تا زایمان پرخطر؛ فرصت نجات نباید از دست برود
در جزایر، همه موارد اورژانسی امکان انتظار ندارند. بیمار دچار سکته قلبی یا مغزی، مصدوم تصادف، فرد دچار خونریزی شدید، بیمار نیازمند مراقبت‌های ویژه و مادر بارداری که با عارضه یا زایمان پرخطر روبه‌روست، ممکن است برای دریافت خدمات تخصصی به انتقال سریع نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی، صرف حرکت یک شناور به سمت مرکز استان کافی نیست؛ بیمار باید در طول مسیر نیز از مراقبت‌های پزشکی متناسب با وضعیت خود برخوردار باشد. تجهیزات احیا، امکان پایش علائم حیاتی، نیروی آموزش‌دیده و آمادگی برای مدیریت وضعیت‌های بحرانی، از الزامات انتقال ایمن بیماران است.
گاهی لازم است مادر باردار پیش از رسیدن به مرحله بحرانی به مرکزی منتقل شود که امکان انجام زایمان پرخطر و مراقبت از نوزاد را داشته باشد. در موارد دیگر، تأخیر در انتقال بیمار سکته‌ای یا مصدوم دچار خونریزی می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد.
از همین رو، آمبولانس دریایی برای جزایر یک امکان تشریفاتی یا تجهیز جانبی نیست؛ بخشی ضروری از زیرساخت سلامت و تضمین‌کننده دسترسی مردم به خدمات درمانی است.نمی‌توان بر اهمیت آمادگی نظام سلامت در شرایط بحرانی تأکید کرد و از سوی دیگر، وضعیت یکی از حیاتی‌ترین ابزارهای امدادرسانی به سا کنان جزایر را نامشخص گذاشت.
اگر شناوری بر اثر حمله یا حادثه آسیب دیده است، باید برای جایگزینی آن برنامه مشخص وجود داشته باشد. اگر مشکل فنی مانع فعالیت شناور دیگری شده، تعمیر و بازگشت آن به چرخه خدمت باید با اولویت و زمان‌بندی روشن دنبال شود. همچنین لازم است برای شرایطی که شناور اصلی به هر دلیل امکان فعالیت ندارد، ظرفیت پشتیبان پیش‌بینی شود تا مردم با قطع کامل خدمات مواجه نشوند.
بودجه ویژه برای جزایر؛ مطالبه‌ای فوری و ضروری
دولت و وزارت بهداشت باید تأمین آمبولانس‌های دریایی را متناسببا شرایط جغرافیایی، جمعیت و نیازهای درمانی جزایر در اولویت قرار دهند. این اقدام به اعتبار ویژه نیاز دارد؛ اعتباری که بتواند هم هزینه تعمیر و بازسازی شناورهای موجود را پوشش دهد و هم امکان تأمین شناورهای جایگزین و تجهیزات پزشکی موردنیاز را فراهم کند.
در شرایط جنگی و تهدیدهای امنیتی اخیر، این ضرورت جدی‌تر است. آسیب‌دیدن تجهیزات امدادی یا اختلال در مسیرهای انتقال می‌تواند ظرفیت پاسخ‌گویی به حوادث را کاهش دهد. بنابراین، تأمین آمبولانس دریایی باید بخشی از برنامه آمادگی درمانی و مدیریت بحران استان باشد، نه موضوعی که تا زمان وقوع حادثه بعدی به تعویق بیفتد.
مردم جزایر هرمزگان با وجود دشواری‌ها و نگرانی‌های ناشی از شرایط منطقه، زندگی و فعالیت خود را ادامه داده‌اند و از سرزمینشان جدا نشده‌اند. انتظار آن‌ها از دولت این است که در کنار این پایداری، برای تأمین نیازهای اساسی و حفظ جان خانواده‌هایشان نیز اقدام عملی صورت گیرد.
مدیریت نزدیک به جزایر؛ تصمیم‌گیری سریع‌تر برای نجات جان مردم
در کنار تأمین تجهیزات، نحوه مدیریت اورژانس دریایی نیز اهمیت دارد. مراکز مستقر در جزایر باید در تصمیم‌گیری‌های عملیاتی، اعلام نیاز، پیگیری تعمیرات و تأمین امکانات، اختیار و نقش مؤثرتری داشته باشند.
مدیریت صرفاً متمرکز از مرکز استان، اگر با اختیار کافی برای مراکز محلی و سازوکار پاسخ‌گویی سریع همراه نباشد، ممکن است رسیدگی به نیازهای فوری جزایر را دشوار کند. به همین دلیل، ضروری است دولت و دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان سازوکاری طراحی کنند که ضمن حفظ نظارت استانی، اختیارات عملیاتی بیشتری به مراکز مستقر در جزایر واگذار شود.
این مراکز به دلیل شناخت مستقیم از شرایط محلی، مسیرهای دریایی، نیازهای جمعیتی و محدودیت‌های دسترسی، باید بتوانند در چارچوب دستورالعمل‌های مشخص، سریع‌تر برای رفع نیازهای امدادی اقدام کنند. در حوزه‌ای که زمان انتقال بیمار می‌تواند سرنوشت او را تعیین کند، چابکی مدیریتی بخشی از زنجیره نجات است.
مردم نباید نگران انتقال عزیزانشان به بیمارستان باشند
امروز مطالبه مردم جزایر هرمزگان روشن است: وضعیت آمبولانس‌های دریایی باید هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شود و هیچ جزیره‌ای نباید در زمان نیاز فوری، بدون راهکار مطمئن برای انتقال بیمار باقی بماند. روایت تلخ انتقال یک بیمار با شناور مسافربری تنها نمونه‌ای از نگرانی عمیق‌تری است که در میان مردم وجود دارد؛ نگرانی از اینکه در لحظه‌ای حساس، برای نجات جان پدر، مادر، فرزند یا دیگر اعضای خانواده‌شان، وسیله‌ای مجهز و آماده در دسترس نباشد.
اکنون نوبت اقدام عملی دستگاه‌های مسئول است. دولت، وزارت بهداشت، سازمان اورژانس کشور و دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان باید با اعلام وضعیت دقیق ناوگان، تأمین اعتبار ویژه، تعمیر یا جایگزینی شناورهای غیرفعال و تقویت مدیریت محلی، راه را برای رفع این کمبود باز کنند.
مردم جزایر نباید برای انتقال عزیزانشان به بیمارستان، چشم‌انتظار شناوری باشند که معلوم نیست چه زمانی آماده خدمت خواهد شد. آمبولانس دریایی آماده‌به‌کار، نیاز فوری جزایر هرمزگان است و تعیین تکلیف آن نباید به فردا موکول شود.
یادداشت از عبدالرحیم رضوانی فعال رسانه‌ای