قاتل خاموش در خانه‌ها / راه‌های پیشگیری از مسمومیت

پژمان عقدک در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در اصفهان نسبت به افزایش خطر مسمومیت با گاز مونوکسید کربن هم‌زمان با شروع فصل سرما و استفاده بیشتر از وسایل گرمایشی هشدار داد و گفت: مونوکسید کربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه است که بدون ایجاد هشدار آشکار می‌تواند سلامت و جان افراد را به خطر بیندازد، اما با رعایت نکات ایمنی می‌توان از بسیاری از موارد مسمومیت با این گاز پیشگیری کرد.

وی با اشاره به نحوه تولید و اثرگذاری مونوکسید کربن اظهار کرد: این گاز بر اثر سوختن ناقص موادی مانند گاز، نفت، چوب و زغال تولید می‌شود و پس از تنفس، از طریق ریه‌ها وارد خون شده و به هموگلوبین متصل می‌شود. هموگلوبین وظیفه انتقال اکسیژن از ریه‌ها به اندام‌های بدن را بر عهده دارد، اما قدرت اتصال مونوکسید کربن به آن خیلی بیشتر از اکسیژن است؛ در نتیجه این گاز جای اکسیژن را می‌گیرد و مانع اکسیژن‌رسانی کافی به اندام‌ها می‌شود.

مدیر روابط عمومی و سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ادامه داد: مغز و قلب به اکسیژن زیادی نیاز دارند و در نتیجه از جمله اندام‌هایی هستند که در اثر مسمومیت با مونوکسید کربن آسیب می‌بینند. در موارد شدید، این مسمومیت می‌تواند به بیهوشی، آسیب مغزی، مشکلات قلبی و حتی مرگ منجر شود.

عقدک با تشریح علائم هشداردهنده مسمومیت با این گاز گفت: علائم اولیه معمولاً اختصاصی نیستند و ممکن است با خستگی یا بیماری‌های ویروسی اشتباه گرفته شوند. سردرد، سرگیجه، احساس سنگینی سر، تهوع و استفراغ، ضعف عمومی، خواب‌آلودگی غیرعادی و کاهش تمرکز از جمله علائم اولیه مسمومیت هستند.

وی تنگی نفس، تپش قلب و درد قفسه سینه را از دیگر نشانه‌های این مسمومیت دانست و افزود: در موارد شدیدتر، فرد ممکن است دچار گیجی، اختلال تعادل، کاهش سطح هوشیاری، تشنج و بیهوشی شود. اگر چند نفر در یک محیط به‌طور هم‌زمان دچار سردرد، تهوع، استفراغ یا سرگیجه شوند و علائم آن‌ها پس از خروج از محیط کاهش پیدا کند، باید احتمال مسمومیت با مونوکسید کربن را جدی گرفت.

سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به گروه‌های در معرض خطر بیان کرد: کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی و ریوی بیشتر در معرض عوارض شدید این مسمومیت قرار دارند و باید در زمینه رعایت نکات ایمنی و پیشگیری از مواجهه با این گاز توجه بیشتری داشته باشند.

وی درباره اقدامات ضروری هنگام مواجهه با فرد مشکوک به مسمومیت با مونوکسید کربن گفت: در این شرایط، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد. اولین اقدام، خارج کردن فوری فرد مسموم و سایر افراد حاضر از محیط آلوده و انتقال آن‌ها به هوای آزاد است. پس از آن باید با اورژانس 115 تماس گرفت و احتمال مسمومیت با مونوکسید کربن را اطلاع داد.

عقدک تأکید کرد: حتی اگر علائم فرد پس از خروج از محیط آلوده کاهش پیدا کند، باز هم ارزیابی پزشکی ضروری است و نباید بهبود ظاهری علائم باعث نادیده گرفتن خطر شود. همچنین نباید به فردی که بیهوش است آب، غذا یا دارو داد، زیرا این کار ممکن است وضعیت او را بدتر کند.

وی درباره عوامل شایع بروز مسمومیت با مونوکسید کربن گفت: استفاده از بخاری و آبگرمکن معیوب یا غیراستاندارد، مسدود بودن مسیر دودکش یا نصب نادرست آن، تهویه نامناسب و بسته بودن مسیر ورود هوای تازه از جمله عواملی هستند که زمینه تولید و تجمع این گاز را در محیط زندگی فراهم می‌کنند.

مدیر روابط عمومی و سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ادامه داد: استفاده از منقل، زغال، پیک‌نیک یا اجاق گاز برای گرم کردن فضای بسته نیز می‌تواند خطرناک باشد. همچنین روشن گذاشتن خودرو در پارکینگ یا هر محیط بسته دیگری، حتی برای مدت کوتاه، خطر مسمومیت با مونوکسید کربن را به همراه دارد و باید از این کار خودداری کرد.

عقدک با تأکید بر ضرورت بررسی وسایل گرمایشی پیش از شروع فصل سرما تصریح کرد: بخاری، آبگرمکن و سایر سیستم‌های گرمایشی باید پیش از استفاده توسط افراد متخصص بررسی شوند تا از سلامت و عملکرد صحیح آن‌ها اطمینان حاصل شود. دودکش‌ها نیز باید سالم، دارای مسیر عبور باز و مجهز به خروجی مناسب به فضای آزاد باشند.

وی تأمین تهویه مناسب را از دیگر اصول پیشگیری از مسمومیت برشمرد و گفت: مسیر ورود هوای تازه به محیط نباید مسدود شود و باید از عملکرد صحیح سیستم تهویه اطمینان داشت. همچنین استفاده از اجاق گاز، پیک‌نیک و منقل زغالی برای گرم کردن اتاق، چادر یا هر فضای بسته دیگری باید به‌طور کامل کنار گذاشته شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: مونوکسید کربن دیده نمی‌شود و بویی ندارد، اما با رعایت اصول ایمنی می‌توان از خطر آن پیشگیری کرد. بررسی وسایل گرمایشی، استفاده از دودکش استاندارد، تأمین تهویه مناسب و شناخت علائم اولیه مسمومیت، چهار اصل مهم برای محافظت از سلامت و جان افراد خانواده است. پیشگیری و رعایت نکات ایمنی پیش از شروع فصل سرما می‌تواند از بروز حوادث ناگوار جلوگیری کند.