روایت تسنیم از باغهایی که ایران را از واردات موز بینیاز میکند
در روزگاری که تأمین امنیت غذایی به یکی از مهمترین دغدغههای کشورها تبدیل شده، توسعه تولید محصولات راهبردی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در این میان، جنوب سیستان و بلوچستان با اقلیم کمنظیر خود، به یکی از معدود نقاط ایران تبدیل شده که امکان تولید اقتصادی و گسترده محصولات گرمسیری را فراهم کرده است.
اگرچه سالهاست نام موز در سبد غذایی خانوادههای ایرانی دیده میشود، اما شاید کمتر کسی بداند بخش عمده موز تولید داخل، محصول باغهایی است که در جنوب شرق کشور و در همجواری دریای عمان قرار دارند؛ باغهایی که امروز علاوه بر تأمین بخش مهمی از نیاز بازار، امید تازهای برای کاهش خروج ارز و توسعه اشتغال در یکی از کمبرخوردارترین استانهای کشور ایجاد کردهاند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند هر هکتار توسعه باغات موز، تنها افزایش تولید یک محصول نیست؛ بلکه به معنای ایجاد اشتغال، رونق صنایع وابسته، توسعه حملونقل، افزایش سرمایهگذاری و جلوگیری از خروج ارز از کشور است؛ موضوعی که اهمیت راهبردی این محصول را دوچندان کرده است.
زرآباد پایتخت موز ایران
رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، جنوب استان را قطب بیرقیب تولید محصولات گرمسیری کشور معرفی کرد و گفت: شهرستان زرآباد به عنوان «پایتخت موز ایران» شناخته میشود و بخش عمده موز تولید داخل در این منطقه تولید میشود.
علیرضا دهمرده اظهار داشت: شرایط اقلیمی ویژه جنوب سیستان و بلوچستان، این منطقه را به مهمترین مرکز تولید محصولات گرمسیری کشور تبدیل کرده و موز در میان این محصولات، جایگاهی ویژه در اقتصاد کشاورزی استان دارد.
وی افزود: اقلیم مناسب، دمای مطلوب، تابش کافی خورشید و تجربه چندین ساله باغداران موجب شده جنوب استان بهترین شرایط را برای توسعه باغات موز در کشور داشته باشد.
99.5 درصد موز ایران از سیستان و بلوچستان تامین میشود
آمارها نشان میدهد نقش سیستان و بلوچستان در تولید موز کشور، نقشی تعیینکننده است. دهمرده گفت: نیاز سالانه کشور به موز حدود 900 هزار تن برآورد میشود که در حال حاضر 360 هزار تن از این میزان در باغات جنوب استان تولید میشود.
به گفته وی، این میزان معادل 99.5 درصد کل تولید داخلی موز کشور است؛ آماری که نشان میدهد تقریباً تمام موز تولیدشده در ایران، محصول باغداران سیستان و بلوچستان است.
این ارقام جایگاه راهبردی استان را در تأمین امنیت غذایی کشور بیش از گذشته آشکار میکند؛ استانی که با وجود محدودیتهای زیرساختی، سهمی بیبدیل در تولید این محصول استراتژیک دارد.
واردات موز؛ خروج صدها میلیون دلار ارز
در حالی که تولید داخلی طی سالهای اخیر روند رو به رشدی داشته، هنوز فاصله قابل توجهی میان تولید و مصرف کشور وجود دارد. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان با اشاره به این موضوع گفت: بخش عمده نیاز بازار همچنان از طریق واردات تأمین میشود.
وی افزود: تنها در سال 1404 بیش از 592 هزار تن موز وارد کشور شده که برای آن 390 میلیون و 731 هزار دلار ارز از کشور خارج شده است.
این آمار نشان میدهد افزایش تولید داخلی تا چه اندازه میتواند در کاهش وابستگی کشور، صرفهجویی ارزی و تقویت اقتصاد ملی مؤثر باشد.
سند خودکفایی موز؛ برنامهای برای پایان واردات
دهمرده از تدوین سندی خبر داد که میتواند آینده تولید موز ایران را متحول کند. وی گفت: سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با استفاده از ظرفیتهای منحصر به فرد استان، «سند خودکفایی موز کشور» را تهیه کرده است.
به گفته وی، در سند اجرایی توسعه استان که به تصویب هیئت وزیران رسیده، افزایش 5 هزار و 300 هکتاری سطح زیر کشت موز پیشبینی شده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی تأکید کرد: با اجرای این برنامه، کشور به مرحلهای خواهد رسید که نیاز خود را بدون واردات تأمین کند و وابستگی به بازارهای خارجی به حداقل برسد.
از زرآباد تا چابهار؛ کمربند طلایی موز ایران
بر اساس آمارهای رسمی، هماکنون 13 هزار و 516 هکتار از اراضی جنوب سیستان و بلوچستان زیر کشت موز قرار دارد. از این میزان، 12 هزار و 14 هکتار باغ بارور و بیش از هزار و 500 هکتار نیز در مرحله غیربارور قرار دارد که در سالهای آینده وارد چرخه تولید خواهند شد. این ظرفیت نشان میدهد صنعت موز در جنوب استان همچنان در مسیر توسعه قرار دارد و با به ثمر نشستن باغات جدید، میزان تولید نیز افزایش خواهد یافت.
تولید موز تنها به یک شهرستان محدود نیست. شهرستانهای زرآباد، دشتیاری، چابهار، کنارک، راسک، سرباز و قصرقند مهمترین مراکز تولید این محصول در کشور محسوب میشوند. در میان این مناطق، زرآباد با بیشترین سطح زیر کشت، عنوان «پایتخت موز ایران» را به خود اختصاص داده و نقش محوری در تولید این محصول ایفا میکند.
این گستره جغرافیایی سبب شده صنعت موز به یکی از پایههای اقتصاد جنوب سیستان و بلوچستان تبدیل شود؛ اقتصادی که هزاران خانواده معیشت خود را از آن تأمین میکنند.
صنعتی که برای بیش از 40 هزار نفر شغل ایجاد کرده است
یکی از مهمترین آثار توسعه باغات موز، ایجاد اشتغال پایدار در جنوب استان است. دهمرده گفت: هماکنون 40 هزار و 548 نفر به صورت مستقیم در صنعت موز سیستان و بلوچستان مشغول فعالیت هستند.
این اشتغال تنها به باغداران محدود نمیشود، بلکه زنجیرهای از مشاغل شامل حملونقل، بستهبندی، سردخانه، توزیع، فروش، خدمات فنی و صنایع وابسته را نیز در بر میگیرد. در منطقهای که اشتغال یکی از مهمترین مطالبات مردم است، توسعه این صنعت میتواند نقشی تعیینکننده در کاهش بیکاری و جلوگیری از مهاجرت ایفا کند.
موزی سالمتر از نمونههای وارداتی
یکی دیگر از مزیتهای موز تولیدی سیستان و بلوچستان، کیفیت بالای آن است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان گفت: به دلیل شرایط اقلیمی مناسب و عدم نیاز گسترده به مصرف سموم شیمیایی، موز تولیدی جنوب استان محصولی سالم و در بسیاری موارد ارگانیک محسوب میشود.
به گفته وی، طعم، عطر و کیفیت این محصول نیز نسبت به بسیاری از نمونههای وارداتی بالاتر است و همین موضوع، بازارپسندی آن را افزایش داده است.
از باغ تا سفره ایرانیان
موز تولیدشده در جنوب استان پس از برداشت، به مراکز تخصصی منتقل میشود تا فرآیند رنگآوری و آمادهسازی برای عرضه در بازار انجام شود. پس از آن، این محصول به استانهای مختلف از جمله تهران، اصفهان، فارس، کرمان، خراسان رضوی و سایر نقاط کشور ارسال میشود.
در کنار روش سنتی تکثیر از طریق پاجوش، مرکز تحقیقات کشاورزی بلوچستان نیز توسعه روش علمی کشت بافت را در دستور کار قرار داده تا سلامت نهالها، افزایش عملکرد باغات و ارتقای بهرهوری تولید با استفاده از فناوریهای نوین محقق شود.
طلای سبزی که میتواند اقتصاد جنوب شرق را متحول کند
داستان موز در سیستان و بلوچستان، تنها روایت تولید یک میوه گرمسیری نیست؛ روایت ظرفیتی است که میتواند به موتور محرک توسعه جنوب شرق کشور تبدیل شود. اگر برنامههای توسعه باغات، تکمیل زیرساختهای آبی، ایجاد صنایع فرآوری، توسعه سردخانهها، بهبود شبکه حملونقل و حمایت از باغداران با جدیت دنبال شود، سیستان و بلوچستان نهتنها میتواند کشور را از واردات موز بینیاز کند، بلکه ظرفیت تبدیل شدن به قطب صادرات این محصول در منطقه را نیز خواهد داشت.
امروز در باغهای سرسبز زرآباد، دشتیاری، چابهار و کنارک، تنها موز تولید نمیشود؛ بلکه آیندهای در حال شکلگیری است که در آن کشاورزی دانشبنیان، اشتغال پایدار، صرفهجویی ارزی و توسعه متوازن، همگی بر شانههای همین «طلای سبز مکران» استوار خواهند بود.