روایت زندگی نابغه «دونلی»؛ هنرمند سادهزیست والگوی بیبدیل موسیقی بلوچ
پژوهشگر تاریخ شفاهی بلوچستان، اظهار کرد: شیرمحمد اسپندار از برجستهترین نوازندگان ساز «دونلی» در موسیقی بلوچ بود و سبک ویژه نوازندگی او، جایگاهی ممتاز در موسیقی نواحی ایران برایش رقم زد.
وی افزود: استاد اسپندار با سالها تلاش، مهارت و خلاقیت، این ساز کهن را به یکی از شناختهشدهترین نمادهای موسیقی بلوچستان تبدیل کرد و امروز بسیاری از نوازندگان جوان، شیوه اجرای او را الگوی فعالیت هنری خود قرار دادهاند.
دهواری بیان کرد: حضور در جشنوارهها و اجراهای متعدد داخلی و بینالمللی، موجب شد نام استاد اسپندار فراتر از مرزهای ایران شناخته شود و موسیقی بلوچ بیش از گذشته مورد توجه پژوهشگران و علاقهمندان فرهنگهای بومی قرار گیرد.
افتخارات جهانی در کنار زندگی ساده
این پژوهشگر تاریخ شفاهی بلوچستان ادامه داد: استاد اسپندار علاوه بر دریافت درجه هنری در ایران، موفق به دریافت دکترای افتخاری از کشور فرانسه نیز شد که نشاندهنده جایگاه ارزشمند او در عرصه موسیقی سنتی جهان بود.
وی تصریح کرد: با وجود این افتخارات، استاد همواره زندگی ساده و بیتکلفی داشت و موسیقی هیچگاه نتوانست هزینههای زندگی او را بهطور کامل تأمین کند؛ موضوعی که بیانگر مشکلات معیشتی بسیاری از هنرمندان موسیقی نواحی کشور است.
موسیقی بلوچ بخش جداییناپذیر هویت فرهنگی مردم
دهواری با اشاره به جایگاه موسیقی در فرهنگ بلوچستان گفت: شعر و موسیقی از ارکان اصلی هویت فرهنگی مردم این سرزمین هستند و از لحظه تولد تا آیینهای شادی، سوگواری و مناسبتهای اجتماعی، همواره در زندگی مردم حضور دارند.
وی افزود: هنرمندان موسیقی بلوچ علاوه بر اجرای آثار موسیقایی، نقش مهمی در حفظ اشعار کهن، روایتهای تاریخی، آیینهای بومی و انتقال فرهنگ غنی بلوچستان به نسلهای آینده بر عهده دارند.
مشکلات معیشتی هنرمندان موسیقی سنتی
این پژوهشگر تاریخ خاطرنشان کرد: بسیاری از هنرمندان موسیقی بلوچستان برای تأمین هزینههای زندگی ناچارند در کنار فعالیت هنری، به مشاغلی همچون کارگری، بنایی، خیاطی، آرایشگری یا کارمندی روی بیاورند؛ زیرا موسیقی سنتی هنوز به منبع درآمدی پایدار برای آنان تبدیل نشده است.
وی تأکید کرد: حمایت مؤثر از هنرمندان، ایجاد پوشش بیمهای، تأمین حقوق و مزایا و فراهم کردن امنیت شغلی، میتواند ضمن حفظ کرامت هنرمندان، زمینه استمرار فعالیت آنان و انتقال این میراث ارزشمند فرهنگی را فراهم کند.
ضرورت صیانت از حقوق معنوی آثار استاد اسپندار
دهواری با اشاره به استفاده بدون مجوز از آثار استاد اسپندار در برخی تولیدات تصویری گفت: در موارد متعددی از اجراهای این هنرمند در فیلمها و مستندها استفاده شده، اما نه حقوق مادی و معنوی او رعایت شده و نه حتی نامش در تیتراژ آثار ذکر شده است.
وی افزود: رعایت حقوق مالکیت فکری هنرمندان و صیانت از آثار آنان، ضرورتی انکارناپذیر است و منافع حاصل از بهرهبرداری از این آثار نیز باید به خانواده هنرمندان تعلق گیرد.
فروتنی ویژگی ماندگار استاد اسپندار
این پژوهشگر تاریخ شفاهی بلوچستان در پایان با اشاره به ویژگیهای اخلاقی استاد اسپندار گفت: او انسانی متواضع، خوشاخلاق و مهماننواز بود و با رویی گشاده از علاقهمندان استقبال میکرد.
وی گفت: هر زمان مهمانی به دیدارش میآمد، با عشق ساز خود را برمیداشت و قطعاتی را مینواخت؛ رفتاری که باعث شد استاد اسپندار افزون بر جایگاه هنری، به شخصیتی محبوب و ماندگار در میان مردم بلوچستان تبدیل شود.