بازتاب پیامدهای جنگ علیه ایران در رسانههای جهان
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
فرانس ۲۴ به نقل از تلویزیون دولتی ایران گزارش داد که جمهوری اسلامی ایران از کشف ذخایر جدید گاز طبیعی به حجم بیش از ۲۰۰ میلیارد متر مکعب در جنوب استان فارس خبر داده است. محسن پاکنژاد، وزیر نفت ایران، اعلام کرد که بیش از ۱۶۰ میلیارد متر مکعب از این میدان قابل استحصال است و این گاز از نوع «شیرین» است که میزان بسیار کمی سولفید هیدروژن سمی دارد و در نتیجه هزینههای عملیاتی و توسعه آن پایینتر خواهد بود.
این گزارش میافزاید که بر اساس گزارش بلومبرگ، بهرهبرداری از تولید جدید این میدان احتمالاً سالها زمان خواهد برد. این کشف در شرایطی صورت میگیرد که بخش انرژی ایران در پی حملات مشترک آمریکا و اسرائیل از اواخر فوریه، آسیبهای جدی دیده است. این حملات زیرساختهای انرژی ایران از جمله تأسیسات تولید گاز، انبارهای نفت و مسیرهای حملونقل را هدف قرار داده و تولید و صادرات انرژی کشور را با اختلال مواجه ساخته است. با این حال، اعلام این کشف جدید نشاندهنده تداوم ظرفیتهای اکتشافی و توانمندیهای فنی ایران در حوزه انرژی است و میتواند در بلندمدت به تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی گاز کمک کند. این خبر همچنین حاکی از آن است که تحریمها و حملات نظامی نتوانستهاند عزم ایران را برای توسعه بخش انرژی متوقف کنند.
شبکه پیبیاس گزارش داد که محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، هشدار داد که تهران حمایت هر کشوری از تحریمهای اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران را «اقدام جنگی» تلقی خواهد کرد. رضایی در مصاحبهای با صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد: «اگر ترامپ بخواهد اقدامی انجام دهد، ما پاسخی لرزهای خواهیم داد» و افزود که ایران مسیرهای جایگزین صادرات نفت از خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است روز دوشنبه جزئیات تحریمهای جدید را اعلام کند و ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان نیز برای ادامه تلاشهای میانجیگرانه به تهران سفر کرد.
این گزارش میافزاید که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در سخنانی از یادداشت تفاهم امضاشده با آمریکا به عنوان بهترین راه خروج از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» دفاع کرد و تأکید نمود که «هیچ بندی در این توافق وجود ندارد که نشاندهنده تسلیم باشد.» وی با اشاره به اینکه «رهبر معظم انقلاب سیاستها را تعیین میکنند و ما همان مسیر را دنبال خواهیم کرد»، هدف از این توافق را خروج از بنبست و جذب سرمایهگذاری خارجی عنوان کرد.
پیبیاس همچنین به کاهش حملات در تنگه هرمز اشاره میکند و میافزاید که یک نهاد تازهتأسیس ایرانی فهرستی از دهها شناور را منتشر کرده که مشمول محدودیتهای عبوری آینده خواهند شد. مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در یادداشت تفاهم ژوئن نیز هفته گذشته بدون هیچ نشانهای از مصالحه یا تمدید به پایان رسید و دو طرف همچنان در بنبست قرار دارند.
شبکه سیانبیسی گزارش داد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرده است که واشنگتن روز دوشنبه «بزرگترین حمله مالی تاریخ» را علیه ایران رونمایی خواهد کرد. بسنت در پیامی در شبکه ایکس این اقدام را «روز دی اقتصادی» خواند و آن را «پایان بازی» کارزار واشنگتن علیه تهران توصیف کرد. وی در مقالهای در فایننشال تایمز هشدار داد که هر کشوری که به عنوان شریان مالی یک ایران عمل کند، باید انتظار سهیم شدن در انزوای آن را داشته باشد.
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران با قاطعیت به این فشارها پاسخ داده است. اداره تنگه خلیج فارس (PGSA) هشدار داد که شناورهای متخلف از قوانین تردد در تنگه هرمز، مشمول «جریمه، توقیف یا مصادره» خواهند شد. مجلس شورای اسلامی نیز روز یکشنبه طرحی را تصویب کرد که بر اساس آن، کشتیهای عبوری از تنگه هرمز باید هزینه خدمات ارائهشده توسط ایران را پرداخت کنند.
روزنامه نیویورک تایمز در یادداشتی به قلم رزمری کلانیک، مدیر برنامه خاورمیانه اندیشکده «اولویتهای دفاعی»، نوشت که دونالد ترامپ باید با واقعیت کنار بیاید: نه میتواند تنگه هرمز را قلمرو آمریکا کند و نه میتواند آن را به یک گذرگاه آزاد بینالمللی بازگرداند. به نوشته این تحلیلگر، «بازگشایی تنگه حتی به قیمت دریافت عوارض توسط ایران، کمضررترین گزینه» برای واشنگتن است. وی تأکید میکند که جنگ نشان داد ایران نمیتواند تنگه را کاملاً ببندد و آمریکا نیز نمیتواند آن را کاملاً باز کند.
این تحلیل تصریح میکند که جغرافیای منحصربهفرد تنگه هرمز با خط ساحلی صخرهای، پناهگاهی ایدهآل برای موشکها، پهپادها و قایقهای تهاجمی ایران فراهم میکند و ایران میتواند چنین سلاحهایی را «ارزان و بیپایان» تولید کند. در نتیجه، «ریسک حمله ایرانی به یک ویژگی دائمی عبور از هرمز تبدیل شده است.» با وجود کمکهای نظامی آمریکا که ذخایر تسلیحاتی را تحلیل برده، تنها حدود ۵ میلیون بشکه نفت در روز بدون مجوز صریح ایران از تنگه عبور کرده، در حالی که این رقم پیش از جنگ ۲۰ میلیون بشکه بود.
به نوشته کلانیک، «هرچند عوارض هرمز برای آمریکا شرمآور خواهد بود، اما درآمدزایی از عبور امن، ایران را تشویق میکند تا به کشتیهای بیشتری اجازه عبور دهد.» وی با اشاره به برآورد درآمد سالانه ۶ تا ۱۴ میلیارد دلاری ایران از این عوارض میافزاید که با توجه به ۲۷۰ میلیارد دلار خسارات جنگی، «نزدیک به ۲۰ سال طول میکشد تا ایران حتی به نقطه سر به سر برسد.» در پایان، این تحلیل نتیجه میگیرد که پذیرش واقعیت جدید کنترل ایران بر هرمز، بهترین گزینه برای مصرفکنندگان، اقتصاد جهانی و ثبات منطقهای است و شاید حتی «رؤسای جمهور آینده آمریکا را از آغاز جنگهای پرخطر و غیرضروری بازدارد.»
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای نوشت که کشورهای خلیج فارس در تشدید رویارویی آمریکا و ایران باید میان خواستههای دو قدرت و منافع مستقیم خود تعادل برقرار کنند. نویسنده از چهار «نه» بهعنوان خطوط قرمز کشورهای خلیج فارس یاد میکند: نه به استفاده از خاک و پایگاههایشان برای حمله به ایران، نه به هدف قرار گرفتن کشورهای خلیج فارس، نه به تبدیل اقتصاد و شرکتهایشان به قربانی تحریمها و درگیری آمریکا و ایران، و نه به تلاش ایران برای تحمیل سیاستهای خود بر کشورهای همسایه.
مقاله تأکید میکند که مخالفت سیاسی با تحریمهای آمریکا لزوماً به معنای توانایی شرکتها و بانکهای عربی برای نادیده گرفتن آنها نیست؛ زیرا این مؤسسات به نظام مالی جهانی و بازار آمریکا وابستهاند. بنابراین، راه واقعبینانه، مذاکره برای دریافت معافیتها و حفاظت از منافع اقتصادی است.
از سوی دیگر، کشورهای خلیج فارس باید روابط اقتصادی و حسن همجواری با ایران را حفظ کنند، بدون آنکه استقلال تصمیمگیری خود را از دست بدهند. هدف نهایی، طرف سوم شدن در مناقشه نیست، بلکه تبدیل شدن به طرفی مستقل با تصمیم و منافع خودش است.
المیادین در مقاله ای تأکید میکند که جنگ فقط در میدان نظامی رخ نمیدهد، بلکه «فرهنگ، رسانه و افکار عمومی» نیز به جبههای تعیینکننده تبدیل شدهاند. نویسنده معتقد است دشمن با استفاده از تبلیغات، شایعات و شبکههای اجتماعی میتواند بحرانهای کوچک اقتصادی و اجتماعی را به بحرانهای بزرگ تبدیل کرده و اعتماد عمومی را تضعیف کند.
از دید نویسنده، در جنگهای معاصر، بخشی از روشنفکران عرب بهدلیل شیفتگی به فرهنگ غرب، وابستگی به نهادهای غیردولتی و گرفتار شدن در نوعی خودشیفتگی فکری، از رویارویی با دشمن فاصله گرفتهاند. برخی نیز با بیطرفی میان قربانی و اشغالگر، عملاً به تضعیف جبهه مقاومت کمک کردهاند.
مقاله نهایتا بر ضرورت شکلگیری یک «جبهه مقاومت فرهنگی» تأکید دارد و روشنفکران را فرا میخواند که از انزوا و خودبرتربینی فاصله بگیرند، در کنار مردم و نیروهای مقاومت قرار گرفته و در برابر تبلیغات و نفوذ فرهنگی دشمن فعالانه بایستند.
رأی الیوم درمقاله ای سیاست خارجی دونالد ترامپ را نوعی «نمایش سیاسی با هدف تأثیرگذاری بر انتخابات میاندورهای آمریکا» دانسته و دو پرونده ونزوئلا و ایران را نمونههای آن معرفی میکند. نویسنده معتقد است اقدام آمریکا در ونزوئلا، برخلاف تبلیغات رسانهای درباره «گنج معادن کمیاب»، بیشتر یک دستاورد دیپلماتیک و تجاری برای شرکتهای آمریکایی بوده و به معنای کنترل واقعی بر صنعت معدن نیست؛ زیرا چین همچنان بخش عمده ظرفیت پالایش جهانی عناصر کمیاب را در اختیار دارد.
در مورد ایران نیز، مقاله تأکید می کند ترامپ با تصور کسب محبوبیت انتخاباتی، روی تأثیر حمله نظامی به تهران حساب کرد، اما واکنش ایران و احتمال گسترش جنگ و افزایش قیمت نفت، این محاسبه را به خطایی سیاسی تبدیل کرد. از دید نویسنده، آمریکاییها بیش از ماجراجویی خارجی، نگران اقتصاد، تورم و هزینههای زندگی هستند.در نهایت، مقاله نتیجه میگیرد که نمایش قدرت در ونزوئلا و اقدام نظامی علیه ایران، بهجای تقویت جایگاه ترامپ، میتواند به شکست سیاسی او منجر شود.
رسانه های چین و روسیه
وبسایت شبکه «آرتی» در گزارشی با عنوان «اسرائیل ممکن است در آستانه نابودی بزرگترین پیروزی دیپلماتیک خود باشد»، نوشت پروژه شهرکسازی ۱ E در کرانه باختری میتواند روابط اسرائیل و امارات متحده عربی و آینده توافقهای ابراهیم را با فشار فزایندهای مواجه کند.
این گزارش با اشاره به بیانیه مشترک هشت کشور عربی و اسلامی شامل عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان، قطر، مصر، اردن، اندونزی و امارات، افزود این کشورها پروژه ۱ E را محکوم کرده و خواستار توقف آن، لغو تصمیمهای مربوط به اجرای طرح و بررسی تحریم افراد و نهادهای دخیل در گسترش شهرکسازی شدند.
پروژه ۱ E شامل ساخت بیش از ۳۴۰۰ واحد مسکونی در منطقه میان قدس شرقی و شهرک معاله ادومیم است و اجرای آن میتواند کرانه باختری را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم و ارتباط قدس شرقی با بخشهای اصلی دولت آینده فلسطین را قطع کند. از این منظر، این طرح تهدیدی جدی برای راهحل تشکیل دو دولت محسوب میشود.
بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی راستگرای اسرائیل، نیز هدف سیاسی این پروژه را «دفن» ایده تشکیل کشور فلسطین عنوان کرده است.
آرتی موضع امارات را در این میان مهم میداند؛ زیرا ابوظبی یکی از اصلیترین طرفهای عربی توافقهای ابراهیم در سال ۲۰۲۰ بود. با این حال، امارات تأکید دارد عادیسازی روابط با اسرائیل به معنای حمایت بیقیدوشرط از سیاستهای دولت این کشور نیست. ابوظبی در سال ۲۰۲۰ نیز توقف طرح الحاق سرزمینهای فلسطینی را از دلایل عادیسازی روابط اعلام کرده بود.
بر اساس این گزارش، احتمال قطع کامل روابط امارات و اسرائیل در کوتاهمدت پایین است، اما کاهش تدریجی سطح روابط محتملتر به نظر میرسد. ابوظبی نمیخواهد منافع اقتصادی، فناوری و امنیتی خود با اسرائیل را از دست بدهد، اما همزمان نمیتواند هزینه سیاسی حمایت از سیاستهای تلآویو را در جهان عرب و اسلام بپذیرد.
آرتی حضور عربستان، ترکیه و پاکستان در بیانیه را نیز مهم ارزیابی کرده و آن را نشانه تلاش امارات برای همسویی با آرایش سیاسی جدید جهان عرب و اسلام، در کنار حفظ روابط خود با اسرائیل و آمریکا، دانسته است.
شبکه سیجیتیان در گزارشی نوشت آمریکا در آستانه اجرای دور تازهای از تحریمهای اقتصادی علیه ایران قرار دارد؛ اقدامی که وزیر خزانهداری آمریکا آن را «بزرگترین تهاجم مالی» علیه یک رقیب توصیف کرده است. اسکات بسنت اعلام کرده واشنگتن کشورهایی را که با اقتصاد و نظام مالی ایران همکاری میکنند، هدف قرار خواهد داد.
در مقابل، ایران تهدید کرده است در صورت ادامه «جنگ اقتصادی»، صادرات نفت از خلیج فارس را متوقف خواهد کرد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گفت در چنین شرایطی حتی یک قطره نفت از تنگه هرمز یا دیگر نقاط خلیج فارس صادر نخواهد شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز تحریمهای جدید را نشانه درماندگی آمریکا دانست و تأکید کرد فشارهای اقتصادی و اقدامات نظامی پیشین نتوانسته تهران را تسلیم کند.
همزمان، تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز تقریباً متوقف شده و طبق دادههای شرکت کپلر، کمتر از ۲۰ کشتی حامل کالا در پایان هفته از این آبراه عبور کردهاند.
در شرایطی که مذاکرات مستقیم تهران و واشنگتن از ژوئن متوقف شده، قطر و پاکستان برای احیای مسیر دیپلماتیک تلاش میکنند. یک کارشناس چینی هشدار داده تشدید تحریمها لزوماً به تسلیم سیاسی ایران منجر نمیشود و میتواند با تقویت «جریانهای تندرو» چرخهای از «تحریم، اقدام متقابل و تحریم بیشتر» ایجاد کند؛ روندی که هزینههای اقتصادی آن برای آمریکا نیز افزایش خواهد یافت.