4 منظر به واقعه عظیم غدیر خم در اندیشه امام شهید امت
نظام مقدس جمهوری اسلامی استمرار مسیر غدیر است
اکنون در آستانه حلول عید شیرین و تاریخساز غدیر خم که در احادیث واصله تحت عنوان «عیداللّهالاکبر» از آن یاد شده است، به مرور 4 منظر در باب عظمت و اهمیت این واقعه خطیر تاریخی در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی خامنهای(ره) پرداختهایم.
الف) غدیر؛ شناسنامه معتبر شیعه
امام شهید انقلاب اسلامی، حادثه مهم غدیر را بهمنزله شناسنامه معتبر شیعیان ائمه هدی (علیهم السّلام) و شاخصی هویتبخش به مردان و زنان شیعی در طول تاریخ تشیع تلقی میفرمایند؛ «عید سعید غدیر بخش عمدهای از شناسنامهی شیعهی ائمه (علیهم السّلام) محسوب میشود و مرد و زن شیعی در طول سالیان طولانی و قرنهای متمادی با یاد این روز و این حادثه هویت خود را احساس کردهاند.»[1] افزون بر این، از نگاه ایشان، غدیر شاخصی کلیدی در هدایت جامعه اسلامی محسوب و سبب میشود که مردم دچار انحراف از معیار نشوند و مسیر درست را گم نکنند، این منظر مترقی نشان میدهد که نباید به واقعه غدیر، صرفاً بهعنوان یک باور کلامی نگریست، بلکه باید آن را بهمثابه هسته سخت هویت شیعی پنداشت که پیروان راستین اهلبیت عصمت و طهارت (علیهم السّلام) همواره در طول قرنهای متمادی با اتکا بر آن، جایگاه و رسالت مهم تاریخی خود را بازشناخته و در مسیر تحقق آن کوشیدهاند.
ب) غدیر؛ حقیقت مسلّم تاریخ
محور دیگری که در اندیشه و بیانات امام شهید انقلاب اسلامی بسیار برجسته و مشهود است، تصریح ایشان بر حقیقت قطعی و غیرقابلتردید غدیر خم و اطلاق آن بهعنوان یک مسئله مسلّم تاریخى و اسلامى است. رهبر شهید انقلاب اسلامی دراینباره، تواتر نقلی واقعه غدیر در روایات محدثّین شیعه و سنی را شاهد مثال میگیرند و میفرمایند: «قضیهی حادثهی غدیر را فقط شیعه نقل نکردند، محدثین اهلسنت و بزرگان اهلسنت هم بسیاری این حادثه را نقل کردند، ولی فهم آنها از مسئله گاهی متفاوت است؛ اما اصل این حادثه در بین مسلمین جزو مسلّمات محسوب میشود.»[2] بر این اساس، از نگاه خامنهای شهید(ره) حتی کسانی که خواستهاند به مسئله مهم غدیر شبهه و ایرادی وارد کنند هم اصل صدور بیان شریف «مَن کُنتُ مَولاه فَهذا عَلىٌّ مَولاه» را مورد انکار یا تردید قرار ندادهاند، بلکه صرفاً در مقام تأویل و توجیه و معنا کردن آن برآمدهاند، علاوه بر این، رهبر شهید انقلاب اسلامی عید سعید غدیر را نهفقط متعلق به فرقه امامیه شیعه، بلکه آن را متعلق به همه مسلمانان و آنان که دغدغه سعادت و بهروزی انسان را دارند، عنوان میکنند.
ج) غدیر؛ نماد اهمیت حکومت در اسلام
یکی از کلیدیترین وجوه معرفتشناختی رهبر شهید انقلاب اسلامی در تفسیر واقعه تاریخساز غدیر خم، ناظر به این رهیافت است که تعبیر شریف «مَن کُنتُ مَولاه فَهذا عَلىٌّ مَولاه» نماد و مصداق بارز توجه و اهتمام اسلام به اهمیت امر حکومت و سیاست امت در دین مبین اسلام محسوب میشود و این، همان مضمونی است که نباید مورد غفلت قرار گیرد[3]. امام شهید امّت معتقدند که اسلام، عالیترین مسئله در باب تشکیل جامعه، نظام و دنیای اسلامی را در مسئله غدیر متجلی ساخته است و اساساً پیام غدیر به دنیا، پیام الگوی حکومت است. مطابق با همین دکترین سیاسی ـ معرفتی است که امام شهید انقلاب اسلامی، غدیر را بهمنزله تداوم حاکمیت سیاسی اسلام عنوان میفرمایند؛ تداومی مبارک که ثمره مهم آن، یأس و ناامیدی کفار نسبت به قلعوقمع دین مبین اسلام است[4]، لذا رهبر شهید انقلاب اسلامی با تأکید بر استمرار حاکمیت ولایی، نظریه ولایت فقیه را تداوم منطقی و فقهی امامت در دوران غیبت حضرت ولیعصر (عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف) برمیشمرند و تصریح میسازند که دلیل تأکید و اتکای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بر مسئله مدیریت اسلامی، به ریشه بسیار عمیق و عریقی بازمیگردد که در اسلام وجود داشته و در واقعه غدیر خم تجلی یافته است[5]، ازهمینروست که میتوان واقعه عظیم غدیر خم را نقطه عطف تاریخ اسلام سیاسی بهشمار آورد؛ روزی خجسته و مبارک که با تثبیت نظام حکمرانی ولایی و تجلی ولایت در ساحت سیاست، قرین شد.
د) غدیر؛ وسیله وحدت امت اسلامی
مقصود معتنابه دیگری که از واقعه خطیر غدیر خم در منظومه فکری امام شهید انقلاب اسلامی ایفاد میشود، به تفسیر وحدتآفرین ایشان از این رخداد بزرگ تاریخی بازمیگردد، در این راستا قائد شهید امت، ضمن ارجاع به آرای بزرگانی چون علامه امینی (رضوان اللّه تعالی علیه) و شهید مطهری (رحمة الله علیه) حادثه غدیر را نه مایه اختلاف بلکه وسیله ائتلاف، برادری و وحدت امت اسلامی عنوان میفرمایند[6]، امام شهید امّت در این راستا ضمن تأکید بر وجود مبارک مولای متقیان، حضرت امیرالمؤمنین علی (علیه السّلام) و محوریت آن حضرت در ماجرای غدیر، شخصیت برجسته امام نخست شیعیان (علیه السّلام) را وسیله و مایه اجتماع امّت اسلامی عنوان میفرمایند و تأکید میورزند که درباره شخصیت و عظمت این انسان بزرگ و والا اختلافی میان مسلمانان وجود ندارد. ایشان بهصراحت بیان میدارند که «اگر ما مردم شیعه و مدعی پیروی از امیرالمؤمنین (علیه السّلام) حقیقت غدیر را درست تبیین کنیم، هم خودمان درک کنیم، هم به دیگران معرفی کنیم، خود مسئله غدیر میتواند وحدتآفرین باشد.[7]»، بر همین اساس، تقید و تعهد عملی به خوانش پیشرو و وحدتآفرین رهبر شهید انقلاب اسلامی در باب حادثه غدیر، بهویژه در مقطع خاص کنونی که موضوع اتحاد و انسجام در زمره اقتضائات و ضرورتهای راهبردی ایران اسلامی بهشمار میآید، میتواند بسیار نافع و راهگشا باشد و زمینه تحکیم وحدت مسلمانان را در سطوح ملی و فراملی تسهیل سازد.
[1] بیانات در دیدار جمعی از مردم در روز عید غدیر (27/9/1387) [2] بیانات در دیدار جمعی از مردم در روز عید غدیر (27/9/1387) [3] بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم بهمناسبت عید غدیر (21/7/1393) [4] بیانات در دیدار مردمی در آستانه انتخابات ریاستجمهوری چهاردهم در سالروز عید غدیر (5/4/1403) [5] بیانات در دیدار جمعی از مردم در روز عید غدیر (27/9/1387) [6] بیانات در دیدار مردم بهمناسبت عید غدیر (15/9/1388)