بازتاب پیامدهای جنگ علیه ایران در رسانههای جهان
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
پایگاه تحلیلی کانورسیشن نوشت که بیانیههای قاطعانه جدید ایران نشاندهنده ورود مناقشه ششماهه به مرحلهای جدید و خطرناکتر است. تهران اعلام کرده است که موشک بالستیک سوخت جامد «قاسم بصیر» توانایی «اقدام علیه هر تهدیدی، حتی پیش از اجرای آن» را فراهم میکند و از این موشک در آزمایشهای اخیر علیه ناو هواپیمابر آمریکایی استفاده شده است. به نوشته این تحلیل، ایران دیگر صرفاً به تشدید تنشها واکنش نشان نمیدهد، بلکه «به طور فزایندهای تلاش میکند خودش محرک آن باشد.»
این گزارش تصریح میکند که برتری نظامی آمریکا، علیرغم وارد آوردن خسارات عظیم به ایران، به اهداف سیاسی مورد نظر واشنگتن و تلآویو منجر نشده است. حکومت ایران پابرجاست، موشکهایش فعالند، برنامه هستهای حلنشده باقی مانده و شبکه منطقهایاش توان تهاجمی خود را حفظ کرده است. ترافیک کالا از تنگه هرمز به پایینترین سطح از ماه مه رسیده و تهران با تهدید به محدودیتهای گستردهتر ناوبری، منطق مناقشه را تغییر داده است: «ترامپ میخواست مقاومت ایران را گرانتر کند؛ اکنون ایران نیز اجبار آمریکا را به تدریج گرانتر میکند.»
کانورسیشن نتیجه میگیرد که ترامپ در «تله تشدید تنش» گرفتار آمده است. او میتواند محاصره را سختتر کند، اما ایران میتواند ترافیک در تنگه هرمز را مختل کند. میتواند بمباران را تشدید کند، اما تهران میتواند انتقام خود را علیه متحدان عرب واشنگتن گسترش دهد. میتواند مذاکره کند، اما ایران اکنون دلیل دارد تضمینهای قویتر و شرایط بهتری مطالبه کند. تهدیدهای آمریکا با تکرار چرخه تشدید و بازگشت به مذاکرات، قدرت اجبار خود را از دست دادهاند. آمریکا همچنان میتواند بسیار فراتر از توان ایران تشدید تنش کند، اما دیگر نمیتواند فرض کند که تشدید، پیروزی را نزدیکتر میکند.
شبکه سیانان در تحلیلی نوشت که محاصره دریایی و فشار اقتصادی ترامپ، ایران را به سوی تشدید نظامی سوق میدهد. به نوشته این شبکه، تهران که از مذاکرات طرد شده، اکنون با تهدید به گسترش جنگ و اتخاذ تاکتیکهای جدید، تلاش میکند واشنگتن را به بازگشت به دیپلماسی وادار کند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، هشدار داد که «جنگ اقتصادی با منطقه ممنوعه دریایی در سراسر خلیج فارس پاسخ داده خواهد شد» و از «بازتنظیم بنیادین وضعیت عملیاتی در برابر کشتیهای جنگی و پایگاههای آمریکا» سخن گفت.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران ، در این گزارش توضیح میدهد که «منطق تهران این است که نمیتواند به سادگی نظارهگر فرسایش تدریجی اهرمهای نظامی و اقتصادی خود توسط آمریکا باشد. این به معنای جنگ بزرگ دیگر نیست، بلکه تشدید حسابشده در قالب فشار بیشتر بر کشتیرانی، حملات گستردهتر به پایگاههای آمریکا یا اهداف مرتبط با زیرساختهای انرژی منطقهای است.» وی هدف را «پرهزینه کردن وضعیت موجود برای واشنگتن» میداند تا دیپلماسی دوباره «ارجح» شود. حسین طائب، فرمانده بسیج، با قاطعیت اعلام کرد که «ملت ایران نه تهدید و اجبار را میپذیرد و نه مذاکراتی که نتیجهاش تضعیف حقوق کشور باشد.» در پایان، این گزارش با اشاره به حملات انصارالله یمن به عربستان که ۷۳ زخمی بر جای گذاشت و افزایش قیمت نفت، هشدار میدهد که در صورت آزمودن خطوط قرمز، خطر اشتباه محاسباتی و بازگشت به جنگ تمامعیار به شدت افزایش مییابد.
رسانه های عربی
الجزیره در گزارشی نوشت: رزمایش «طلوع فجر ۲.۰» که از سوی ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش رژیم اسرائیل، در سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شد، با هدف آزمایش آمادگی ارتش برای جنگ همزمان در هفت جبهه انجام گرفت. در این رزمایش سناریوهایی مانند نفوذ مسلحانه، گروگانگیری، حملات موشکی، حمله به شهرکها و اهداف راهبردی شبیهسازی شد. همزمان، رزمایش گستردهای در ایلات و دره عربه، با مشارکت ارتش، پلیس، نیروی دریایی، هوایی و امدادگران برگزار شد تا احتمال حمله از مرز اردن و مناطق دریایی بررسی شود.
این تمرینها بخشی از طرح چندساله «هوشن» برای تقویت ارتش در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ است. بااینحال، اسرائیل با کمبود حدود ۱۵ هزار نظامی، فرسودگی نیروهای ذخیره و افزایش شدید هزینههای دفاعی روبهروست. این رزمایش لزوماً نشانه جنگ قریبالوقوع نیست، بلکه بیانگر تغییر دکترین دفاعی اسرائیل و آمادگی برای حملهای غافلگیرکننده و چندجبههای است؛ درحالیکه مشکلات نیروی انسانی، مالی و سیاسی، مهمترین چالشهای این آمادگی محسوب میشوند.
المیادین در مقاله ای استدلال کرد که استعفای «دان دِریسکول»، وزیر ارتش آمریکا، فراتر از یک اختلاف شخصی یا تغییر مدیریتی است و میتواند نشانهای از کشمکش بر سر آینده اقتصاد نظامی آمریکا باشد. دِریسکول از تغییر مدل سنتی تسلیحات گرانقیمت و زمانبر به سمت پهپادهای ارزان، سامانههای بدونسرنشین، هوش مصنوعی، نرمافزار و تولید سریع حمایت میکرد.
نویسنده می افزاید: این رویکرد، سرمایهگذاریهای سنتی مجتمع نظامی ـ صنعتی را با شرکتهای فناوری و سرمایهگذاری خطرپذیر در سیلیکونولی وارد رقابت میکند. شرکتهایی مانند Anduril و Palantir نمونه این تغییر هستند.
مقاله تأکید دارد که جنگ با ایران و اختلال احتمالی در تنگه هرمز، هزینه انرژی، مواد اولیه و زنجیرههای تأمین را افزایش داده و اجرای این تحول را دشوارتر میکند. در نتیجه، واشنگتن میان تأمین هزینه جنگ جاری و سرمایهگذاری برای ارتش آینده گرفتار شده است. نویسنده استعفای دِریسکول را نشانهای از تشدید رقابت میان دو مدل تولید و تأمین مالی قدرت نظامی آمریکا میداند.
رأی الیوم در مقاله ای به بررسی نقش و رویکرد ایران در قبال جنوب لبنان و حزبالله، بهویژه پس از تحولات اخیر در منطقه «علی الطاهر»، میپردازد. نویسنده معتقد است پرسش اصلی این نیست که آیا ایران جنوب لبنان را رها کرده است یا نه، بلکه این است که حدود تعهد و آمادگی تهران برای دفاع نظامی از آن تا کجاست.
بر اساس گزارشهایی تأییدنشده، ایران از طریق میانجیگری عمان به آمریکا هشدار داده بود که حمله گسترده اسرائیل به مواضع حزبالله در علی الطاهر با پاسخ ایران مواجه خواهد شد؛ اما پس از کنترل عملیاتی اسرائیل بر این منطقه، ایران وارد رویارویی مستقیم نشد. از دید نویسنده، این مسئله نشان میدهد تهران احتمالاً حفظ حزبالله بهعنوان یک قدرت راهبردی را بر دفاع از تکتک مناطق جنوبی ترجیح میدهد.
مقاله همچنین به فشارهای آمریکا و کشورهای عربی برای اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ و تلاش ایران برای جلوگیری از جنگی گسترده اشاره میکند. در نهایت، نویسنده هشدار میدهد اگر حضور اسرائیل در جنوب دائمی شود، پرسش اصلی درباره توان واقعی ایران و حزبالله برای جلوگیری از تغییر جغرافیای سیاسی و نظامی جنوب خواهد بود.
رسانه های روسیه و چین
روزنامه «کامرسانت» روسیه در گزارشی با مرور رسانههای خارجی، با تمرکز بر تشدید رویارویی آمریکا و ایران، مینویسد قیمت نفت برنت در پی افزایش تنشهای خاورمیانه با رشد نزدیک به ۲ درصد به آستانه ۱۰۰ دلار رسیده است. بازار نگران اختلال احتمالی در عرضه نفت است و تحلیلگران احتمال میدهند محدودیت صادرات نفت از خلیج فارس تا پایان سال ادامه یابد. وزارت خارجه آمریکا نیز به ایران درباره تلاش برای «باجگیری از اقتصاد جهانی» از طریق مسدود کردن تنگه هرمز هشدار داده است.
رویترز تشدیدهای دورهای پس از وقفه را از ویژگیهای رفتار ایران در این جنگ دانسته و میگوید تهران دور جدید رویارویی را با حمله به کشتیهای آمریکایی آغاز کرده است. همزمان حملات نیروهای انصارالله یمن به چند شهر عربستان که بیش از ۷۰ زخمی بر جای گذاشته، نگرانیها از تبدیل درگیری به جنگی منطقهای را افزایش داده است؛ بهویژه آنکه گفتوگوهای دیپلماتیک متوقف شدهاند.
کامرسانت به نقل از الجزیره گزارش میدهد که با وجود تلاش آمریکا برای بازگشایی هرمز، طی ۲۴ ساعت گذشته تنها هفت کشتی از این تنگه عبور کردهاند. در مقابل، تردد در بابالمندب افزایش یافته و ۲۹ کشتی باری در روز دوشنبه از این مسیر عبور کردهاند. ایران همچنین در حال بررسی ایجاد یک منطقه محدودیت دسترسی در خلیج فارس و تدوین مسیرهای جدید کشتیرانی است.
بلومبرگ درباره طرح ایران و عمان برای تنظیم قواعد جدید عبور از هرمز تردید دارد و به حمله آمریکا به نفتکشهای ایرانی در ۶ سپتامبر اشاره میکند. در همین حال، افزایش خرید نفت چین نیز به رشد قیمت نفت از مبادی آفریقا، کانادا و آمریکای لاتین منجر شده است.
در آمریکا نیز بحث کاهش حضور نظامی و اطلاعاتی در خاورمیانه مطرح شده است. سیانان گزارش میدهد آسیبپذیری زیرساختهای آمریکا در جریان جنگ اخیر با ایران آشکار شده و طی شش ماه گذشته ۱۸ نظامی آمریکایی در منطقه کشته شدهاند.
چاینا دیلی در گزارشی نوشت ایران قصد دارد طی روزها و هفتههای آینده «منطقه ممنوعه»ای را در خارج از تنگه هرمز ایجاد کند. به گفته محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، این منطقه از خط محاصره دریایی آمریکا آغاز میشود و به سمت تنگه هرمز و بخشهایی از خلیج فارس امتداد مییابد. هر شناوری که با هدف عبور از هرمز وارد این محدوده شود، در فهرست تحریمهای ایران قرار خواهد گرفت.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز اعلام کرد مذاکرات تهران و مسقط برای تعیین یک مسیر موقت کشتیرانی به مراحل نهایی رسیده و احتمالاً این توافق در روزهای آینده در سازمان بینالمللی دریانوردی ثبت میشود. چاینا دیلی با اشاره به کاهش شدید تردد کشتیها از هرمز گزارش داد تنها دو کشتی در روز شنبه و شش کشتی در روز یکشنبه از این تنگه عبور کردند و قیمت نفت خام به حدود ۹۷ دلار در هر بشکه رسید. این روزنامه همچنین به درگیریهای اخیر میان ایران و آمریکا، حمله موشکی ایران به دو شناور آمریکایی و حملات متقابل دو طرف به کشتیها اشاره کرد.
به نوشته این رسانه، مقامهای منطقهای درباره پیامدهای طولانیشدن جنگ هشدار دادهاند و قطر بر ضرورت افزایش خودکفایی امنیتی کشورهای خلیج فارس تأکید کرده است. لئون پانتا نیز احتمال ادامه جنگ برای شش ماه دیگر و تبدیل آن به یک «جنگ بیپایان» را مطرح کرد.