توصیف امام شهید از حرکت زینب‌گون زنان ایرانی در انقلاب اسلامی
در این سخنرانی رهبر شهید انقلاب زینب کبری (س) را نه یک شخصیت محدود به برهه‌ای خاص از تاریخ، بلکه «یک نمونه‌ی برجسته‌ی تاریخ» و الگویی فراتاریخی معرفی میکنند.
بر اساس این سخنرانی امام شهید، ویژگی‌های شخصیتی حضرت زینب (س) را میتوان در محورهای زیر بازشناخت و مرور کرد:
1. اثبات تاریخ‌ساز بودن زنان با نمایش یک عظمت خیره‌کننده
از نگاه رهبر شهید انقلاب، اصلی‌ترین ویژگی حضرت زینب (س) اثبات حضور موثر زن در متن حوادث بزرگ است. ایشان شخصیت حضرت زینب را چنین توصیف میکنند: یک حادثه‌ی زنده و ملموس است که انسان زینب کبری را مشاهده میکند که با یک عظمت خیره‌کننده و درخشنده‌ای در عرصه ظاهر میشود؛ کاری میکند که دشمنی که به حسب ظاهر در کارزار نظامی پیروز شده است… در مقر قدرت خود، در کاخ ریاست خود، تحقیر و ذلیل شود….این حادثه نشان داد که زن در حاشیه‌ی تاریخ نیست؛ زن در متن حوادث مهم تاریخی قرار دارد.
2. قدرت، صلابت روحی و نفی «ضعیفه بودن زن»
در شرایطی که سخت‌ترین بحران‌های روحی و جسمی (شهادت برادر و عزیزان و اسارت اهل‌بیت) بر ایشان تحمیل شده بود، شخصیت حضرت زینب (س) تجلی والای قدرت و صلابت است. بر این اساس آیت‌الله خامنه‌ای با رد تعابیر تحقیرآمیز درباره زن می‌فرمایند: قوّت شخصیت را ببینید؛ چقدر این شخصیت قوی است. دو روز قبل در یک بیابان، برادر او را… از بین برده‌اند، این جمع چند ده نفره‌ی زنان و کودکان را اسیر کرده‌اند… در یک چنین شرائط بحرانی، ناگهان این خورشید عظمت طلوع میکند… او زن تاریخ است؛ این زن، دیگر ضعیفه نیست. نمیشود زن را ضعیفه دانست.
3. فصاحت، بلاغت و لحن حیدری در تحلیلی عمیق
یکی دیگر از ابعاد شخصیتی که در کلام رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید شده، بینش عمیق سیاسی-اجتماعی و قدرت کلام حضرت زینب است. بر این اساس از نظر امام خامنه‌ای شهید سخنان ایشان در بازار کوفه یک اظهارنظر ساده نیست، بلکه یک «تحلیل عظیم از وضع جامعه‌ی اسلامی» است:
«همان لحنی را به کار میبرد که پدرش امیرالمؤمنین بر روی منبر خلافت در مقابل امت خود به کار میبرد؛ همان جور حرف میزند؛ با همان جور کلمات، با همان فصاحت و بلاغت، با همان بلندی مضمون و معنا.»
4. شجاعت و قاطعیت در مواجهه با دشمن و فضای غیرقابل اعتماد
امام خامنه‌ای شهید ایستادگی و اقتدار کلامی حضرت زینب (س) را در برابر دشمنان مسلّح و مردم متزلزل کوفه این‌گونه توصیف میکنند: یک عده دشمن، نیزه‌داران دشمن دور و برشان را گرفته‌اند؛ یک عده هم مردم مختلف‌الحال حضور داشتند؛ همانهائی که مسلم را به دست ابن‌زیاد دادند، همانهائی که به امام حسین نامه نوشتند و تخلف کردند، همانهائی که آن روزی که باید با ابن‌زیاد در میافتادند، توی خانه‌هایشان مخفی شدند – اینها بودند توی بازار کوفه – یک عده هم کسانی بودند که ضعف نفس نشان دادند، حالا هم نگاه میکنند، دختر امیرالمؤمنین را میبینند، گریه میکنند. حضرت زینب کبری با این عده‌ی ناهمگون و غیر قابل اعتماد مواجه است، اما اینجور محکم حرف میزند.
5. آمیختگی ظریف «لطافت و حیای زنانه» با «تیزی و بُرندگی ایمان»
شاخص‌ترین توصیف مفهومی آیت‌الله خامنه‌ای از شخصیت حضرت زینب (س)، هنر ایشان در ترکیب حیا و عفاف با مجاهدت و عزت مؤمنانه است؛ ویژگی منحصر‌به‌فردی که خدای متعال در جبلّت زن قرار داده است.
ایشان در این باره فرموده‌اند: زینب (سلام اللَّه علیها) نشان داد که میتوان حجب و عفاف زنانه را تبدیل کرد به عزت مجاهدانه، به یک جهاد بزرگ… آن لطافت را در جای خود به کار ببرد، آن تیزی و بُرندگی ایمان را هم در جای خود به کار ببرد. این ترکیب ظریف فقط مال زنهاست؛ این آمیزه‌ی ظریف لطافت و بُرندگی، مخصوص زنهاست.
6. بصیرت و قدرت آسیب‌شناسی تاریخی
در نهایت، رهبر انقلاب حضرت زینب (س) را شخصیتی صاحب بصیرت نافذ می‌دانند که توانست انحرافات و بی‌بصیرتی جامعه اسلامی عصر خود را تحلیل و بازگو کند:
«انقلاب نبوی و انقلاب علوی را آسیب‌شناسی میکند؛ میگوید شماها نتوانستید در فتنه، حق را تشخیص بدهید؛ نتوانستید به وظیفه‌تان عمل کنید؛ نتیجه این شد که جگرگوشه‌ی پیغمبر سرش بر روی نیزه رفت. عظمت زینب را اینجا میشود فهمید.»
ایفای نقش اجتماعی و سیاسی زنان در انقلاب اسلامی بر اساس سیره حضرت زینب (س)
شهید آیت‌الله خامنه‌ای با الگو قرار دادن ویژگی‌های حضرت زینب (س)، از این مؤلفه‌های شخصیتی برای تبیین جایگاه، رسالت و نقش اجتماعی و سیاسی زنان در عصر کنونی ایران اسلامی استفاده میکنند. ایشان با استناد به عظمت حضور حضرت زینب در متن حوادث، زنان جامعه امروز را به شناخت جایگاه واقعی و نقش‌آفرینی فعال فرا می‌خوانند و می‌فرمایند: این هشدار به زنان ماست: نقش خودتان را پیدا کنید. عظمت زن بودن را در آمیختن حجب و حیا و عفاف زنانه با عزت مسلمانانه و مؤمنانه، درک کنید. زن مسلمان ما اینجور است.
رهبر شهید انقلاب با بهره‌گیری از الگوی زینبی و ترکیب عفاف و جهاد، به تقابل با تعریف غربی از زن می‌پردازند و الگوی جایگزین زنان ایران اسلامی را چنین تبیین میکنند: دنیای فاسد غرب خواستند بروز زن را، شخصیت زن را در روشهای غلط و انحرافی که همراه با تحقیر جنس زن است، به زور به ذهن دنیا فرو کنند: زن برای اینکه شخصیت خودش را نشان بدهد، بایستی برای مردان چشم‌نواز باشد… این غرب مستِ دیوانه‌ی از همه جا بیخبر، تحت تأثیر دستهای صهیونیستی، این را به عنوان تجلیل از زن عَلم کرد… عظمت زن آن است که بتواند حجب و حیا و عفاف زنانه را که خدا در جبلّت زن ودیعه نهاده است، حفظ کند؛ این را بیامیزد با عزت مؤمنانه؛ این را بیامیزد با احساس تکلیف و وظیفه.
تبیین «انقلاب زینبی» و نقش کلیدی مادران و همسران در دفاع و نهضت
شهید آیت‌الله خامنه‌ای با الگوگیری از فداکاری و منش حضرت زینب، نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس را حتی سنگین‌تر و شجاعانه‌تر از مجاهدت مستقیم در میدان جنگ توصیف میکنند و می‌فرمایند: انقلاب ما انقلاب زینبی است. از اول انقلاب، زنان یکی از برجسته‌ترین نقشها را در این انقلاب ایفاء کردند. هم در خود حادثه‌ی بزرگ انقلاب، هم در حادثه‌ی بسیار بزرگ هشت سال دفاع مقدس، نقش مادران، نقش همسران، از نقش مجاهدان اگر سنگین‌تر و دردناکتر و تحمل‌طلب‌تر نبود، یقیناً کمتر نبود.
ایشان در تکمیل این نقش‌آفرینی زینبی می‌افزایند: مادری که جوان خودش را، عزیز خودش را… پرورش داده… حالا او را به طرف میدان جنگ میفرستد… بعد هم که جسد او را برمیگردانند، افتخار میکند که بچه‌ی من شهید شده. اینها چیز کمی است؟ این، حرکت زنانه، حرکت زینب‌گون در انقلاب ما بود.