تغییر رفتار برای آیندهای روشن؛ پویش ملی «نقش من» کلید خورد
موضوع مدیریت مصرف انرژی طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین اولویتهای کشور در حوزه خدمات عمومی و مدیریت منابع تبدیل شده و افزایش مصرف آب و برق در بخشهای مختلف، محدودیت منابع طبیعی، رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی و افزایش تقاضا برای خدمات زیرساختی، ضرورت توجه به الگوی صحیح مصرف را بیش از گذشته آشکار کرده است و این یعنی گذار به مدیریت هوشمند منابع.
از همین رو، اجرای برنامههای فرهنگی و آموزشی با هدف اصلاح الگوی مصرف، یکی از مهمترین راهکارهایی است که در کنار اقدامات فنی و توسعه زیرساختها موردتوجه قرار گرفته است. پویش ملی «نقش من» نیز با همین رویکرد طراحی شده و تلاش دارد نقش هر شهروند را در حفظ منابع ملی برجسته کند. در این مسیر، هر شهروند با تغییرات کوچک، خود به بخشی از راهحل تبدیل میشود.
در این پویش، صرفهجویی در مصرف انرژی تنها بهعنوان یک اقدام اقتصادی یا خانوادگی معرفی نمیشود، بلکه بهعنوان یک مسئولیت اجتماعی موردتوجه قرار گرفته است؛ مسئولیتی که مشارکت همگانی در آن میتواند آثار قابلتوجهی بر پایداری شبکههای خدماتی، کاهش فشار بر زیرساختها و افزایش بهرهوری منابع کشور داشته باشد، چراکه قدرت این تغییر، در دستان تکتک ماست و ضامن آیندهای روشن.
برنامهریزان این پویش، جامعه مخاطب را تنها به خانوارها محدود نکردهاند و دستگاههای اجرایی، ادارات، نهادهای عمومی و سازمانهای مختلف نیز بهعنوان مهمترین گروههای هدف در اجرای این طرح معرفی شدهاند. همزمان با آغاز اجرای پویش، نشستها و برنامههای متعددی در استانهای مختلف برگزار شده تا ضمن تشریح اهداف و برنامههای اجرایی، زمینه مشارکت فعال دستگاهها و نهادهای مختلف فراهم شود.
یکی از مهمترین محورهای این پویش، آموزش شیوههای صحیح مصرف انرژی است. در همین راستا مجموعهای از اینفوگرافیکها، پوسترهای آموزشی و محتوای اطلاعرسانی بهصورت تخصصی برای دو حوزه اصلی مصرف یعنی منازل و ادارات طراحی شده است تا دانش مدیریت مصرف، کاربردی و در دسترس باشد؛ بدین ترتیب، راهکارهای ساده اما مؤثر، جایگزین عادتهای پرمصرف گذشته میشوند.
در بخش مربوط به منازل، راهکارهایی مانند مدیریت استفاده از وسایل سرمایشی، خاموش کردن تجهیزات برقی غیرضروری، استفاده بهینه از روشنایی، جلوگیری از هدررفت آب، اصلاح الگوی مصرف در آشپزخانه، استفاده صحیح از لوازمخانگی و رعایت نکات ساده اما مؤثر در کاهش مصرف انرژی موردتوجه قرار گرفته و هدف این است که خانوادهها با انجام اقداماتی کمهزینه و قابلاجرا، سهم خود را در مدیریت مصرف ایفا کنند.
در حوزه ادارات نیز موضوعاتی همچون مدیریت روشنایی، استفاده صحیح از سامانههای سرمایشی و گرمایشی، خاموش کردن تجهیزات اداری خارج از ساعات کاری، کنترل مصرف آب، کاهش استفاده غیرضروری از تجهیزات الکترونیکی و رعایت دستورالعملهای مدیریت انرژی مورد تأکید قرار گرفته است. این اقدامات در کنار اصلاح رفتارهای سازمانی میتواند نقش مهمی در کاهش مصرف انرژی در بخش دولتی داشته باشد.
کارشناسان حوزه مدیریت انرژی همواره بر این موضوع تأکید دارند که اصلاح الگوی مصرف، بیش از آنکه نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین باشد، به تغییر رفتارهای روزمره وابسته است. بسیاری از رفتارهای ساده مانند خاموش کردن چراغهای اضافی، تنظیم مناسب دمای وسایل سرمایشی، جلوگیری از هدررفت آب، استفاده از تجهیزات کممصرف و توجه به زمان استفاده از وسایل برقی، میتواند کاهش قابلتوجهی در میزان مصرف ایجاد کند.
پویش «نقش من» نیز با همین نگاه تلاش دارد مفهوم مشارکت اجتماعی را در مدیریت منابع ملی تقویت کند. در این رویکرد، هر شهروند بدون توجه به جایگاه شغلی یا اجتماعی خود، میتواند با انجام اقداماتی کوچک اما مستمر، سهمی در حفظ منابع کشور داشته باشد. این نگاه مبتنی بر مسئولیتپذیری اجتماعی، یکی از مهمترین محورهای فرهنگی این پویش به شمار میرود.
همزمان با اجرای این برنامه، رسانهها نیز بهعنوان یکی از اصلیترین بازوهای اطلاعرسانی نقشآفرینی میکنند. تولید و انتشار گزارشهای آموزشی، برنامههای تلویزیونی و رادیویی، انتشار محتوای چندرسانهای در فضای مجازی، استفاده از ظرفیت شبکههای اجتماعی و انتشار اینفوگرافیکها و پوسترهای آموزشی، از جمله اقداماتی است که برای آشنایی بیشتر مردم با اهداف پویش در دستور کار قرار گرفته است.
فضای مجازی نیز به دلیل گستردگی مخاطبان و سرعت انتقال پیام، یکی از مهمترین ابزارهای اجرای این پویش محسوب میشود. انتشار محتوای آموزشی کوتاه، تصاویر گرافیکی، ویدئوهای آموزشی و پیامهای کاربردی در شبکههای اجتماعی میتواند نقش مؤثری در گسترش فرهنگ صرفهجویی ایفا کند و مخاطبان را به مشارکت بیشتر ترغیب سازد و جریانی پویا در جامعه ایجاد کند.
از سوی دیگر، اجرای چنین برنامههایی بدون همراهی دستگاههای اجرایی امکانپذیر نخواهد بود، به همین دلیل، هماهنگی میان سازمانها، ادارات و نهادهای مختلف بهعنوان یکی از ارکان اصلی اجرای موفق این پویش موردتوجه قرار گرفته است. مشارکت دستگاههای دولتی علاوه بر کاهش مصرف در ساختمانهای اداری، میتواند الگویی برای سایر بخشهای جامعه نیز باشد.
شرایط کنونی کشور و اهمیت حفظ پایداری خدمات عمومی، ضرورت مدیریت صحیح مصرف انرژی را بیش از گذشته نمایان کرده است. هرگونه صرفهجویی در مصرف آب و برق میتواند به کاهش فشار بر شبکههای توزیع، افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای عمومی و استمرار ارائه خدمات به شهروندان کمک کند. از این منظر، مشارکت عمومی در مدیریت مصرف، بخشی از مسئولیت اجتماعی افراد در قبال منابع ملی تلقی میشود.
یکی دیگر از اهداف این پویش، نهادینهسازی فرهنگ مصرف صحیح در میان نسلهای مختلف است. تجربه برنامههای فرهنگی نشان داده که تغییر رفتارهای اجتماعی زمانی پایدار خواهد بود که آموزش و آگاهیبخشی بهصورت مستمر و با استفاده از ابزارهای متنوع دنبال شود. از این رو، استفاده از زبان ساده، محتوای کاربردی و پیامهای کوتاه آموزشی در طراحی این پویش موردتوجه قرار گرفته است.
علاوه بر اقدامات آموزشی، تأکید بر نقش خانوادهها، مدارس، دانشگاهها، سازمانهای مردمنهاد و تشکلهای اجتماعی نیز از دیگر محورهای این برنامه به شمار میرود. این مجموعهها میتوانند با انتقال مفاهیم مدیریت مصرف به گروههای مختلف جامعه، نقش مؤثری در گسترش فرهنگ صرفهجویی ایفا کنند و این همافزایی، موتور محرک نهادینهسازی فرهنگ صحیح مصرف در جامعه خواهد بود.
بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، اجرای پویش «نقش من» محدود به یک بازه زمانی کوتاه نخواهد بود و استمرار فعالیتهای فرهنگی و آموزشی آن میتواند زمینهساز شکلگیری رفتارهای پایدار در حوزه مدیریت مصرف باشد. استمرار تولید محتوای آموزشی، همکاری رسانهها، مشارکت دستگاههای اجرایی و همراهی مردم، از جمله عواملی است که میتواند به تحقق اهداف این پویش کمک کند.
از همه شهروندان، دستگاههای اجرایی، نهادهای عمومی، سازمانهای مردمنهاد و فعالان رسانهای دعوت شده با مشارکت در این پویش سهم خود را در صیانت از منابع ملی، ترویج فرهنگ مصرف صحیح و کمک به مدیریت بهینه آب و برق ایفا کنند. مشارکتی که در صورت گسترش، میتواند علاوه بر کاهش مصرف انرژی، زمینه تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری اجتماعی و حفظ منابع ارزشمند کشور برای نسلهای آینده را نیز فراهم سازد.
