راه مهار آمریکای بدعهد، زورگو، تمامیتخواه و وحشی
درنگی بر تفکر مدیریتی رهبر انقلاب؛ پیوند امید، انگیزه و مسئولیتپذیری
شاید در نگاه نخست این دو گزاره متناقض به نظر برسند، اما در واقع دو ضلع یک راهبرد واحد برای صیانت از منافع ملی ایران هستند. تردیدی نیست که آمریکا در سالهای گذشته، چه در عرصه توافقات سیاسی و چه در میدان تقابل مستقیم، بارها نشان داده است که نمیتوان به وعدههایش اعتماد کرد. خروج از توافقات، اعمال تحریمهای گسترده، حمایت از اقدامات نظامی علیه ایران و همراهی با سیاستهای خصمانه علیه ملت ایران، همه شواهدی هستند که این بیاعتمادی را تقویت کردهاند. از این منظر، هشدار رهبر انقلاب درباره بدعهدی آمریکا، نه یک شعار سیاسی، بلکه حاصل تجربهای تاریخی است.
اما پرسش اساسی اینجاست؛ آیا نتیجه این تجربه، جنگ دائمی با آمریکاست؟ آیا ملتها محکوماند تا ابد در چرخه تنش و درگیری باقی بمانند؟ پاسخ، منفی است. در روابط بینالملل، قدرت فقط در میدان نظامی تعریف نمیشود. همانگونه که توان دفاعی، قدرت بازدارندگی ایجاد میکند، دیپلماسی نیز میتواند ابزاری برای مهار دشمن و کاهش هزینههای تقابل باشد. هنر سیاست خارجی آن است که بدون اعتماد سادهلوحانه به دشمن، از همه ظرفیتهای سیاسی، حقوقی، اقتصادی و رسانهای برای محدود کردن رفتار او استفاده کند.
دیپلماسی زمانی ارزشمند است که از موضع اقتدار دنبال شود، نه از موضع ضعف. کشوری که توان دفاع از خود را دارد، انسجام داخلی خود را حفظ کرده و از پشتوانه مردمی برخوردار است، در میز مذاکره نیز دست برتر خواهد داشت. در چنین شرایطی، مذاکره به معنای تسلیم نیست؛ بلکه یکی از ابزارهای مدیریت منازعه و تأمین منافع ملی است.
از همین منظر، تأکید رهبر معظم انقلاب بر حمایت از دولت و حفظ وحدت ملی، معنای عمیقتری پیدا میکند. سیاست خارجی موفق، بدون پشتوانه انسجام داخلی امکانپذیر نیست. دشمن زمانی بیشترین بهره را میبرد که جامعه دچار چنددستگی و مسئولان گرفتار نزاعهای فرسایشی باشند. برعکس، وحدت ملی، قدرت چانهزنی کشور را افزایش میدهد و هزینه فشار خارجی را بالا میبرد.
امروز مهار آمریکا صرفاً در میدان نبرد اتفاق نمیافتد. توسعه روابط با قدرتهای نوظهور، تقویت همکاریهای منطقهای، استفاده از ظرفیت سازمانهای بینالمللی، پیگیری حقوقی جنایتها و بدعهدیها، گسترش دیپلماسی اقتصادی، فعالسازی دیپلماسی عمومی و رسانهای و کاهش آسیبپذیری اقتصاد داخلی، همگی ابزارهایی هستند که میتوانند قدرت آمریکا را برای اعمال فشار محدود کنند.
بنابراین، پاسخ به بدعهدی آمریکا فقط در میدان جنگ خلاصه نمیشود. همانگونه که قدرت نظامی بخشی از اقتدار ملی است، دیپلماسی هوشمند نیز بخشی دیگر از همان اقتدار است. راهبرد موفق، جمع میان این دو است؛ یعنی حفظ قدرت بازدارندگی در کنار بهرهگیری از دیپلماسی برای مدیریت بحرانها و جلوگیری از تحمیل هزینههای غیرضروری بر ملت.
پیام رهبر معظم انقلاب نیز دقیقاً در همین چارچوب قابل فهم است؛ بیاعتمادی به آمریکا به معنای نفی عقلانیت سیاسی نیست و تأکید بر وحدت داخلی، زمینهساز موفقیت همه ابزارهای قدرت، از میدان تا دیپلماسی، خواهد بود. ایران نه خواهان جنگ دائمی است و نه پذیرای تسلیم؛ بلکه با اتکا به اقتدار ملی و انسجام داخلی، میتواند هم دشمن را مهار کند و هم منافع ملت را با بهرهگیری از همه ابزارهای مشروع سیاست خارجی تأمین کند.”