حاج اسماعیل اخباری از مداحان انقلابی آران و بیدگل است؛ مردی که عمرش در مسیر اهل بیت بود.

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از آران و بیدگل، مادرش می‌گفت "قدیم رسم بود گاهی سر راه می‌نشستیم و نخستین سخنی را که از رهگذران می‌شنیدیم به فال نیک می‌گرفتیم و با آن، نیت و آرزوی دلمان را به آینده پیوند می‌زدیم".

دو سالی بود که چشم‌انتظار فرزند بودم؛ دلم شکست و از خانه‌ام در محله "جن‌گلته" آران و بیدگل بیرون آمدم و سر راه نشستم و دیدم آقاسیدجواد شریف و آیت‌الله آقای افتخار با هم از راه رسیدند.

سیدجواد به آقای افتخار می‌گفت "فلان کس نیامد" و آقای افتخار در پاسخ گفت «سید! صبر کن، او خواهد آمد و همه‌جا آوازه‌اش پر خواهد شد.»

دختر بابارضا اخباری، مؤذن مسجد دهنو و از نوادگان روح‌الامین(ملامحمدفقیه آرانی)، با اشک و شوق این خاطره را بازگو می‌کرد و می‌گفت "سخن آقای افتخار را به دل گرفتم و با خوشحالی به سکینه‌خانم، مادر ذوالفقار و مادرشوهرم، خبر دادم و او هم خرسند شد تا اینکه پس از مدتی اسماعیلم به دنیا آمد".

امروز، هفتادوسه سال از آن روز می‌گذرد؛ همان اسماعیل که روزگاری آمدنش را به فال نیک گرفتند، چنان در عشق‌ورزی به حضرت ابالفضل‌العباس(ع) و سیدالشهدا(ع) شهره شد که آوازه‌اش از زادگاهش آران فراتر رفت و صدای گرمش، دل‌های بسیاری را به محفل اهل‌بیت(ع) پیوند زد.

اول آذر 1332 خورشیدی، در خانه‌ای در محله "جن‌گلته" آران، در خانواده‌ای آشنا با محبت و ارادت به اهل‌بیت(ع)، کودکی دیده به جهان گشود که بعدها او را با نام «حاج اسماعیل اخباری» و «ملااسماعیل آرانی» شناختند؛ خانه‌ای که در آن، ذکر و محبت خاندان عصمت و طهارت(ع)، نه صرفاً یک رسم خانوادگی، بلکه شیوه‌ای برای زیستن بود.

قصه این حنجره حسینی، تنها با دعای مادر آغاز نشد؛ در کنار آن دعا، دستان پرمهر خاله‌ای مهربان و تشویق‌های دایی‌ای دلسوخته نیز قرار داشت و خاله‌اش، مرحومه معصومه اخباری، از بانوانی بود که سهمی ماندگار در شکل‌گیری شخصیت ذاکری او داشت.

معصومه‌بانو، گاه مقابل قاب عکس یادگاری مشهد مقدس رضوی که بر طاقچه اتاقش قرار داشت، می‌ایستاد، سلامی به غریب‌الغربا می‌داد و سپس در فراق برادرش، حاج علی اخباری، اشک می‌ریخت. بغض یتیمی، رنج یتیم‌داری و دشواری‌های روزگار را در سینه داشت؛ اما با یاد عزیزانش آرام می‌گرفت و گاه با کشیدن دستی بر عکس آنان می‌گفت «شکلت میرم، حلقت میرم، ساز باشی ننه!»

چه زیبا عزیزانش را به محبت اهل‌بیت(ع) و حضور در حلقه محبان‌الحسین(ع) تشویق می‌کرد؛ او همان بانویی بود که شیر محبت اهل‌بیت(ع) را به کام خواهرزاده‌اش، حاج اسماعیل، و فرزندش، حاج محمدتقی نمکی آرانی، جاری ساخت و در شکل‌گیری دو نسل از ذاکران حسینی سهمی ارزشمند داشت و در کنار این خاله مهربان، حاج علی اخباری آرانی، دایی و مربی نخستین حاج اسماعیل، نقشی تعیین‌کننده ایفا کرد.

یکی از خاطرات شیرین دوران کودکی او به بانویی نیک‌اندیش به نام فاطمه‌بیگم رشتی بازمی‌گردد؛ بانویی که در خانه‌اش در کوچه خَسَرلووه محله دهنو روضه برپا می‌کرد و از نخستین مشوقان او و هم‌بازی‌اش، حاج محمدتقی نمکی، بود.

ملااسماعیل می‌گوید "پنج‌ساله بودم که به همراه خاله‌زاده‌ام، محمدتقی نمکی، در اتاق ماجو مریم، هنگام نخ‌ریسی زمزمه و نوحه‌خوانی می‌کردیم. فاطمه‌بیگم که همسر رحمان مرشدی بود، ما را از همان کودکی به روضه‌خوانی تشویق کرد و نخستین بار در اتاقش، در محل فعلی مشک میدان دهنو، روضه خواندیم. او فرزندی نداشت و از ما می‌خواست برایش دعا کنیم".

این بانوی ارادتمند، بیش از نیم قرن پیش، در سال 1348، هنگام عزیمت به زیارت آقاعلی‌عباس(ع) برای برپایی روضه دهه آخر صفر، از نزدیکان طلب حلالیت کرد و گفته بود که دیگر از این سفر بازنمی‌گردد و همان‌گونه که پیش‌بینی کرده بود، در جوار بقعه آقاعلی‌عباس(ع) رحلت کرد و پیکرش در جوار فرزند علی(ع) به خاک سپرده شد.

از دیگر خاطرات ماندگار ملااسماعیل، حضور در مدرسه شاه‌عباس محله "جن‌گلته" و تشویق استاد منوچهر سامانی بیدگلی، مدیر و معلم مدرسه، است. صدای خوش و توانایی او در قرائت قرآن و روضه‌خوانی، توجه استاد را جلب کرد و زمینه حضورش را در هیأت قاسم‌بن‌الحسن(ع) بیدگل فراهم ساخت.

در آن روزگار که نوجوانی دوازده‌ساله بود، همراه حاج آقا رضا حقیقی به مجالس بیدگل رفت. صدای گیرا و روضه‌های دلنشینش چنان مورد استقبال قرار گرفت که مردم از حسینیه‌ای به حسینیه دیگر همراهش می‌آمدند.

جالب آنکه سال‌ها بعد، خود ملااسماعیل از دعای مادرش یاد می‌کرد که آرزو داشت فرزندش همچون حاج آقا رضا حقیقی، روضه‌خوان امام حسین(ع) شود. دعایی که گویی در همان سال‌های کودکی، با لطف الهی اجابت شده بود.

در مکتب اهل‌بیت(ع)، روضه‌خوانی تنها هنر خوش‌خوانی و برانگیختن اشک نیست؛ روضه‌خوان، روایتگر مظلومیت و حقیقت است و اگر به معرفت و اخلاص آراسته باشد، می‌تواند چراغی در زندگی فردی و اجتماعی مخاطبان خود روشن کند.

نقل است آیت‌الله‌العظمی حاج آقا میرزا جواد تبریزی(ره)، در پاسخ به یکی از شاگردانش درباره عنوان روضه‌خوان گفته بود: «من از جوانی می‌خواستم روضه‌خوان سیدالشهدا(ع) باشم، توفیق نیافتم، شدم مرجع تقلید.»

همچنین حجت‌الاسلام شیخ محمدحسین صابری اراکی از آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی(ره) نقل کرده است که آن مرجع بزرگ، طلاب را به روضه‌خوانی توصیه می‌کرد و از آنان می‌خواست در این زمینه از روضه‌های حاج اسماعیل اخباری الگو بگیرند.

این نقل‌ها، خود گواه جایگاه روضه و روضه‌خوانی در نگاه بزرگان دین است؛ جایگاهی که در شخصیت حاج اسماعیل، با بیش از هفت دهه ممارست، عشق و تجربه، جلوه‌ای ویژه یافته است.

اگرچه نوای او برای گریستن بر مصائب عاشورا شهره است، آنچه شخصیت ذاکری‌اش را متمایز می‌کند، نگاه معرفت‌آموز او به مسائل عاشوراست. او در طول این سال‌ها، تنها به نقل مصیبت بسنده نکرده، بلکه کوشیده است با روایتگری از مکتب اهل‌بیت(ع)، مخاطبانش را با سیره، اخلاق و معارف این خاندان آشنا کند.

از قالی‌باف و بنا و راننده و کاسب تا پیر و جوان و باسواد و بی‌سواد، بسیاری پای منبر و پای نوارهای روضه او نشسته‌اند و با معارف حسینی انس گرفته‌اند. چه بسیار افرادی که نخستین آشنایی‌های جدی خود با روضه، مرثیه و فرهنگ اهل‌بیت(ع) را مدیون نفس گرم این پیرغلام‌اند.

این تأثیر، در شعر و ستایش شاعران آیینی نیز بازتاب یافته است و استاد شهاب تشکری آرانی در پیوند آخرین روز هفته کتاب و زادروز حاج اسماعیل، چنین سروده است «کتاب روضه و اشعار خوب آیینی/عزیز اوست همیشه، به یُمن همکاری/خبر دهید که روز کتاب منطبق است/به روز مقدم و میلاد حاج اخباری»

استاد جواد جهان‌آرایی نیز در سروده‌ای دلنشین، با مطلع «بلبل ما تا هوای نغمه‌خوانی می‌کند/زلزله می‌افکند، آتش‌فشانی می‌کند.

از حنجره خوش‌آهنگ و دلنشین او سخن گفته و در پایان، با این ابیات، ارادت خود را به فخرالذاکرین ابراز کرده است «حاج اسماعیل پاک‌آیین و ابراهیم‌خوی/حاج اخباری! صدایت دلستانی می‌کند»

این دو سروده، در کنار انبوه خاطرات و روایت‌های مردم، بخشی از میراث معنوی مردی است که آوازه‌اش نه صرفاً به سبب صدای خوش، بلکه به واسطه سال‌ها حضور خالصانه در محافل حسینی شکل گرفته است.

از خاطرات ارزشمند زندگی حاج اسماعیل اخباری، دیدار با امام شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای در جمع مداحان و ذاکران اهل‌بیت(ع) است؛ در آن دیدار، حاج اسماعیل انگشتری خود را به محضر ایشان تقدیم کرد؛ اقدامی از سر ارادت و ادب که جلوه‌ای دیگر از روحیه ولایی این پیرغلام حسینی بود.

برای مردی که سالیان دراز عمر خود را در مسیر محبت و خدمت به اهل‌بیت(ع) سپری کرده و همواره بر پیوند معرفت حسینی و ولایت تأکید داشته است، این دیدار نیز خاطره‌ای ماندگار در دفتر زندگی‌اش رقم زد.

امروز که 73 سال از تولد آن کودک در محله "جن‌گلته" آران می‌گذرد، می‌توان بهتر دریافت که دعای مادر، محبت خاله، تشویق دایی، تربیت استادان و توفیق الهی چگونه دست به دست هم دادند تا از کودکی بااستعداد، ذاکری اثرگذار ساخته شود.

از خانه‌ای در کوچه‌های قدیمی "جن‌گلته" تا منبرهای فراوان در ایران و خارج از کشور و محافل عتبات، مسیری طی شده که در آن، نام حسین(ع) و ابالفضل‌العباس(ع) همواره محور زندگی بوده است.

ملااسماعیل آرانی، امروز خود بخشی از میراث مرثیه این دیار است؛ میراثی که در آن، روضه‌خوان، میانه‌دار، سینه‌زن، بیرق‌دار، علم‌کش، سفره‌دار و گریه‌کن، هر یک سهمی در پاسداشت فرهنگ عاشورا دارند.

چه نیکوست که در روزهایی که نام و یاد حضرت ام‌البنین(س) و میلاد حضرت فاطمه زهرا(س)، فضای دل‌های ارادتمندان اهل‌بیت(ع) را عطرآگین کرده است، از مردی یاد کنیم که زندگی‌اش با دعای یک مادر آغاز شد و با محبت یک خاله و همت یک دایی در مسیر نوکری خاندان پیامبر(ص) قرار گرفت.

روایت شهاب مرادی و پویانفر از دلدادگی آیت‌الله وحید به اهل بیت(ع)

مادرش آن روز با شنیدن سخن آقای افتخار، به فال نیک گرفت که فرزندش خواهد آمد و آوازه‌اش همه‌جا خواهد پیچید و امروز پس از هفتادوسه سال، آن فال نیک در سایه لطف خدا و عنایت اهل‌بیت(ع) به حقیقت پیوسته است.

گزارش از مقداد نمکی

©‌ وبانگاه، خبرگزاری تسنیم