خبرگزاری تسنیم ـ یادداشت ـ مجتبی لشکربلوکی ـ مدرس دانشگاه|هر مکتب فکری و فرهنگی، متناسب با جهان‌بینی و نظام ارزشی خود، الگویی از انسان مطلوب را به جامعه معرفی می‌کند؛ انسانی که ویژگی‌ها، رفتار و انتخاب‌هایش، بازتابی از اندیشه‌ای است که در آن پرورش یافته است. از همین منظر، تربیت نسل نوجوان و جوان را نمی‌توان صرفاً به آموزش چند مفهوم یا انتقال مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها تقلیل داد؛ مسئله اصلی، ساختن نسلی است که در بزنگاه‌های سرنوشت‌ساز، قدرت تشخیص، انتخاب و مسئولیت‌پذیری داشته باشد.
در منظومه تربیتی اسلام نیز پرورش انسان، مسیری تدریجی و متناسب با مراحل رشد اوست. در آموزه‌های منسوب به پیامبر اکرم (ص)، دوران کودکی و نوجوانی با سه مرحله هفت‌ساله سیادت، اطاعت و وزارت توصیف شده است؛ مراحلی که در آن، کودک ابتدا باید از فرصت کودکی برخوردار باشد، سپس با انضباط و آموزش آشنا شود و در مرحله بعد، به جایگاه مسئولیت‌پذیری، مشارکت و مشورت برسد. این نگاه، یک پیام روشن برای خانواده، مدرسه و نظام تربیتی دارد: نوجوان را نمی‌توان تنها با دستور و مطالبه ساخت؛ او باید به‌تدریج برای پذیرفتن مسئولیت آماده شود.
اهمیت این مسئله در دوران نوجوانی دوچندان است؛ دوره‌ای که الگوپذیری به یکی از مؤثرترین عوامل شکل‌گیری هویت تبدیل می‌شود. نوجوان در جست‌وجوی قهرمان است؛ کسی که بتواند بخشی از آرزوها، باورها و تصویری را که از آینده خود دارد، در او پیدا کند. این الگو ممکن است یک چهره علمی، فرهنگی، ورزشی یا اجتماعی باشد؛ اما اگر خانواده، مدرسه و جامعه در معرفی الگوهای واقعی و دست‌یافتنی کوتاهی کنند، میدان برای چهره‌هایی خالی می‌شود که شهرتشان لزوماً نسبتی با فضیلت، مسئولیت و حقیقت ندارد.
در چنین شرایطی، شهید محمدحسین فهمیده تنها یک نام در کتاب‌های تاریخ دفاع مقدس نیست؛ او نمونه‌ای از نوجوانی است که در شرایطی دشوار، معنای مسئولیت و تعلق به سرزمین و باورهایش را درک کرد. آنچه از زندگی او روایت شده، تصویری از نوجوانی اهل مطالعه، باهوش، مؤدب، متواضع، بااخلاق و شجاع را پیش چشم می‌گذارد؛ نوجوانی که در سن‌وسالی کم، فراتر از روزمرگی‌های معمول هم‌نسلان خود به مسائل پیرامونش می‌اندیشید و در نهایت، نامش با یکی از ماندگارترین روایت‌های دفاع مقدس گره خورد.
تعبیر ماندگار امام خمینی(ره) درباره او، جایگاه این نوجوان را در حافظه تاریخی انقلاب اسلامی تثبیت کرد: «رهبر ما آن طفل 13 سالهای است که با قلب کوچک خود که ارزشش از صدها زبان و قلم ما بزرگ‌تر است، با نارنجک، خود را زیر تانک دشمن انداخت و آن را منهدم نمود و خود نیز شربت شهادت نوشید.» این سخن، صرفاً ستایش یک اقدام شجاعانه نبود؛ توجه دادن جامعه به ظرفیتی بود که گاه در نگاه بزرگسالان از چشم دور می‌ماند: نوجوانی که اگر درست شناخته و تربیت شود، می‌تواند در لحظه‌های دشوار، نقشی بزرگ بر عهده بگیرد.
البته فهمیده در تاریخ این سرزمین تنها نماند. شهید بهنام محمدی، شهید محسن حججی و شهید علی لندی، هر یک در دوره‌ای متفاوت، با انتخاب‌ها و فداکاری‌های خود نشان دادند که روحیه ایثار، مسئولیت‌پذیری و ازخودگذشتگی به یک نسل یا مقطع تاریخی محدود نیست. تفاوت سن، زمان و موقعیت این شهدا، از یک حقیقت مشترک پرده برمی‌دارد: ارزش‌هایی که در وجود انسان ریشه می‌دوانند، می‌توانند در شرایط گوناگون خود را نشان دهند.
در حوادث و جنگ‌های سالهای اخیر نیز حضور نوجوانان و جوانان در اجتماعات مردمی، فعالیت‌های جهادی و عرصه‌های خدمت‌رسانی، بار دیگر ضرورت توجه به نقش این نسل را برجسته کرده است. البته نباید میان هر نوع حضور اجتماعی و الگوی ایثار شهید فهمیده، یکسان‌انگاری کرد؛ اما می‌توان در این حضورها نشانه‌هایی از تعلق اجتماعی، احساس مسئولیت و آمادگی برای مشارکت در مسائل کشور را دید؛ ظرفیت‌هایی که اگر با آموزش، آگاهی و هدایت درست همراه شوند، به سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده ایران تبدیل خواهند شد.
نسل نوجوان امروز، بیش از آنکه به توصیه‌های تکراری نیاز داشته باشد، به الگوهای باورپذیر، فرصت تجربه و میدان مشارکت احتیاج دارد. نمی‌توان از نوجوان انتظار مسئولیت‌پذیری داشت، اما در تصمیم‌ها و فعالیت‌های جمعی جایی برای او در نظر نگرفت. نمی‌توان از او خواست قهرمانان واقعی را بشناسد، اما روایت زندگی و انتخاب‌های آنان را به زبانی متناسب با جهان ذهنی‌اش بازگو نکرد. معرفی شهدا نیز نباید به مناسبت‌های تقویمی، تصاویر و جملات تکراری محدود بماند؛ آنچه نسل جدید را به این الگوها نزدیک می‌کند، شناخت زندگی، دغدغه‌ها، تردیدها، تصمیم‌ها و چرایی انتخاب‌های آنان است.
در این میان، مسئولیت تربیت نسل آینده تنها بر دوش خانواده نیست. مدرسه، معلم، رسانه، نهادهای فرهنگی و مدیران اجتماعی، هر یک سهمی در شکل‌گیری جهان فکری نوجوانان دارند. این مسئولیت زمانی به نتیجه می‌رسد که سه مؤلفه در کنار یکدیگر قرار بگیرند: شناخت درست از نیازها و اقتضائات نسل جدید، اراده جدی برای هدایت و تربیت و توانایی تبدیل برنامه‌ها و شعارها به اقدام مؤثر و قابل ارزیابی.
تأکید بر تربیت نسل طراز انقلاب اسلامی، بدون توجه به این الزامات، در حد یک عنوان باقی خواهد ماند. نوجوان امروز باید فرصت پرسیدن، آموختن، تجربه کردن و اثر گذاشتن داشته باشد. اگر قرار است شهید فهمیده برای نسل جدید به الگویی زنده تبدیل شود، باید از روایت صرفِ لحظه شهادتش فراتر رفت و مسیر شکل‌گیری شخصیت، باورها و مسئولیت‌پذیری او را بازشناخت.
امروز نیز جامعه به فهمیده‌هایی نیاز دارد که در میدان علم، فرهنگ، خدمت، پیشرفت و دفاع از منافع ملی، مسئولانه و آگاهانه بایستند. فهمیده‌هایی که قهرمانی را نه در شهرت و دیده‌شدن، بلکه در دانایی، اخلاق، تعهد و اثرگذاری معنا کنند. آینده کشور را نسلی می‌سازد که نه فقط از قهرمانان گذشته خاطره دارد، بلکه از چرایی انتخاب‌های آنان درس می‌گیرد و ارزش‌هایشان را در میدان زندگی امروز به عمل تبدیل می‌کند.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.