به گزارش بخش بین‌الملل وبانگاه بر اساس داده های خبری منتشر شده در خبرگزاری مهر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، همچنان از موضع قدرت نظامی در برابر جمهوری اسلامی ایران سخن می‌گوید. با این حال، تحولات ماه‌های اخیر نشان داده است که سیاست تهدید، فشار اقتصادی و اقدامات نظامی واشنگتن نتوانسته اهداف اعلام‌شده این کشور را محقق کند. دولت آمریکا که با تصور امکان تحمیل اراده خود بر تهران وارد مرحله تازه‌ای از تقابل شده بود، اکنون با مجموعه‌ای از واقعیت‌های سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی مواجه است که محاسبات اولیه آن را با چالش روبه‌رو کرده است.
رفتار متناقض ترامپ در قبال ایران، که از یک سو شامل تهدید به استفاده از قدرت نظامی و از سوی دیگر ابراز تمایل به توافق و مذاکره است، بیش از هر چیز نشان‌دهنده دشواری واشنگتن در یافتن راهبردی مؤثر برای مواجهه با جمهوری اسلامی است. کاخ سفید تلاش می‌کند با نمایش قدرت و اعمال فشار، ایران را به عقب‌نشینی وادار کند و همزمان به دنبال استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای دستیابی به اهدافی است که نتوانسته از مسیر فشار و تهدید به آنها دست یابد.
در چنین شرایطی، مواضع قاطع تهران درباره شروط هرگونه توافق و تأکید بر حفظ حقوق ملی، نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران قصد ندارد تجربه‌های گذشته و بدعهدی‌های مکرر آمریکا را نادیده بگیرد. مسئله امروز واشنگتن نه صرفاً دستیابی به توافق با ایران، بلکه پذیرش واقعیت کشوری است که استقلال سیاسی و امنیت ملی خود را موضوع معامله قرار نمی‌دهد.
سیاست آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های گذشته بر پایه فشار اقتصادی، تهدید نظامی و تلاش برای محدودسازی قدرت منطقه‌ای و بین‌المللی تهران شکل گرفته است. دولت ترامپ نیز با تکیه بر همین رویکرد، تصور می‌کرد افزایش فشارها می‌تواند ایران را به پذیرش خواسته‌های یک‌جانبه واشنگتن وادار کند. با این حال، تجربه تقابل‌های گذشته نشان داده است که جمهوری اسلامی ایران در برابر چنین سیاستی، نه‌تنها از مواضع اصولی خود عقب‌نشینی نکرده، بلکه بر تقویت ظرفیت‌های دفاعی و حفظ استقلال تصمیم‌گیری تأکید داشته است. تحریم‌های گسترده اقتصادی، تهدیدهای مکرر و حتی اقدامات نظامی نیز نتوانسته‌اند مسئله ایران را مطابق خواسته‌های آمریکا حل‌وفصل کنند.
رفتار اخیر ترامپ نیز تناقض‌های این راهبرد را آشکار می‌کند. رئیس‌جمهور آمریکا در حالی از قدرت نظامی کشورش سخن می‌گوید که همزمان مسیرهای دیپلماتیک را دنبال می‌کند و از نقش میانجی‌گرانه کشورهای منطقه استقبال نشان می‌دهد. تحرکات دیپلماتیک قطر و رایزنی‌های این کشور برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. با این حال، مواضع مقام‌های ایرانی نشان می‌دهد که تهران حاضر نیست مذاکره را به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به فشارهای آمریکا تبدیل کند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در مواضع اخیر خود تأکید کرده است که در حال حاضر مذاکره‌ای میان ایران و آمریکا جریان ندارد و واشنگتن باید به شروط ایران پاسخ روشن بدهد. این موضع نشان‌دهنده آن است که جمهوری اسلامی، برخلاف رویکرد فشارمحور کاخ سفید، دیپلماسی را تنها در چارچوب تأمین حقوق و منافع ملی قابل پیگیری می‌داند.
یکی از اشتباهات راهبردی آمریکا در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران، تقلیل معادلات امنیتی به برتری تسلیحاتی و توان عملیاتی است. واشنگتن با اتکا به گستردگی تجهیزات نظامی و حضور پایگاه‌های متعدد در منطقه، تلاش می‌کند تصویری از قدرت مطلق خود ارائه دهد؛ اما واقعیت آن است که قدرت نظامی به‌تنهایی تضمین‌کننده دستیابی به اهداف سیاسی نیست. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، وسعت سرزمینی، ظرفیت‌های دفاعی و تجربه چند دهه مواجهه با تهدیدهای خارجی، از مؤلفه‌های متعددی برای دفاع از امنیت و منافع ملی خود برخوردار است. همین مسئله باعث شده است که هرگونه محاسبه نظامی علیه ایران، با مجموعه‌ای از پیامدهای احتمالی و هزینه‌های منطقه‌ای مواجه باشد. تجربه جنگ‌ها و مداخلات نظامی آمریکا در غرب آسیا نشان داده است که استفاده از قدرت نظامی بدون شناخت واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی منطقه، می‌تواند به بحران‌هایی طولانی و پرهزینه منجر شود. واشنگتن در حالی از ضرورت تأمین امنیت منطقه سخن می‌گوید که حضور و مداخلات نظامی آن در بسیاری از مقاطع، خود به یکی از عوامل افزایش تنش و بی‌ثباتی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، تأکید جمهوری اسلامی ایران بر آمادگی دفاعی و پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز، بخشی از راهبرد بازدارندگی کشور محسوب می‌شود. تهران بارها اعلام کرده است که امنیت ملی و تمامیت ارضی خود را خط قرمز می‌داند و در برابر هرگونه تهدید، از ظرفیت‌های قانونی و دفاعی خود استفاده خواهد کرد. بنابراین، محاسبات واشنگتن نمی‌تواند صرفاً بر اساس توان تسلیحاتی آمریکا شکل بگیرد؛ زیرا هرگونه اقدام نظامی علیه ایران با پیامدهایی روبه‌رو خواهد شد که دامنه آن ممکن است فراتر از محدوده جغرافیایی یک عملیات باشد.
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انتقال انرژی در جهان است و جایگاه راهبردی آن، ایران را به یکی از بازیگران اصلی معادلات امنیتی و اقتصادی خلیج فارس تبدیل کرده است. این آبراه نه‌تنها برای کشورهای منطقه، بلکه برای اقتصادهای بزرگ جهان و بازارهای بین‌المللی انرژی اهمیت حیاتی دارد. تلاش آمریکا برای نادیده گرفتن نقش و حقوق ایران در ترتیبات امنیتی خلیج فارس با واقعیت‌های جغرافیایی و سیاسی منطقه سازگار نیست. هیچ ترتیبات پایداری برای امنیت آبراه‌های منطقه نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن منافع و حقوق کشورهای ساحلی، به‌ویژه جمهوری اسلامی ایران، شکل بگیرد. مواضع اخیر مقام‌های ایرانی درباره تنگه هرمز نیز نشان می‌دهد تهران این موضوع را صرفاً یک مسئله فنی و دریایی نمی‌داند، بلکه آن را بخشی از معادلات کلان امنیت ملی و منافع اقتصادی کشور تلقی می‌کند.
کشورهای منطقه نیز به‌خوبی می‌دانند که گسترش تقابل میان ایران و آمریکا می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای امنیت انرژی، تجارت دریایی و ثبات اقتصادی آنها داشته باشد. به همین دلیل، تلاش‌های میانجی‌گرانه برخی دولت‌های منطقه را می‌توان نشانه‌ای از نگرانی نسبت به پیامدهای تداوم سیاست‌های تنش‌زای واشنگتن دانست. واقعیت آن است که امنیت خلیج فارس با حضور و مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای تضمین نمی‌شود. جمهوری اسلامی ایران همواره بر این موضع تأکید داشته است که امنیت پایدار منطقه باید با مشارکت کشورهای منطقه و بر اساس احترام به حاکمیت ملی و منافع متقابل تأمین شود. از این منظر، تنگه هرمز نه‌تنها یک موقعیت جغرافیایی، بلکه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اثرگذار بر محاسبات سیاسی و اقتصادی آمریکا در مواجهه با ایران است.
جمهوری اسلامی ایران بر امکان استفاده از ظرفیت دیپلماسی تأکید می‌کند، اما تجربه توافق‌های گذشته و خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام، ضرورت برخورداری از تضمین‌های واقعی و قابل اجرا را بیش از پیش آشکار کرده است. واشنگتن در سال ۲۰۱۸ با تصمیم ترامپ از توافق هسته‌ای خارج شد و تحریم‌های گسترده‌ای را علیه ایران بازگرداند؛ اقدامی که با وجود پایبندی ایران به تعهدات هسته‌ای خود در آن مقطع، اعتماد تهران به رویکرد آمریکا را به‌شدت تحت تأثیر قرار داد. این سابقه نشان می‌دهد که نمی‌توان از ایران انتظار داشت بدون دریافت تضمین‌های روشن، بار دیگر به تعهداتی یک‌طرفه تن بدهد.
در شرایط کنونی نیز تهران بر مجموعه‌ای از شروط مشخص از جمله پایان درگیری‌ها، رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، تضمین عدم تکرار تجاوز و جبران خسارات تأکید دارد. این شروط در واقع چارچوبی برای تبدیل هرگونه توافق احتمالی به تعهداتی عملی و قابل سنجش هستند. تفاوت اساسی رویکرد ایران و آمریکا در همین نقطه آشکار می‌شود؛ واشنگتن همچنان تلاش دارد از موضع فشار و با طرح خواسته‌های یک‌جانبه وارد هرگونه مذاکره شود، اما تهران بر این اصل تأکید دارد که توافق پایدار تنها در صورت احترام به حقوق متقابل و پذیرش تعهدات واقعی امکان‌پذیر خواهد بود. در نهایت، تحولات اخیر نشان می‌دهد که سیاست فشار و تهدید نمی‌تواند جایگزین شناخت واقعیت‌های سیاسی و امنیتی منطقه شود. جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر استقلال سیاسی، توان دفاعی و ظرفیت‌های دیپلماتیک خود، مسیر تأمین منافع ملی را دنبال می‌کند و حاضر نیست امنیت و حقوق خود را در برابر وعده‌های بدون تضمین معامله کند. اکنون این واشنگتن است که باید میان تداوم سیاست‌های شکست‌خورده فشار و پذیرش واقعیت‌های جدید منطقه تصمیم بگیرد؛ واقعیت‌هایی که نشان می‌دهد دوران تحمیل اراده یک‌جانبه بر ملت ایران، با محدودیت‌های جدی مواجه شده است.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.