خطوط انتقال آب، راهبرد جدید خراسان جنوبی برای عبور از تنش آبی
وی افزود: به همین دلیل مدیریت مصرف، افزایش بهرهوری، حفاظت از منابع آب زیرزمینی و استفاده از فناوریهای نوین باید در اولویت سیاستگذاریها و برنامههای اجرایی قرار گیرد.
افزایش بارندگیها، اما تداوم بحران آب
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با تشریح وضعیت بارندگیهای سال آبی جاری گفت: تاکنون حدود 120 میلیمتر بارندگی در استان ثبت شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته با 63 میلیمتر، حدود 88 درصد افزایش داشته است.
سارانی ادامه داد: اگرچه این آمار نسبت به سال گذشته امیدوارکننده به نظر میرسد، اما در مقایسه با میانگین بلندمدت استان که حدود 108 میلیمتر است، تنها حدود 10 درصد افزایش را نشان میدهد؛ بنابراین این بارندگیها نمیتواند جبرانکننده کسری انباشته منابع آب زیرزمینی باشد.
وی با اشاره به دادههای مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی تصریح کرد: طی 10 سال اخیر حدود 99.98 درصد مساحت خراسان جنوبی درگیر خشکسالی خفیف تا بسیار شدید بوده و تنها بخش بسیار کوچکی از استان شرایط متفاوتی داشته است.
وابستگی 95 درصدی استان به منابع آب زیرزمینی
سارانی با بیان اینکه خراسان جنوبی بیشترین وابستگی را به منابع آب زیرزمینی دارد، اظهار داشت: حدود 95 درصد آب مصرفی استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود، در حالی که میانگین این شاخص در کشور حدود 45 درصد است.
وی افزود: شرایط اقلیمی خشک، بارندگی اندک و نبود منابع آب سطحی دائمی سبب شده بخش عمده نیازهای شرب، کشاورزی و صنعت استان از سفرههای زیرزمینی تأمین شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی تأکید کرد: این وابستگی بالا، مسئولیت حفاظت از آبخوانها را دوچندان میکند؛ زیرا در صورت تخریب این منابع، امکان جایگزینی آنها در کوتاهمدت وجود ندارد.
کشاورزی؛ بزرگترین مصرفکننده آب
سارانی با اشاره به الگوی مصرف آب در استان گفت: سالانه حدود 884 میلیون مترمکعب آب در خراسان جنوبی مصرف میشود که 87 درصد آن در بخش کشاورزی، 10 درصد در بخش شرب و حدود سه درصد در بخش صنعت و خدمات است.
وی افزود: این آمار نشان میدهد هرگونه برنامه مدیریت مصرف آب، بدون اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی توسعه سامانههای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، توسعه گلخانهها و افزایش بهرهوری آب را از مهمترین راهکارهای مدیریت منابع آب دانست و گفت: استفاده از روشهای نوین آبیاری میتواند بین 30 تا 50 درصد در مصرف آب صرفهجویی ایجاد کند.
برداشت از آبهایی با قدمت 17 هزار سال
سارانی با اشاره به نتایج مطالعات سنیابی آب در دشت بیرجند اظهار داشت: بررسیهای علمی نشان میدهد تنها حدود 15 درصد آب برداشتشده در این دشت مربوط به آبهای جوان با قدمت یک تا 50 سال است که از بارندگیهای چند دهه اخیر تغذیه شدهاند.
وی ادامه داد: حدود 85 درصد آب برداشتشده از آبهایی با قدمت چهار هزار تا 17 هزار سال تأمین میشود؛ یعنی از ذخایری که در دورههای طولانی زمینشناسی شکل گرفتهاند و تجدیدپذیری آنها در مقیاس زمانی زندگی بشر امکانپذیر نیست.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی تأکید کرد: برداشت از این ذخایر در واقع برداشت از سرمایه طبیعی نسلهای آینده است و اگر روند کنونی ادامه یابد، با بحرانهای جدی در تأمین آب روبهرو خواهیم شد.
کسری مخزن در دشتهای استان
سارانی درباره وضعیت آبخوانهای استان گفت: بسیاری از دشتهای خراسان جنوبی سالانه با کسری مخزن مواجه هستند.
وی افزود: در دشت سرایان سالانه حدود 13 میلیون مترمکعب و در دشت بیرجند حدود هشت تا 9 میلیون مترمکعب از ذخایر آب زیرزمینی کاهش مییابد.
وی خاطرنشان کرد: در برخی مناطق از جمله دشت بیرجند، میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی حدود 1.4 برابر ظرفیت قابل برنامهریزی است که این روند فشار مضاعفی بر آبخوانها وارد کرده است.
26 محدوده ممنوعه و بحرانی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی گفت: استان دارای 35 محدوده مطالعاتی آب است که از این تعداد، 26 محدوده در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند.
سارانی افزود: این آمار نشاندهنده شرایط حساس منابع آب زیرزمینی استان است و ضرورت کنترل برداشت و مدیریت بهرهبرداری را بیش از گذشته آشکار میکند.
فرونشست؛ تهدیدی جدی برای زیرساختها
وی یکی از مهمترین پیامدهای برداشت بیرویه از آبخوانها را فرونشست زمین عنوان کرد و گفت: این پدیده هماکنون در 9 شهرستان خراسان جنوبی گزارش شده است.
سارانی ادامه داد: حدود 70 درصد عوامل ایجاد فرونشست ناشی از برداشت بیرویه آب زیرزمینی و 30 درصد نیز ناشی از شرایط اقلیمی و زمینشناسی است.
وی تصریح کرد: فرونشست میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به جادهها، خطوط ریلی، ساختمانها، تأسیسات زیربنایی و اراضی کشاورزی وارد کند و حتی موجب از بین رفتن دائمی ظرفیت ذخیره آب در سفرههای زیرزمینی شود.
اجرای پروژههای بزرگ تأمین آب
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی در بخش دیگری از این گفتوگو به طرحهای تأمین آب شرب استان اشاره کرد و گفت: پروژه انتقال آب به شهر طبس با اعتباری حدود 500 میلیارد تومان اجرا شده و اکنون آماده بهرهبرداری است.
وی افزود: پروژه انتقال آب به بیرجند نیز با اعتباری حدود یک همت در حال اجراست و هدف آن انتقال 150 لیتر بر ثانیه آب شرب به مرکز استان است.
سارانی اظهار داشت: این پروژه تاکنون حدود 60 درصد پیشرفت فیزیکی داشته و در قالب آن 6 حلقه چاه حفاری، برقرسانی و تجهیز شده، هشت کیلومتر خطوط جمعآوری اجرا، مخزن یکهزار مترمکعبی احداث و 30 کیلومتر از خط انتقال 62 کیلومتری نیز اجرا شده است.
وی همچنین از اجرای طرحهای تأمین آب در شهرستانهای زیرکوه، قاین، درمیان و فردوس خبر داد و گفت: این پروژهها با هدف افزایش پایداری تأمین آب شرب و کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی در دست اجرا و پیگیری است.
عبور از بحران آب با مشارکت مردم
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی در پایان با تأکید بر نقش مردم، کشاورزان، رسانهها و دستگاههای اجرایی در مدیریت منابع آب گفت: آینده منابع آبی استان به نحوه مدیریت امروز وابسته است و بدون اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهرهوری، اجرای طرحهای تأمین آب و مشارکت عمومی، عبور از چالش کمآبی امکانپذیر نخواهد بود.
سارانی خاطرنشان کرد: حفاظت از آبخوانها، صیانت از ذخایر ارزشمند زیرزمینی و استفاده مسئولانه از منابع آب، وظیفهای همگانی است تا این سرمایه ملی برای نسلهای آینده نیز حفظ شود.