فناوری دانشبنیان به کمک بلوطهای زاگرس آمد/مبارزه با آفات جنگلی
حفظ پایداری جنگلهای بلوط تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه با امنیت زیستی، حفاظت از منابع آب، کاهش فرسایش خاک و حفظ معیشت جوامع محلی نیز ارتباط مستقیم دارد. از همین رو، بهکارگیری فناوریهای نوین و روشهای علمی برای کنترل آفات جنگلی، ضرورتی انکارناپذیر محسوب میشود.
روشهای سنتی مبارزه با آفات در جنگلهای زاگرس، به دلیل ویژگیهای توپوگرافی منطقه، پراکندگی عرصهها و دشواری دسترسی، همواره با محدودیتهایی همراه بودهاند. مصرف بالای آب، پوشش ناقص تاج درختان و هزینههای سنگین اجرایی، اثربخشی این روشها را کاهش داده است.
در چنین شرایطی، ورود فناوریهای دانشبنیان به حوزه منابع طبیعی میتواند مسیر تازهای برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و ارتقای کیفیت عملیات حفاظتی فراهم کند. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که بهرهگیری از فناوریهای نوین در مدیریت آفات، نقش مؤثری در حفظ اکوسیستمهای طبیعی ایفا میکند.
کردستان به واسطه برخورداری از بخش قابل توجهی از جنگلهای زاگرس، همواره یکی از استانهای پیشرو در اجرای برنامههای حفاظتی و مدیریتی منابع طبیعی بوده است. همکاری میان نهادهای اجرایی، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان نیز زمینه مناسبی برای توسعه راهکارهای علمی و کاربردی در این حوزه فراهم کرده است.
در همین راستا، ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان برای نخستینبار در کشور، اجرای عملیات پایلوت مبارزه با آفات جوانهخوار بلوط با استفاده از فناوری فوگر حرارتی (SPM FOG) را در دستور کار قرار داده است؛ اقدامی که میتواند الگویی نوین برای مدیریت آفات جنگلی در سطح ملی باشد.
ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان با همکاری شرکتهای دانشبنیان و اساتید دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کردستان، عملیات پایلوت مبارزه با آفات جوانهخوار بلوط را در سطح 68 هکتار از جنگلهای آلوده شهرستانهای مریوان و سروآباد به اجرا درآورده است.
مدیرکل منابعطبیعی استان کردستان در این زمینه میگوید: این طرح با هدف دستیابی به روشی مؤثرتر، کمهزینهتر و متناسب با شرایط خاص جنگلهای زاگرس طراحی شده و پاسخی به چالشهایی است که در سالهای گذشته اجرای عملیات محلولپاشی در مناطق جنگلی را با دشواری مواجه کرده بود.
بهزاد شریفیپور، اظهار کرد: فناوری فوگر حرارتی با تبدیل محلول آفتکش بیولوژیک به ذرات بسیار ریز و مهمانند، امکان پوشش یکنواختتر تاج پوشش درختان را فراهم میکند. این ویژگی سبب میشود ماده مؤثره آفتکش به بخشهای مختلف درختان نفوذ کرده و کارایی عملیات نسبت به روشهای سنتی افزایش یابد.
کارشناسان معتقدند استفاده از این فناوری میتواند علاوه بر افزایش کیفیت پوششدهی، مصرف آب و میزان آفتکش مورد نیاز را نیز به شکل قابل توجهی کاهش دهد. همچنین سرعت اجرای عملیات افزایش یافته و امکان انجام مأموریت در مناطق کوهستانی و فاقد جاده دسترسی نیز فراهم میشود.
از دیگر مزیتهای این فناوری، طراحی ویژه دستگاه برای حفظ اثربخشی آفتکشهای بیولوژیک است. در مدل جدید فوگر حرارتی، فرآیند تولید مه و تزریق آفتکش به صورت مستقل انجام میشود تا ماده مؤثره بدون آسیب دیدگی وارد جریان مه شده و کارایی خود را حفظ کند.
نتایج اولیه ارزیابیهای میدانی نیز نشاندهنده ظرفیت بالای این فناوری در ارتقای کیفیت عملیات گیاهپزشکی در جنگلهای زاگرس است. امکان نصب سامانه بر روی خودرو و پوششدهی سطوح وسیعتر، از دیگر قابلیتهایی است که میتواند اجرای عملیات در مقیاس بزرگ را تسهیل کند.
اجرای این طرح، نمونهای موفق از پیوند دانش دانشگاهی، ظرفیت شرکتهای دانشبنیان و تجربه میدانی کارشناسان منابع طبیعی به شمار میرود؛ همکاریای که میتواند زمینهساز تحول در مدیریت آفات جنگلی کشور باشد.
جنگلهای بلوط زاگرس امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند راهکارهای علمی، نوآورانه و پایدار هستند. تجربه کردستان در استفاده از فناوری فوگر حرارتی نشان میدهد که اتکا به دانش بومی، توان دانشگاهها و ظرفیت شرکتهای دانشبنیان میتواند مسیر حفاظت از سرمایههای طبیعی کشور را متحول کند.
چنانچه نتایج نهایی این طرح موفقیتآمیز باشد، میتوان انتظار داشت این فناوری به عنوان الگویی ملی در سایر استانهای زاگرسنشین نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ الگویی که ضمن افزایش اثربخشی عملیات حفاظتی، هزینهها را کاهش داده و گامی مؤثر در صیانت از میراث طبیعی ایران برای نسلهای آینده خواهد بود.