گردشگری کشاورزی خراسان جنوبی با وجود ظرفیت‌های کم‌نظیر، همچنان گرفتار کمبود زیرساخت و ضعف برنامه‌ریزی است.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بیرجند، پاییز که به خراسان جنوبی می‌رسد، باغ‌های زرشک لباس سرخ بر تن می‌کنند، مزارع زعفران به فرشی بنفش تبدیل می‌شوند و روستاها بیش از هر زمان دیگری ظرفیت میزبانی از گردشگران را پیدا می‌کنند؛ اما پشت این تصاویر تماشایی، واقعیتی وجود دارد که نشان می‌دهد فاصله میان ظرفیت‌های کشاورزی استان و بهره‌برداری اقتصادی از آن همچنان زیاد است.

خراسان جنوبی با محصولاتی همچون زرشک، زعفران، عناب، انار و پنبه و برخورداری از آیین‌ها و سنت‌های دیرینه کشاورزی، یکی از مناطق مستعد کشور برای توسعه گردشگری کشاورزی است؛ ظرفیتی که می‌تواند علاوه بر معرفی محصولات بومی، درآمد تازه‌ای برای کشاورزان ایجاد کند و اقتصاد روستاها را از وابستگی صرف به تولید و فروش محصولات نجات دهد.

با این حال، آنچه امروز در بسیاری از مناطق استان مشاهده می‌شود، فعالیت‌های پراکنده، جشنواره‌های فصلی و زیرساخت‌هایی است که هنوز با نیاز گردشگران تناسب ندارد.

گردشگری کشاورزی؛ فرصتی برای عبور از اقتصاد تک‌محصولی

سیداحمد برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، در گفت‌وگو با تسنیم با اشاره به اینکه گردشگری کشاورزی صرفاً بازدید از مزارع نیست، اظهار داشت: این نوع گردشگری مجموعه‌ای از فرهنگ، دانش بومی، آیین‌ها و تجربه‌هایی را شامل می‌شود که طی سال‌ها و قرن‌ها در زندگی کشاورزان شکل گرفته است و آیین‌های کاشت، داشت و برداشت محصولات، شیوه‌های سنتی تولید و حتی مراسم مرتبط با مقابله با آفات کشاورزی، بخشی از ظرفیت‌های گردشگری کشاورزی هستند که در خراسان جنوبی نمونه‌های ارزشمندی از آن وجود دارد.

وی با اشاره به ظرفیت روستاهایی مانند ازمیغان طبس، هریوند و افین بیان کرد: در برخی از این مناطق، واحدهای بوم‌گردی و تأسیسات گردشگری با استفاده از محصولات کشاورزی و فرآورده‌های محلی فعالیت می‌کنند، اما این اقدامات هنوز به سطح متناسب با ظرفیت‌های استان نرسیده است.

اخبار استان خراسان جنوبی , خبرگزاری تسنیم , گردشگری , کشاورزی ,

فقط 5 تا 10 درصد ظرفیت گردشگری کشاورزی فعال شده است

احمد کاشانی، فعال گردشگری و رئیس انجمن گردشگری پایدار خراسان جنوبی، نیز در گفت‌وگو با تسنیم با تأکید بر ضرورت نگاه اقتصادی به این حوزه گفت: گردشگری کشاورزی باید به ایجاد درآمد مکمل برای کشاورز منجر شود و حضور گردشگر در مزرعه نباید خسارت و مزاحمتی برای فعالیت تولیدی ایجاد کند و اگر این زنجیره به‌درستی شکل بگیرد، کشاورز می‌تواند محصولات خود را مستقیماً به گردشگران عرضه کند و بخشی از مشکلات فروش محصولات راهبردی استان مانند زرشک و زعفران و وابستگی به واسطه‌ها کاهش یابد.

وی با ارزیابی روند توسعه این حوزه تصریح کرد: در مقایسه با حدود 10 سال گذشته، آگاهی روستاییان و فعالان گردشگری افزایش یافته است، اما با توجه به ظرفیت‌های موجود، شاید تنها 5 تا 10 درصد توان گردشگری کشاورزی استان مورد استفاده قرار گرفته باشد.

افین؛ روستایی که گردشگر دارد اما اقامتگاه کم می‌آورد

روستای افین نمونه‌ای از ظرفیت‌های قابل توجه گردشگری کشاورزی در خراسان جنوبی است؛ روستایی که اقتصاد بخش مهمی از مردم آن به زرشک وابسته است و باغ‌های این محصول در فصل برداشت به مقصدی جذاب برای گردشگران تبدیل می‌شوند. حسین معنوی، نایب‌رئیس شورای روستای افین، در گفت‌وگو با تسنیم با اشاره به افزایش حضور گردشگران اظهار داشت: در فصل برداشت زرشک و همچنین بهار، با کمبود جدی فضای اقامتی مواجه هستیم و در حال حاضر پنج واحد اقامتی در روستا فعالیت دارند، اما حتی با فعال‌سازی خانه‌های مسافر نیز در برخی روزها ظرفیت موجود پاسخگوی گردشگران نیست.

وی با تأکید بر ضرورت حمایت از سرمایه‌گذاران برای توسعه اقامتگاه‌ها گفت: متقاضیانی برای ورود به این حوزه وجود دارند، اما تسهیل شرایط دریافت تسهیلات می‌تواند زمینه افزایش ظرفیت اقامتی روستا را فراهم کند.

اخبار استان خراسان جنوبی , خبرگزاری تسنیم , گردشگری , کشاورزی ,

راه‌های بین مزارع؛ حلقه مفقوده گردشگری و کشاورزی

کمبود اقامتگاه تنها مشکل افین نیست. راه‌های بین مزارع نیز در فصل برداشت به یکی از چالش‌های مشترک کشاورزان و گردشگران تبدیل می‌شود. نایب‌رئیس شورای روستای افین با اشاره به تردد همزمان کشاورزان و گردشگران در مسیرهای باغی اظهار داشت: در زمان برداشت زرشک، کشاورزان برای انتقال محصول و گردشگران برای بازدید از باغ‌ها از مسیرهای مشترک استفاده می‌کنند و نامناسب بودن این راه‌ها مشکلاتی برای هر دو گروه ایجاد می‌کند و این موضوع در جلسات استانی نیز مطرح شده، اما انتظار می‌رود پیگیری‌ها از مرحله طرح مسئله و بازدید فراتر برود و به اقدامات اجرایی منجر شود.

محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، نیز در ارتباط با این موضوع اظهار داشت: اجرای طرح‌های مرتبط با راه‌های بین مزارع نیازمند بررسی شرایط اراضی و طراحی مناسب است تا کمترین آسیب به باغ‌ها و درختان وارد شود و در صورت اعلام نیاز از طریق شهرستان‌ها، جهاد کشاورزی آمادگی بررسی و انجام طراحی‌های لازم برای کمک به بهسازی این مسیرها را دارد.

جشنواره‌هایی که هنوز به گردشگری مزرعه تبدیل نشده‌اند

برگزاری جشنواره‌های زرشک، زعفران، انار و گل نرگس از جمله اقداماتی است که با هدف معرفی محصولات کشاورزی استان دنبال می‌شود؛ اما پرسش اساسی این است که این رویدادها تا چه اندازه توانسته‌اند گردشگر جذب کنند و درآمد کشاورزان را افزایش دهند؟ محسن اسنفدیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به همکاری این مجموعه با اداره‌کل میراث فرهنگی و دستگاه‌های مرتبط گفت: جشنواره‌های محصولات کشاورزی، روز مزرعه و آیین‌های شکرگزاری در نقاط مختلف استان برگزار شده و برنامه‌هایی برای برگزاری جشنواره‌های زعفران، انار و گل نرگس نیز در دستور کار قرار دارد.

در مقابل، کاشانی، فعال حوزه گردشگری معتقد است برگزاری جشنواره به‌تنهایی به معنای توسعه گردشگری کشاورزی نیست. وی تصریح کرد: در جشنواره‌های کشاورزی باید بازدید از مزارع، تجربه برداشت محصول، معرفی فرآورده‌های محلی و فروش مستقیم محصولات پیش‌بینی شود؛ در حالی که در برخی جشنواره‌های برگزارشده، گردشگری مزرعه به شکل مؤثر مورد توجه قرار نگرفته است.

اخبار استان خراسان جنوبی , خبرگزاری تسنیم , گردشگری , کشاورزی ,

تسهیلات؛ مانع دیگری مقابل توسعه بوم‌گردی‌ها

یکی دیگر از مشکلات مطرح‌شده در این حوزه، محدودیت‌های تسهیلاتی و دشواری توسعه واحدهای اقامتی است. برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری وصنایع دستی خراسان جنوبی با اشاره به مقررات موجود در حوزه تسهیلات اشتغال‌زا اظهار داشت: برخی الزامات مربوط به ایجاد اشتغال و بیمه نیروی انسانی متناسب با میزان تسهیلات، برای واحدهای کوچک بوم‌گردی توجیه اقتصادی ندارد و همچنین محدودیت دریافت تسهیلات مجدد برای تأسیسات گردشگری، روند توسعه واحدهای فعال را دشوار کرده است و لازم است این مسائل با همکاری وزارت میراث فرهنگی و نمایندگان مجلس پیگیری شود.

کاشانی نیز با اشاره به فصلی بودن گردشگری کشاورزی تأکید کرد: ایجاد اقامتگاهی که فقط دو یا سه ماه از سال فعالیت داشته باشد، ممکن است توجیه اقتصادی نداشته باشد؛ بنابراین حمایت از توسعه و افزایش ظرفیت اقامتگاه‌های موجود نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

از زرشک خراسان جنوبی تا برندهای جهانی گردشگری کشاورزی

نگاهی به تجربه مناطق موفق گردشگری کشاورزی نشان می‌دهد که ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی تنها به تولید و فروش آنها محدود نیست. کاشانی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری کشور گفت: مزارع گل محمدی کاشان، مزارع چای گیلان و باغ‌های انار در مناطقی از یزد و استان مرکزی از نمونه‌های موفق گردشگری کشاورزی هستند که توانسته‌اند میان تولید محصول، جذب گردشگر و رونق اقتصادی ارتباط برقرار کنند.

وی با تأکید بر ضرورت معرفی ملی محصولات استان افزود: زرشک و زعفران خراسان جنوبی باید از طریق رسانه‌ها، تبلیغات هدفمند و حضور برنامه‌ریزی‌شده در رویدادهای ملی و بین‌المللی به گردشگران و بازارهای جدید معرفی شوند.

کاشانی همچنین با اشاره به حضور نماینده گردشگری استان در نمایشگاه شانگهای گفت: هرچند حضور در چنین نمایشگاه‌هایی ارزشمند است، اما بهتر بود پیش از سفر، نشست‌های کارشناسی با حضور فعالان بخش خصوصی برگزار می‌شد تا از دیدگاه‌ها و ظرفیت‌های تخصصی استان نیز استفاده شود.

ضرورت عبور از جشنواره‌محوری به اقتصاد گردشگری روستا

آنچه از بررسی مسائل مطرح‌شده درباره گردشگری کشاورزی خراسان جنوبی به دست می‌آید، نشان می‌دهد مشکل اصلی استان کمبود جاذبه و محصول نیست؛ بلکه نبود زنجیره‌ای منسجم میان تولید کشاورزی، زیرساخت گردشگری، خدمات اقامتی، معرفی رسانه‌ای و فروش مستقیم محصولات است. زرشک‌زارهای سرخ افین، مزارع زعفران قائنات، باغ‌های عناب و انار و ظرفیت‌های کشاورزی ازمیغان می‌توانند به مقصدهای گردشگری درآمدزا تبدیل شوند؛ مشروط بر اینکه کشاورز از حضور گردشگر منفعت اقتصادی ببرد و گردشگر نیز امکان بازدید، اقامت، خرید و تجربه زندگی روستایی را داشته باشد.

اکنون انتظار می‌رود جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی، فرمانداری‌ها و مدیریت‌های محلی به جای اقدامات جزیره‌ای، برنامه‌ای مشترک برای توسعه این ظرفیت تدوین کنند؛ برنامه‌ای که در آن بهسازی راه‌های بین مزارع، توسعه اقامتگاه‌ها، تسهیل سرمایه‌گذاری، برگزاری جشنواره‌های هدفمند و بازاریابی ملی و بین‌المللی به‌صورت همزمان دیده شود.

خراسان جنوبی برای گردشگری کشاورزی، بیش از آنکه به خلق جاذبه‌های تازه نیاز داشته باشد، باید جاذبه‌های موجود را به فرصت اقتصادی تبدیل کند؛ فرصتی که اگر به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند سهم کشاورز از گردشگری را افزایش دهد و رونق را به قلب روستاهای استان بازگرداند.

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم