خانه تکانی در اعماق خلیج فارس؛ 200 پناهگاه بتنی برای نجات ثروت آبی قشم
مدیر محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم چند روز پیش اعلام کرد: حدود 200 زیستگاه مصنوعی(پناهگاه) بازسازی ذخایر آبزیان از ابتدای امسال تاکنون در آبهای اطراف این جزیره ایجاد شده که علاوه بر اهداف زیستمحیطی، نقش قابل توجهی در تقویت اقتصاد محلی، بهویژه در حوزه صید، گردشگری دریایی و مشاغل وابسته دارد.
سید محمدهاشم داخته اظهار کرد: این طرح با اهدافی از جمله “احداث نوزادگاه و چراگاه برای ماهیان”، “افزایش ذخایر آبزیان”، “حمایت از صیادی محلی”، “حفظ و ارتقای تنوع زیستی”، “توسعه غواصی تفریحی و ورزشی”، “رونق کلوپهای ماهیگیری” و “توسعه گردشگری مسئولانه دریایی” اجرا شده است.
اهمیت اقتصادی این پروژه در یک نکته کلیدی نهفته و آن مدیریت ابزار صید است. ساختار هندسی این سازههای بتنی که به صورت هرمی و کروی طراحی شدهاند، عملاً امکان استفاده از تورهای مخرب کفروب (ترال) را در این مناطق غیرممکن میکند.
این محدودیت هوشمندانه، صیادان محلی را به سمت «صید با قلاب» سوق میدهد. در اقتصاد جهانی شیلات، ماهی صید شده با قلاب به دلیل عدم استرس فیزیکی و سلامت بافت، تا 30 درصد ارزش افزوده بیشتری نسبت به صید با تور دارد.از سوی دیگر، مشخص بودن نقاط استقرار این زیستگاهها، هزینههای سوخت و زمان جستجو برای صیادان را به شدت کاهش داده و بهرهوری اقتصادی جامعه محلی را به شکلی پایدار تضمین میکند.
مرجانهای قلمه زده؛ افقی جدید در اکوتوریسم دریایی
یکی از هیجانانگیزترین بخشهایی که نشان از پویایی این طرح دارد، ورود به فاز تکثیر مصنوعی مرجانها است. در این مرحله، با انتقال قلمههای مرجانی روی سازههای بتنی، قشم در حال خلق «سایتهای جایگزین» برای غواصی است.
به گفته مدیر محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم ایجاد این زیستگاههای مصنوعی علاوه بر افزایش تنوع زیستی و افزودن یک زیستگاه جدید به محیط دریایی، نقش مهمی در کاهش فشار انسانی بر زیستگاههای طبیعی همچون آبسنگهای مرجانی دارد؛ بهگونهای که با جذب غواصان و گردشگران دریایی به این نقاط، فرصت احیای زیستگاههای طبیعی فراهم میشود.
به گفته وی اجرای این طرح که مورد استقبال جامعه محلی در آبهای اطراف این جزیره قرار گرفت، به دنبال کاهش میزان صید برخی گونههای ماهیان از جمله “حلوای سفید”، “هامور”، ” سرخو”، “شوریده”، “سنگسر”، “راشگو” و “میشماهی” صورت گرفته است و انتظار میرود در میانمدت، منجر به بهبود وضعیت صید و افزایش درآمد صیادان منطقه شود.
داخته از ورود به مرحله توسعهای این پروژه خبر داد و تصریح کرد: در مرحله ارتقایی این طرح که از ماه جاری آغاز میشود، تکثیر آبسنگهای مرجانی و انتقال قلمههای مرجانی بر روی این سازهها انجام خواهد شد تا پایداری زیستگاه و بازدهی زیستی و اقتصادی آن در مدت کوتاهتری افزایش یابد.
این اقدام از دو جهت اهمیت حیاتی دارد؛ نخست، بار ترافیکی گردشگران را از روی سایتهای مرجانی طبیعی که به شدت آسیبپذیر هستند برمیدارد و دوم، محصول جدیدی به نام «گردشگری مسئولانه» را به سبد کلوپهای غواصی جزیره اضافه میکند.
تماشای اجتماع بزرگی از ماهیها در یک سایت دستساز، تجربهای است که میتواند قشم را به قطب غواصی ورزشی در منطقه تبدیل کرده و ارزآوری قابل توجهی از طریق توریسم بینالمللی داشته باشد.
همافزایی صنعت و محیطزیست برای آیندهای سبز
سرمایهگذاری 50 میلیارد ریالی در این پروژه، با مشارکت هوشمندانه شرکتهای صنعتی نشاندهنده بلوغ مسئولیت اجتماعی در قشم است. این مدل همکاری ثابت میکند که صنعت میتواند به جای تقابل با محیطزیست، پیشرانِ بازسازی آن باشد.
با توجه به سابقه 20 ساله ایران در ایجاد زیستگاههای مصنوعی، قشم اکنون با استفاده از تکنولوژیهای مدرن نظیر Reef Ball، در حال بازپسگیری سهم خود از تنوع زیستی خلیج فارس است. نتیجه این تلاشها در میانمدت، نه تنها به نفع سفره صیادان، بلکه تضمینی برای بقای میراث طبیعی ایران در تنگه هرمز خواهد بود؛ جایی که بتنهای سرد، گرمای حیات را به اعماق دریا بازمیگردانند.