کریدور ارس؛ اولویت نمایندگان برای توسعه اقتصادی آذربایجان شرقی

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از تبریز، موقعیت جغرافیایی ایران در محل اتصال کریدورهای مهم تجاری آسیا و اروپا، ظرفیت کم‌نظیری برای توسعه ترانزیت بین‌المللی در اختیار کشور قرار داده است؛ ظرفیتی که بهره‌برداری از آن، بیش از هر چیز به تکمیل زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ایجاد مسیرهای ایمن و کوتاه‌تر و تسهیل ارتباط با کشورهای همسایه وابسته است.

در این میان کریدور ارس به دلیل قرار گرفتن در محدوده مناطق آزاد ارس و جلفا و هم‌جواری با جمهوری آذربایجان، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این مسیر نه‌تنها می‌تواند ارتباطات تجاری ایران با کشورهای منطقه قفقاز را تقویت کند، بلکه در صورت اتصال مؤثر به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای کشور و مسیرهای منتهی به بنادر جنوبی، به یکی از ظرفیت‌های مهم ترانزیتی ایران تبدیل خواهد شد.

اهمیت این کریدور را نباید صرفاً در احداث چندین کیلومتر جاده و پل خلاصه کرد؛ چراکه توسعه آن می‌تواند هزینه و زمان جابه‌جایی کالا را کاهش دهد، ایمنی حمل‌ونقل را افزایش دهد و زمینه رونق فعالیت‌های اقتصادی در مناطق مرزی آذربایجان‌شرقی را فراهم کند. افزایش تردد تجاری نیز به‌تدریج تقاضا برای خدمات لجستیکی، انبارداری، حمل‌ونقل، بازرگانی و فعالیت‌های صنعتی را افزایش داده و فرصت‌های تازه‌ای برای اشتغال ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، تقویت زیرساخت‌های این مسیر می‌تواند قدرت چانه‌زنی ایران را در رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی منطقه افزایش دهد؛ موضوعی که با توجه به تحولات ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی و تلاش کشورهای منطقه برای توسعه مسیرهای جایگزین تجاری، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.

محور جلفا–کلاله؛ حلقه کلیدی اتصال آذربایجان به نخجوان

در ساختار اجرایی کریدور ارس، محور جلفا–کلاله یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی محسوب می‌شود؛ مسیری به طول 107 کیلومتر که پایانه مرزی جلفا را به پایانه مرزی کلاله متصل می‌کند و قرار است امکان اتصال جمهوری آذربایجان به جمهوری خودمختار نخجوان از طریق قلمرو ایران را فراهم کند.

این پروژه از آن جهت اهمیت دارد که علاوه بر تقویت ارتباطات مرزی و تجاری، می‌تواند به توسعه نقش ترانزیتی ایران در منطقه قفقاز کمک کند. در واقع، محور جلفا–کلاله صرفاً یک مسیر ارتباطی میان دو نقطه مرزی نیست، بلکه بخشی از یک شبکه بزرگ‌تر حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌ای است که بهره‌برداری کامل از آن مستلزم هماهنگی زیرساخت‌های جاده‌ای، پایانه‌ای و گمرکی خواهد بود.

عملیات اجرایی این پروژه کلان از دی‌ماه 1402 توسط قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا آغاز شده و بخش‌های مختلف آن شامل تعریض مسیر، احداث و تکمیل ابنیه فنی، اجرای تونل و ساخت پل مرزی در حال اجراست.

وزیر راه: عملیات اجرایی کریدور ارس بدون وقفه ادامه دارد

فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، با اشاره به جایگاه کریدور ارس در برنامه‌های زیرساختی دولت، این طرح را یکی از پروژه‌های اولویت‌دار کشور دانسته و بر تداوم عملیات اجرایی آن با وجود محدودیت منابع مالی تأکید کرده است.

وی با بیان اینکه عملیات اجرایی محور جلفا–کلاله بدون وقفه در حال انجام است، اظهار داشت: اقدامات مربوط به تعریض مسیر و تکمیل ابنیه فنی این محور با جدیت دنبال می‌شود.

وزیر راه و شهرسازی همچنین تکمیل تونل ننم‌وای را از پیچیده‌ترین و دشوارترین مراحل اجرایی کریدور ارس عنوان کرد و گفت: پل مرزی این محور در آستانه تکمیل قرار دارد و پایانه مرزی نیز از پیشرفت فیزیکی مطلوبی برخوردار است.

اظهارات وزیر راه و شهرسازی نشان می‌دهد که با وجود محدودیت‌های اعتباری، روند اجرای بخش‌های مختلف پروژه متوقف نشده است؛ با این حال، عبور از مراحل دشوار فنی و تأمین منابع مالی موردنیاز، همچنان از الزامات اصلی برای تکمیل به‌موقع این مسیر راهبردی به‌شمار می‌رود.

کریدور ارس در صدر اولویت‌های مجمع نمایندگان آذربایجان‌شرقی

در کنار اقدامات اجرایی دولت، پیگیری پروژه‌های زیرساختی و اقتصادی استان از سوی نمایندگان مجلس نیز می‌تواند نقش مهمی در تسریع روند تکمیل کریدور ارس و بهره‌برداری از ظرفیت‌های آن داشته باشد.

بهنام رضوانی، رئیس جدید مجمع نمایندگان آذربایجان‌ شرقی، توسعه استان در بخش‌های اقتصادی، عمرانی و زیرساختی را از مهم‌ترین برنامه‌های این مجمع عنوان کرد و گفت: این موضوعات با همدلی و اتحاد اعضای مجمع به‌صورت جدی پیگیری خواهد شد.

نماینده مردم کلیبر، خداآفرین و هوراند در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ظرفیت‌های مرزی استان بیان کرد: رونق بازارچه‌های مرزی در مناطق هم‌جوار با جمهوری آذربایجان از دیگر موضوعات مهمی است که از طریق دیپلماسی و پیگیری مسائل پایانه‌های مرزی دنبال خواهیم کرد.

وی انتقال آب ارس به تبریز را نیز یکی از موضوعات اساسی آذربایجان‌شرقی دانست و افزود: تکمیل پروژه‌های جاده‌ای و بزرگراهی که در رونق اقتصادی استان نقش دارند، از دیگر اولویت‌هایی است که برای تحقق توسعه منطقه با جدیت پیگیری می‌شود.

رضوانی با اشاره به اهمیت زیرساخت‌های مرزی استان تصریح کرد: پایانه‌های مناطق جلفا، کلیبر، خداآفرین و کلاله و همچنین جاده کلاله–جلفا از پروژه‌های مهم آذربایجان‌شرقی هستند که نقش مؤثری در ترانزیت کالا و توسعه تجارت دارند.

رئیس مجمع نمایندگان آذربایجان‌ شرقی همچنین رفع مشکلات بخش کشاورزی و حوزه بهداشت و درمان را از دیگر محورهای پیگیری این مجمع برشمرد.

از پروژه عمرانی تا فرصت راهبردی اقتصاد منطقه

آنچه کریدور ارس را از بسیاری از پروژه‌های متعارف راه‌سازی متمایز می‌کند، پیوند مستقیم آن با آینده تجارت خارجی، اقتصاد مرزی و جایگاه ژئوپلیتیکی ایران است. در شرایطی که کشورهای منطقه برای تثبیت سهم خود از بازارهای ترانزیتی و ایجاد مسیرهای جدید ارتباطی رقابت می‌کنند، برخورداری از زیرساخت‌های مناسب می‌تواند به یکی از مزیت‌های تعیین‌کننده اقتصادی کشورها تبدیل شود.

برای آذربایجان‌ شرقی نیز این پروژه فرصتی فراتر از افزایش تردد خودروها و کامیون‌هاست؛ فرصتی برای فعال‌سازی ظرفیت‌های مناطق آزاد، رونق بازارچه‌های مرزی، توسعه صنایع صادرات‌محور و تقویت پیوند اقتصادی شهرهای شمالی استان با بازارهای منطقه‌ای.

البته تحقق این اهداف صرفاً با احداث جاده امکان‌پذیر نیست. تکمیل پایانه‌های مرزی، تسهیل تشریفات گمرکی، هماهنگی‌های دیپلماتیک با کشورهای همسایه، توسعه زیرساخت‌های پشتیبان و ایجاد شبکه‌های لجستیکی کارآمد، حلقه‌های مکملی هستند که باید هم‌زمان با پیشرفت پروژه دنبال شوند.

در نهایت، کریدور ارس زمانی می‌تواند به یک مزیت اقتصادی پایدار برای ایران تبدیل شود که از مرحله اجرای پروژه‌های عمرانی عبور کرده و به یک مسیر فعال، رقابت‌پذیر و برخوردار از خدمات کامل ترانزیتی تبدیل شود؛ مسیری که تکمیل آن نه‌تنها برای جلفا و مناطق مرزی آذربایجان‌شرقی، بلکه برای توسعه تجارت خارجی و تقویت جایگاه ایران در شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای اهمیت راهبردی دارد.