خبرگزاری تسنیم ـ ایلام ـ گفت‌وگو ـ وجیهه فتاحی|تأمین پایدار آب در شهر ایلام با معادله‌ای پیچیده‌تر از میزان منابع آبی روبه‌روست؛ معادله‌ای که یک سوی آن به جغرافیای خاص شهر و اختلاف ارتفاع بیش از 200 متری میان مناطق مختلف بازمی‌گردد و سوی دیگر آن به شبکه‌ای متشکل از بیش از 200 کیلومتر لوله فرسوده، افزایش چندبرابری تراکم شهری و زیرساخت‌هایی مربوط است که دیگر پاسخگوی نیاز برخی محله‌ها نیستند.
ممکن است آب کافی وارد شبکه شود، اما شهروندی در منطقه بالادست همچنان با افت فشار یا قطعی آب مواجه باشد؛ در حالی که در نقطه‌ای دیگر از همان شهر، فشار بیش از اندازه به شبکه و لوله‌ها تحمیل شود. این تناقض ظاهری، در واقع یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت آب در ایلام است؛ شهری که توسعه کالبدی آن در سال‌های اخیر با ظرفیت زیرساخت‌های آبرسانی همگام نبوده است.
افزایش مصرف در فصل گرما، به‌ویژه با روشن شدن کولرهای آبی که به گفته مسئولان آبفای استان می‌تواند مصرف شهر را 60 تا 70 درصد افزایش دهد، شرایط را برای مناطق مرتفع دشوارتر می‌کند. در کنار این مسئله، فرسودگی شبکه و شکستگی‌های پنهان لوله‌ها نیز بخشی از منابع آبی را پیش از رسیدن به مصرف‌کننده هدر می‌دهد.
شرکت آب و فاضلاب استان ایلام برای مدیریت این وضعیت، به جای تمرکز صرف بر تعویض گسترده شبکه، اصلاح سامانه فشار، بازسازی شیرهای فشارشکن، توسعه مخازن ذخیره و شناسایی نقاط هدررفت پنهان را در دستور کار قرار داده است؛ اقداماتی که باید مشخص شود تا چه اندازه می‌توانند مشکلات مزمن آبرسانی در محله‌های مختلف شهر را برطرف کنند.
محمد محمدی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، ابعاد مختلف مشکلات شبکه آبرسانی شهر، اقدامات انجام‌شده، پروژه‌های در دست اجرا و برنامه‌های این شرکت برای افزایش پایداری تأمین آب را تشریح کرده است.
تسنیم: با وجود اینکه مسئولان از تأمین آب موردنیاز شهر ایلام سخن می‌گویند، همچنان در برخی محله‌ها شاهد افت فشار و قطعی آب هستیم. مسئله اصلی شبکه آبرسانی شهر چیست و چرا تأمین آب لزوماً به معنای دسترسی یکسان همه مناطق به آب نیست؟
محمدی: شبکه آبرسانی شهر ایلام به دلیل شرایط خاص توپوگرافی با محدودیت‌ها و پیچیدگی‌های فنی متعددی مواجه است. یکی از مهم‌ترین مسائل، اختلاف ارتفاع قابل توجه میان مناطق مختلف شهر است؛ به‌گونه‌ای که اختلاف فشار ناشی از ارتفاع در برخی نقاط به بیش از 200 متر می‌رسد.
این وضعیت موجب می‌شود در مناطق پایین‌دست با فشار مازاد و در مناطق بالادست با افت فشار و حتی قطعی آب مواجه شویم. بنابراین، مسئله صرفاً تأمین و انتقال آب به شهر نیست، بلکه نحوه توزیع، تنظیم فشار و مدیریت شبکه نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
در واقع، وقتی آب با فشار مشخصی وارد شبکه می‌شود، به دلیل اختلاف ارتفاع و شرایط مسیر انتقال، فشار در نقاط مختلف شهر یکسان نخواهد بود. به همین دلیل باید متناسب با شرایط هر منطقه، فشار شبکه را تنظیم کنیم تا هم از تحمیل فشار غیرمتعارف به لوله‌ها جلوگیری شود و هم مناطق مرتفع بتوانند آب موردنیاز خود را دریافت کنند.
تسنیم: آیا شرایط جغرافیایی تنها عامل این وضعیت است یا فرسودگی زیرساخت‌ها و توسعه شهری نیز در تشدید مشکلات نقش داشته‌اند؟
محمدی: قطعاً فرسودگی شبکه و افزایش تراکم شهری از دیگر عوامل مهم هستند. در حال حاضر بیش از 200 کیلومتر از شبکه آبرسانی شهر ایلام فرسوده است و این موضوع در کنار شرایط توپوگرافی، مدیریت شبکه را دشوارتر می‌کند.
از طرف دیگر، در یک دهه گذشته تراکم شهری در برخی مناطق به‌شدت افزایش یافته و در بعضی نقاط حتی بیش از هشت برابر شده است. طبیعی است که با افزایش ساخت‌وساز، جمعیت و تعداد واحدهای مسکونی، میزان تقاضا برای آب نیز افزایش پیدا کند.
این در حالی است که شبکه موجود در بسیاری از این مناطق بر اساس شرایط و تراکم گذشته طراحی شده بود. بنابراین، اکنون با شبکه‌ای مواجه هستیم که در برخی نقاط باید پاسخگوی تقاضایی چندبرابر ظرفیت اولیه خود باشد.
تسنیم: با توجه به اینکه امکان نوسازی فوری تمام شبکه فرسوده وجود ندارد، راهکار کوتاه‌مدت آبفا برای مدیریت این شرایط چیست؟
محمدی: در شرایط فعلی، یکی از مهم‌ترین اولویت‌های ما اصلاح فشار در شبکه و استفاده حداکثری از ظرفیت زیرساخت‌های موجود است. به همین منظور، بازسازی و راه‌اندازی شیرهای فشارشکن را در دستور کار قرار دادیم.
حدود 11 شیر فشارشکن در سطح شهر وجود داشت که عملاً از مدار خارج شده بودند. این شیرها بازسازی شدند و مجدداً به مدار بهره‌برداری بازگشتند تا بتوانیم فشار آب را در مناطق مختلف کنترل و به محدوده نرمال نزدیک کنیم.
در واقع، وقتی فشار در مناطق پایین‌دست بیش از حد افزایش پیدا می‌کند، باید آن را مدیریت کنیم تا هم از آسیب به شبکه جلوگیری شود و هم امکان توزیع مناسب‌تر آب در سایر نقاط فراهم شود.
البته این کار نیازمند تنظیمات دقیق و نظارت مستمر است؛ زیرا هرگونه تغییر در فشار یک بخش از شبکه ممکن است بر شرایط آبرسانی مناطق دیگر نیز اثر بگذارد.
تسنیم: پس از بازسازی و ورود این شیرهای فشارشکن به مدار، آیا در برخی مناطق اختلال یا تغییر در وضعیت آبرسانی ایجاد شد؟
محمدی: بله، در برخی مناطق تغییرات فشار نیازمند تنظیم مجدد بود. برای نمونه، در حوزه رزمندگان پس از وارد مدار شدن شیر فشارشکن، شرایط شبکه تحت تأثیر قرار گرفت و لازم شد تنظیمات اصلاح شود.
این وضعیت حدود یک تا دو روز زمان برد تا شرایط به حالت مناسب برسد. سایر شیرهای فشارشکن نیز در حال فعالیت هستند و عملکرد آن‌ها به‌صورت مستمر تحت نظارت قرار دارد.
باید توجه داشت که اصلاح شبکه یک فرآیند فنی و مرحله‌ای است و نمی‌توان انتظار داشت با فعال‌سازی یک شیر فشارشکن، تمام شرایط در همان لحظه به وضعیت مطلوب برسد. تنظیم فشار باید با بررسی اثرات آن در نقاط مختلف شبکه انجام شود.
تسنیم: یکی از مناطقی که مشکلات آبرسانی آن مورد توجه شهروندان بوده، منطقه سرطاف است. وضعیت این منطقه چگونه بود و اقدامات انجام‌شده چه نتیجه‌ای داشته است؟
محمدی: منطقه سرطاف از جمله نقاطی بود که با مشکلات جدی در زمینه فشار و توزیع آب مواجه بود. تعدادی از خیابان‌ها و کوچه‌های این منطقه، از جمله خیابان شوشتری، با افت فشار و مشکلات آبرسانی روبه‌رو بودند.
با بررسی شرایط شبکه و وارد مدار شدن شیر فشارشکن، توانستیم بخش قابل توجهی از مشکلات این منطقه را برطرف کنیم.
سرطاف را می‌توان نمونه کوچکی از وضعیت کلی شهر ایلام دانست؛ زیرا در این منطقه نیز اختلاف ارتفاع میان نقاط بالادست و پایین‌دست قابل توجه است. با وجود اینکه میزان آب تحویلی به منطقه بیش از نیاز آن است، برخی نقاط در ساعات مختلف شبانه‌روز با مشکل مواجه بودند.
با اجرای اقدامات اصلاحی در بخش فشار، حدود 70 تا 80 درصد مشکلات آبرسانی منطقه برطرف شده است و امیدواریم با ادامه تنظیمات و نظارت بر شبکه، باقی‌مانده مشکلات نیز به‌طور کامل رفع شود.
تسنیم: با توجه به اینکه اصلاح فشار به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیاز بلندمدت شهر باشد، چه برنامه‌ای برای توسعه زیرساخت‌های ذخیره و توزیع آب در نظر گرفته‌اید؟
محمدی: برای پایداری بلندمدت شبکه، علاوه بر اصلاح فشار، به توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی و احداث مخازن جدید نیاز داریم. یکی از پروژه‌های مهم در این زمینه، احداث مخزن پنج‌هزار مترمکعبی است که بخش‌هایی از شهر از جمله شهرک کشاورزی، خیابان‌های پگاه، منطقه بام‌برز و بخش‌های شرقی را تحت پوشش قرار می‌دهد.
این مناطق پیش از این از مخزن هزار مترمکعبی تغذیه می‌شدند که اکنون از مدار خارج شده است. به همین دلیل احداث مخزن جدید برای تأمین پایدار آب این محدوده‌ها اهمیت زیادی دارد.
در حال حاضر این پروژه حدود 50 درصد پیشرفت فیزیکی دارد و امیدواریم طی ماه‌های آینده به بهره‌برداری برسد.
علاوه بر این، چند مخزن دیگر نیز احداث شده که عملیات اتصال آن‌ها به شبکه در دست اقدام است. با تکمیل این طرح‌ها، ظرفیت ذخیره‌سازی و امکان مدیریت بهتر توزیع آب در مناطق مختلف افزایش پیدا می‌کند.
تسنیم: بهره‌برداری از مخزن پنج‌هزار مترمکعبی چه تأثیری بر وضعیت آبرسانی مناطق تحت پوشش خواهد داشت؟
محمدی: این مخزن با هدف تقویت زیرساخت تأمین و توزیع آب در محدوده‌هایی طراحی شده که پیش از این از مخزن هزار مترمکعبی استفاده می‌کردند. با تکمیل و بهره‌برداری از آن، امکان ذخیره‌سازی حجم بیشتری از آب فراهم می‌شود و مدیریت شبکه در زمان‌های اوج مصرف نیز شرایط بهتری خواهد داشت.
البته باید تأکید کنم که پایداری آبرسانی نتیجه مجموعه‌ای از اقدامات است و صرفاً با احداث یک مخزن محقق نمی‌شود. اصلاح فشار، توسعه مخازن، مدیریت مصرف، رفع شکستگی‌ها و نوسازی تدریجی شبکه باید در کنار یکدیگر پیش بروند.
تسنیم: به بیش از 200 کیلومتر شبکه فرسوده در شهر ایلام اشاره کردید. آیا برنامه مشخصی برای نوسازی این حجم از شبکه وجود دارد و شهروندان چه زمانی می‌توانند انتظار اصلاح کامل این زیرساخت‌ها را داشته باشند؟
محمدی: نوسازی بیش از 200 کیلومتر شبکه فرسوده، پروژه‌ای گسترده است که هم به اعتبارات قابل توجه نیاز دارد و هم اجرای آن در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.
ما باید متناسب با اعتبارات تخصیصی، اولویت‌بندی دقیقی انجام دهیم و ابتدا مناطقی را که بیشترین ضرورت و مشکل را دارند در برنامه اصلاح قرار دهیم.
بدیهی است که نمی‌توان تمام شبکه فرسوده را به‌صورت هم‌زمان تعویض کرد؛ زیرا چنین اقدامی علاوه بر هزینه سنگین، به عملیات اجرایی گسترده در سطح شهر نیاز دارد.
بنابراین، نوسازی شبکه به‌صورت مرحله‌ای و بر اساس اولویت‌های فنی و اعتباری انجام خواهد شد. در کنار آن نیز تلاش می‌کنیم با اقدامات مدیریتی و اصلاح فشار، از ظرفیت شبکه موجود به بهترین شکل استفاده کنیم.
تسنیم: یکی دیگر از موضوعات مهم در مدیریت منابع آب، هدررفت ناشی از شکستگی‌های پنهان است؛ شکستگی‌هایی که ممکن است بدون مشاهده جریان آب در سطح خیابان، منابع قابل توجهی را هدر دهند. در این زمینه چه اقداماتی انجام شده است؟
محمدی: شناسایی و جلوگیری از هدررفت آب یکی از اولویت‌های شرکت آب و فاضلاب است. در همین راستا، با به‌کارگیری تیم‌های پیمانکاری، مسیرهای عبور لوله‌ها بررسی شده و تاکنون 37 مورد از نقاطی که لوله‌ها دچار شکستگی پنهان هستند، شناسایی شده است.
در این موارد، آب در مسیر لوله‌ها هدر می‌رود، اما لزوماً نشانه‌ای از نشت آن روی سطح زمین مشاهده نمی‌شود. به همین دلیل شناسایی و رفع این نوع شکستگی‌ها نیازمند بررسی تخصصی و عملیات اجرایی است.
برای رفع این مشکلات، هماهنگی‌های لازم با شهرداری ایلام انجام شده است تا با انجام دال‌برداری، امکان دسترسی به مسیر لوله‌ها فراهم شود و پس از آن، اصلاح، بازسازی یا در صورت نیاز تغییر مسیر لوله‌ها انجام گیرد.
هدف این است که از هدررفت منابع آبی جلوگیری کنیم و میزان آبی را که وارد شبکه می‌شود، با راندمان بیشتری به دست مصرف‌کنندگان برسانیم.
تسنیم: با توجه به مجموعه اقدامات انجام‌شده، چشم‌انداز آبفای استان برای کاهش مشکلات آبرسانی شهر ایلام در فصل‌های اوج مصرف چیست؟
محمدی: برنامه ما این است که با استمرار اصلاح فشار، بازسازی شیرهای فشارشکن، تکمیل مخازن جدید و شناسایی و رفع شکستگی‌های پنهان، پایداری شبکه را افزایش دهیم.
در کنار این اقدامات، نوسازی شبکه فرسوده نیز بر اساس اولویت و متناسب با اعتبارات دنبال خواهد شد.
هدف نهایی ما این است که شرایط آبرسانی در مناطق مختلف شهر به وضعیت پایدارتری برسد و دغدغه شهروندان، به‌ویژه در فصل گرما و ساعات اوج مصرف، به حداقل ممکن کاهش پیدا کند.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.