گردش مالی 20 همتی پنیر لیقوان؛ توسعه صادرات در گرو زنجیره ارزش

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از تبریز، صنعت تولید لبنیات سنتی در ایران، فراتر از یک فعالیت صرفاً اقتصادی، بخشی از هویت فرهنگی و بومی مناطق مختلف کشور به‌شمار می‌رود. در این میان پنیر لیقوان به عنوان یکی از شاخص‌ترین محصولات لبنی ایران، ظرفیتی بی‌نظیر برای ارزآوری و توسعه روستایی در استان آذربایجان شرقی ایجاد کرده است. با این حال تحلیل زنجیره ارزش این محصول نشان می‌دهد که ساختار سنتی تولید و صادرات چمدانی، مانع از تجاری‌سازی گسترده و حضور پایدار آن در بازارهای بین‌المللی با ارزش افزوده بالا شده است.

بررسی چالش‌های پیش‌روی تولیدکنندگان پنیر لیقوان از جمله نوسانات اقلیمی، کاهش مراتع و افزایش قیمت نهاده‌ها که به طور مستقیم بر تولید شیر گوسفندی اثرگذار بوده، نشان‌دهنده لزوم مداخله و حمایت هوشمندانه نهادهای متولی است. پیوند سنتی این صنعت با معیشت عشایر و روستاییان منطقه، هرگونه تهدید در بخش بالادستی (تولید شیر خام) را مستقیماً به بخش پایین‌دستی (کارگاه‌های فرآوری) منتقل می‌کند؛ امری که در سال جاری خود را در قالب کاهش عرضه و افزایش قیمت نهایی محصول نشان داده است.

در نهایت، عبور از پیله تولید سنتی و ورود به عرصه جهانی، مستلزم ثبت بین‌المللی نشان جغرافیایی پنیر لیقوان و گذار از صادرات چمدانی به صادرات رسمی و ضابطه‌مند است. بدون شک، توسعه بسته‌بندی‌های استاندارد، برندسازی نوین و تکمیل زنجیره ارزش از علوفه تا ویترین فروشگاه‌های خارجی، تنها مسیر تضمین‌کننده بقا و شکوفایی این صنعت 20 هزار میلیارد تومانی در سپهر اقتصاد مقاومتی کشور خواهد بود.

فرامرز افشانی، مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی با تأکید بر جایگاه ویژه و ظرفیت‌های اقتصادی بی‌بدیل پنیر لیقوان، اظهار کرد: این محصول سنتی و ارزشمند سالانه گردش مالی حدود 20 هزار میلیارد تومانی را در اقتصاد استان رقم می‌زند و با تولید سالانه نزدیک به 20 هزار تن، یکی از مهم‌ترین محصولات هویت‌دار و اشتغال‌زا در بخش کشاورزی منطقه است.

وی با اشاره به آمار واحدهای فعال در این حوزه افزود: در حال حاضر حدود 150 واحد کارگاهی و تولیدی دارای مجوز در سطح استان آذربایجان شرقی به تولید پنیر لیقوان اشتغال دارند؛ از این تعداد، 19 واحد در خود روستای لیقوان و 31 واحد در سایر نقاط استان مستقر هستند که توانسته‌اند برای صدها تن از جوانان و بومیان منطقه اشتغال پایدار ایجاد کنند.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی در ادامه به ریشه‌یابی علل نوسانات قیمتی اخیر این محصول پرداخت و تصریح کرد: در سال جاری عواملی همچون رشد هزینه‌های جاری تولید، افزایش قیمت شیر خام، گرانی خوراک دام و به موازات آن کاهش تولید شیر گوسفندی، موجب افت حجم تولید در برخی از واحدها، کاهش عرضه در بازار و در نهایت افزایش قیمت این محصول شده است.

افشانی با تأکید بر ضرورت تحول در ساختار این صنعت خاطرنشان کرد: توسعه پایدار پنیر لیقوان نیازمند برنامه‌ریزی جامع و هم‌زمان در تمامی حلقه‌های زنجیره ارزش است. حمایت واقعی از دامداران، ارتقای کیفی شیر تولیدی، استانداردسازی فرآیندها، بهبود بسته‌بندی، برندسازی اصولی و تسهیل قوانین صادراتی باید در اولویت قرار گیرد تا علاوه بر حفظ اصالت این محصول ملی، سهم آن در بازارهای جهانی افزایش یابد.

وی با اشاره به آمار صادراتی این محصول در سال گذشته گفت: سال گذشته بیش از 450 تن پنیر لیقوان صادر شد که البته بخش عمده آن متأسفانه به صورت چمدانی بوده است. این محصول در حال حاضر به بازارهایی نظیر عراق، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌شود و بخش محدودی از آن نیز راهی بازارهای اروپا و آمریکای شمالی شده است.

مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی خشکسالی‌های پیاپی، فقر مراتع، افزایش سرسام‌آور هزینه‌های تولید، عرضه محصولات غیراستاندارد و مشابه، ضعف شدید در برندسازی و عدم ثبت بین‌المللی نشان جغرافیایی را از مهم‌ترین چالش‌های این صنعت برشمرد و خواستار حمایت‌های هدفمند دولتی برای تکمیل زنجیره ارزش و ارتقای جایگاه جهانی این برند ارزشمند ایرانی شد.