وقتی در یک استان، چندین شهر به‌طور همزمان در وضعیت هشدار قرار می‌گیرند، موضوع از یک مشکل مقطعی فراتر می‌رود.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم ، آسمان خوزستان در بسیاری از روزهای سال دیگر آن رنگ آشنای گذشته را ندارد. گاهی گردوغبار افق شهرها را می‌پوشاند، گاهی غلظت ذرات معلق بالا می‌رود و گاهی شعله‌های فلرهای نفتی در کنار شهرها یادآور صنعتی است که اگرچه بخش مهمی از اقتصاد کشور را می‌چرخاند، اما تبعات زیست‌محیطی آن همچنان یکی از دغدغه‌های جدی مردم منطقه است.
آلودگی هوا در خوزستان دیگر یک اتفاق فصلی یا مسئله محدود به کلانشهر اهواز نیست. از اهواز و آبادان تا ماهشهر، شادگان، شوشتر، هندیجان و ملاثانی، شهرهای مختلف استان در مقاطع متعدد با وضعیت ناسالم هوا روبه‌رو می‌شوند. تکرار این شرایط نشان می‌دهد که مسئله را نمی‌توان صرفا به چند روز گردوغبار یا شرایط نامساعد جوی نسبت داد.

وقتی در یک استان، چندین شهر به‌طور همزمان در وضعیت هشدار قرار می‌گیرند، موضوع از یک مشکل مقطعی فراتر می‌رود و به مسئله‌ای درباره سلامت عمومی، کیفیت زندگی و کارآمدی سیاست‌های زیست‌محیطی تبدیل می‌شود.

آلودگی با چند منشأ و یک مطالبه مشترک

خوزستان با مجموعه‌ای از عوامل آلاینده روبه‌روست. فعالیت صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، فلرهای نفتی، خودروهای فرسوده، سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی و کانون‌های گردوغبار داخلی و خارجی، هرکدام سهمی در پیچیده‌تر شدن وضعیت هوای این استان دارند.

در این میان، وضعیت تالاب‌های مهمی مانند هورالعظیم و شادگان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. کاهش سطح آب و خشک‌شدن بخش‌هایی از تالاب‌ها می‌تواند زمینه تبدیل اراضی خشک‌شده به کانون‌های گردوغبار را فراهم کند. پژوهش‌های علمی منتشرشده درباره خوزستان نیز ارتباط میان کاهش وسعت تالاب‌ها و افزایش گردوغبار در مناطق پیرامونی را مورد توجه قرار داده‌اند.

بنابراین نمی‌توان برای آلودگی هوای خوزستان یک علت واحد معرفی کرد یا با یک اقدام محدود انتظار بهبود پایدار داشت. این بحران نیازمند شناسایی دقیق سهم هر منبع آلاینده و تدوین برنامه‌ای متناسب با شرایط هر منطقه است.

صنعت نباید از مسئولیت زیست‌محیطی جدا باشد

یکی از مهم‌ترین موضوعات در خوزستان، نسبت میان فعالیت‌های صنعتی و مسئولیت حفاظت از محیط‌زیست است. این استان از قطب‌های اصلی تولید نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع بزرگ کشور به شمار می‌رود و بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی آن به همین فعالیت‌ها وابسته است.

اما توسعه صنعتی زمانی می‌تواند به بهبود زندگی مردم منجر شود که منافع اقتصادی آن با حفاظت از محیط‌زیست و سلامت جامعه همراه باشد.

فعالیت فلرهای نفتی، انتشار آلاینده‌ها از واحدهای صنعتی و ضرورت کنترل خروجی دودکش‌ها، موضوعاتی نیستند که بتوان آنها را به حاشیه برد. صنایع بزرگ باید در برابر میزان آلایندگی خود پاسخ‌گو باشند و برنامه‌های کاهش انتشار آلاینده‌ها نیز از سطح وعده و برنامه‌ریزی فراتر برود.

در این مسیر، پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت و خاموش‌کردن فلرها باید با زمان‌بندی روشن، گزارش پیشرفت قابل ارزیابی و نظارت مستمر دنبال شوند. همچنین واحدهایی که استانداردهای زیست‌محیطی را رعایت نمی‌کنند، باید با برخورد قانونی و موثر مواجه شوند.

سلامت مردم نباید قربانی تکرار تصمیم‌های اضطراری شود

هر بار که شاخص آلودگی هوا از حد مجاز عبور می‌کند، مجموعه‌ای از تصمیم‌های اضطراری از جمله تعطیلی یا غیرحضوری شدن مدارس و محدودیت فعالیت‌های بیرونی در دستور کار قرار می‌گیرد. این تصمیم‌ها در شرایط بحرانی برای کاهش مواجهه شهروندان با آلاینده‌ها ضروری هستند، اما نمی‌توان آنها را راهکار اصلی مقابله با آلودگی هوا دانست.

وقتی دانش‌آموزان در روزهای متعدد ناچار به ماندن در خانه می‌شوند، کارگران و کارمندان در هوای آلوده به فعالیت ادامه می‌دهند و کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی با خطر بیشتری مواجه می‌شوند، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفا در قالب یک وضعیت اضطراری کوتاه‌مدت بررسی کرد.

معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان نیز در 26 آبان بر ضرورت کاهش فعالیت منابع آلاینده و رعایت توصیه‌های بهداشتی، به‌ویژه برای گروه‌های حساس، تاکید کرده است. این هشدارها اگرچه ضروری هستند، اما در کنار آنها باید برنامه‌ای جدی برای کاهش ریشه‌ای آلودگی وجود داشته باشد.

از آمار آلودگی تا پاسخ‌گویی دستگاه‌ها

یکی از ضرورت‌های مهم در مدیریت آلودگی هوای خوزستان، شفافیت درباره منابع آلاینده و میزان اثرگذاری اقدامات انجام‌شده است. توسعه ایستگاه‌های سنجش کیفیت هوا و انتشار مستمر اطلاعات، گام مهمی برای شناخت وضعیت استان است؛ اما پایش آلودگی به‌تنهایی نمی‌تواند آن را کاهش دهد.
مردم باید بدانند کدام صنایع بیشترین سهم را در انتشار آلاینده‌ها دارند، چه اقداماتی برای کنترل آنها انجام شده و برنامه دستگاه‌های مسئول برای کاهش روزهای ناسالم چیست.
همچنین لازم است وضعیت کانون‌های گردوغبار، میزان پیشرفت برنامه‌های احیای تالاب‌ها، کنترل فلرهای نفتی و جلوگیری از آتش‌زدن بقایای کشاورزی به‌صورت دوره‌ای و قابل ارزیابی اطلاع‌رسانی شود.تشکیل جلسات متعدد و صدور مصوبه زمانی ارزشمند است که نتیجه آن در کیفیت هوایی که مردم تنفس می‌کنند، قابل مشاهده باشد.

خوزستان برای توسعه به صنعت نیاز دارد، اما توسعه‌ای که هزینه آن با سلامت مردم پرداخت شود، نمی‌تواند تصویری کامل از پیشرفت باشد. مردمی که در کنار منابع عظیم نفت و گاز زندگی می‌کنند، حق دارند از هوای سالم و محیط‌زیستی برخوردار باشند که توسعه اقتصادی به بهای تخریب آن تمام نشود.

هوای پاک نباید برای مردم خوزستان به یک مطالبه فصلی تبدیل شود؛ همان‌طور که نفس کشیدن نباید به شرایط جوی، تعطیلی مدارس یا تصمیم‌های اضطراری وابسته باشد. خوزستان به برنامه‌ای مستمر، پاسخ‌گو و قابل سنجش نیاز دارد؛ برنامه‌ای که نتیجه آن نه در تعداد جلسات و مصوبات، بلکه در کاهش روزهای آلوده و بازگشت حق تنفس سالم به زندگی مردم دیده شود.

یادداشت از حجت عابدی اصل،خبرنگار و فعال رسانه

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم