حکایت شبهای بوعلی؛ راهی میان نان و نظم
خیابان بوعلی یکی از محورهای شناختهشده مرکزی همدان و بخشی از بافت تاریخی و گردشگری این شهر است؛ مسیری که هم محل تردد شهروندان و مراجعهکنندگان به مراکز پزشکی و واحدهای تجاری است و هم در ساعات شب به محل فعالیت شماری از بساطگستران تبدیل میشود.
بساطگستری برای بخشی از فعالان این حوزه راهی برای تأمین معاش است، اما گسترش این فعالیت در معابر عمومی، در مواردی مشکلاتی برای شهروندان، کسبه و حتی مراجعهکنندگان به مراکز درمانی ایجاد کرده است؛ از محدود شدن مسیر عبور عابران گرفته تا ازدحام و آلودگی صوتی ناشی از فعالیت موتوربرقها که باعث گلایه شهروندان است.
یکی از شهروندانی که از وضعیت پیادهراه بوعلی گلایه دارد، به خبرنگار تسنیم در همدان میگوید: شبها بهراحتی نمیتوانیم از این مسیر عبور و مرور کنیم. صدای موتوربرقها واقعاً گوشخراش است و دهها موتوربرق همزمان اینجا کار میکنند. شهرداری باید برای این وضعیت فکری کند.
وی با اشاره به جایگاه گردشگری پیادهراه بوعلی ادامه میدهد: همدان یک شهر تاریخی است و پیادهراه بوعلی هم باید محلی برای قدم زدن و لذت بردن از این مسیر تاریخی باشد. گردشگر باید از حضور در این مسیر حس خوبی بگیرد.
ازدحام در اطراف مراکز پزشکی
مشکل تنها به عبور و مرور عابران محدود نمیشود. در مجاورت محل فعالیت برخی بساطگستران، ساختمانهای پزشکی قرار دارد و مراجعهکنندگان این مراکز نیز با مشکلاتی مواجه هستند.
یکی از پزشکان شاغل در ساختمان پزشکان آراد در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به شرایط موجود میگوید: بینظمی و سر و صدای موتوربرقها بیماران را کلافه میکند. در برخی مواقع هم به دلیل ازدحام مسیر، بیماران به سختی خودشان را به ساختمان پزشکان میرسانند. بخشی از مشکلات به اشغال مسیر پیادهروها بازمیگردد و فعالیت بساطگستران در برخی نقاط مخل حرکت در پیادهروها شده است.
گلایه کسبه از فعالیت در ساعات اوج خرید
کسبه خیابان بوعلی نیز بخش دیگری از ماجرا هستند؛ افرادی که برای اجاره واحد تجاری، هزینههای سنگینی پرداخت میکنند و معتقدند فعالیت بساطگستران در ساعات اوج مراجعه مشتریان بر کسبوکار آنها اثر میگذارد.
یکی از مغازهداران خیابان بوعلی که در زمینه فروش مانتوی زنانه فعالیت میکند، به خبرنگار تسنیم گفت: سرشب که مشتریهای ما بیشتر میشوند، بساطگستران کارشان را شروع میکنند. در برخی موارد جلوی مغازه را میگیرند و شهروندان هم کمتر به سمت مغازهها میروند.
وی با بیان اینکه تعدادی از کسبه از این وضعیت ناراضی هستند، میافزاید: ما ماهانه اجارههای سنگین و بالای 100 میلیون تومان پرداخت میکنیم، اما در بهترین زمان کاری، دستفروشهایی که هزینه اجاره مغازه را ندارند، جلوی کسبوکار ما را میگیرند.
با این حال، در سوی دیگر ماجرا، بساطگستران نیز روایت متفاوتی از شرایط خود دارند؛ روایتی که بیش از هر چیز به هزینههای زندگی و دشواری تأمین معاش بازمیگردد.
درآمدمان آنطور که بعضیها میگویند بالا نیست
علی که شبها در خیابان بوعلی تیشرت میفروشد، درباره میزان درآمد خود میگوید: ما اصلاً بازار داغی نداریم و درآمدمان آنطور که بعضیها میگویند بالا نیست. من اگر حسابی کار کنم، شاید روزی یک میلیون تومان سود کنم و کاسب باشم.
او ادامه میدهد: حساب کنید؛ اگر ماهی 30 روز هم کار کنم، میشود 30 میلیون تومان. با این وضع اجاره خانه و پولی که بابت همین جا میدهم تا فرد دیگری تصاحبش نکند، چیزی تهش میماند.
اگر دو شب نیایم، نفر دیگری جایم را میگیرد
محمد که لوازم تزئینی میفروشد، نسبت به فضایی که شبها در آن بساط میکند حساس است. او میگوید: کسی نباید این فضا را تصاحب کند؛ چون اگر دو شب پشت سر هم دستفروشی را قطع کنم، شب سوم حتماً فرد دیگری جایم را میگیرد.
محمد میگوید شرایط کاری برای بساطگستران نیز آسان نیست: شبها، بهخصوص در سرمای زمستان، باید تحمل کنیم. تنها منبع درآمدمان همین است. هزینههای زندگی بالا رفته و با یک درآمد نمیتوانم از پس مخارج بربیایم. صبحها هم با ماشین کار میکنم تا بتوانم هزینههای زندگی را تأمین کنم.
بسیاری از دستفروشان، افراد آبرومندی هستند
رضا که در خیابان بوعلی اسباببازی میفروشد، میگوید نباید همه دستفروشان را با یک نگاه قضاوت کرد. برخلاف آنچه برخی تصور میکنند، بسیاری از دستفروشان افراد آبرومندی هستند که بهواسطه پیدا نکردن شغل و تنگناهای اقتصادی به این کار روی آوردهاند.
رضا ادامه میدهد: بعضی وقتها تمام سرمایه یک دستفروش در یک چشمبرهمزدن از بین میرود. این کار هم ریسک خودش را دارد و ما با سرمایه محدودمان کار میکنیم.
ساماندهی 980 بساطگستر در خیابان بوعلی
در حالی که شهروندان و کسبه خواستار مدیریت این وضعیت هستند و بساطگستران نیز بر ضرورت تأمین معاش تأکید دارند، مدیریت شهری از اجرای طرح ساماندهی در این محدوده خبر میدهد.
هادی بلوری، مدیر پیشگیری و رفع تخلفات شهری شهرداری همدان، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در همدان با اشاره به اقدامات انجامشده در این زمینه میگوید: ساماندهی بساطگستران در پیادهراه مرکزی و 6 خیابان مرکزی شهر انجام شده و بیشتر افرادی که در این حوزه فعالیت دارند، شناسایی و ثبتنام شدهاند.
بلوری اظهار میکند: در خیابان بوعلی براساس مصوبه فرمانداری، بساطگستران میتوانند از ساعت 20 فعالیت کنند و افرادی که در این محدوده مشغول به فعالیت هستند، ساماندهی شدهاند؛ بهطوری که بیش از 90 درصد آنها شناسایی و ثبتنام شدهاند.
وی با اشاره به فعالیت بساطگستران در پنج ورودی دیگر شهر اظهار کرد: براساس روال و عرفی که از گذشته وجود داشته، بساطگستران در خیابانهای اصلی تنها در بازه زمانی مشخصی، از حدود ساعت 15 تا 17، امکان فعالیت دارند و تلاش شده این فعالیتها به شکلی مدیریت شود که برای تردد شهروندان و فعالیت کسبه مشکل ایجاد نکند.
بلوری ادامه میدهد: حدود یک سال است که در محدوده دور میدان امام(ره) بساطگستری نداریم و در مجموع 980 نفر بساطگستر در خیابان بوعلی ساماندهی شدهاند. همچنین افرادی که مرتکب تخلف شده و ضوابط تعیینشده را رعایت نکردهاند، از این مکان اخراج شدهاند.
صدور بیش از یکهزار و 800 اخطار سد معبر
مدیر پیشگیری و رفع تخلفات شهری شهرداری همدان با اشاره به اقدامات نظارتی انجامشده میگوید: در جریان برخورد با تخلفات، یکهزار و 872 مورد اخطار به افرادی که اقدام به سد معبر کرده یا بساط آنها بیش از حد مجاز بوده، صادر شده است.
وی افزود: در یکهزار و 324 مورد نیز وسایل و تجهیزات افرادی که مرتکب تخلف شده بودند، ضبط شده است. هدف از این اقدامات، ایجاد نظم در معابر و جلوگیری از ایجاد مزاحمت برای شهروندان و کسبه است و تلاش میشود فعالیت بساطگستران در چارچوب تعیینشده انجام شود.
وی با تأکید بر اینکه ساماندهی به معنای نادیده گرفتن معیشت افراد نیست، بیان کرد: افرادی که در چارچوب مشخص فعالیت میکنند میتوانند به فعالیت خود ادامه دهند، اما با افرادی که از محدوده یا زمان تعیینشده خارج شوند و موجب سد معبر یا ایجاد مزاحمت شوند، برخورد خواهد شد.
ممنوعیت فروش لوازمالتحریر در قالب بساطگستری
بلوری همچنین با اشاره به نزدیک شدن فصل بازگشایی مدارس گفت: «فروش لوازمالتحریر در ایام بازگشایی مدارس در قالب بساطگستری ممنوع است و در صورت مشاهده چنین مواردی با متخلفان برخورد میشود.»
به گفته وی، این محدودیت با هدف حمایت از فعالیت فروشگاههای مجاز لوازمالتحریر اعمال میشود؛ چراکه عرضه این کالاها توسط بساطگستران میتواند فعالیت واحدهای صنفی و فروشگاههایی را که برای این کار هزینه و اجارهبها پرداخت میکنند، تحت تأثیر قرار دهد.
ضرورت ایجاد سازوکار مشخص برای فعالیت بساطگستران
علیاکبر نظری، رئیس کمیسیون خدمات شهری و محیط زیست شورای اسلامی شهر همدان نیز در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در همدان، با اشاره به افزایش گرایش برخی افراد به دستفروشی و بساطگستری میگوید: شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه موجب شده است در بسیاری از نقاط شهر، افراد به سمت دستفروشی و بساطگستری روی بیاورند و نمیتوان این موضوع را تنها از زاویه تخلف شهری مورد بررسی قرار داد.
وی اظهار میکند: اگر مسئولان در حوزه اشتغال تدبیر درستی بیندیشند، وضعیت مطلوبتر خواهد شد و برای رسیدن به راهکار مناسب نیز استفاده از ظرفیت کارشناسان و بررسی دقیق ابعاد مختلف موضوع ضروری است.
نظری افزود: در کنار ساماندهی شهری باید به مسائل معیشتی و اقتصادی افرادی که به این شغل روی آوردهاند نیز توجه شود، چراکه برخورد بدون ارائه راهکار جایگزین، نمیتواند مشکل را بهصورت اساسی حل کند.
رئیس کمیسیون خدمات شهری و محیط زیست شورای شهر همدان با تأکید بر ضرورت ایجاد چارچوب مشخص برای فعالیت بساطگستران میگوید: «چند سال است بر این موضوع تأکید داریم که بساطگستران باید لباس یکدست و کارت شناسایی داشته باشند و برای فعالیت خود مجوز مشخصی دریافت کنند تا فعالیت آنها برای شهروندان و مدیریت شهری مشکلآفرین نباشد.»
وی ادامه میدهد: وقتی فردی مجوز و کارت شناسایی داشته باشد، امکان نظارت بر فعالیت او بیشتر میشود و در مقابل، افراد متخلف نیز راحتتر شناسایی خواهند شد.
نظری همچنین بر راهاندازی گشتهای نظارتی و همکاری مجموعههای مرتبط با اصناف تأکید میکند و میگوید: گشت راه و مجمع امور صنفی برای بساطگستران باید راهاندازی شود و برای فعالیت این افراد برنامه مشخصی تدوین شود تا تخلفات به حداقل برسد.
وی همکاری شهرداری، اتحادیهها، اتاق اصناف و سایر دستگاههای مرتبط را برای مدیریت این حوزه ضروری میداند.
مسئلهای فراتر از جمعآوری بساطها
پیادهراه بوعلی حالا محل تلاقی چند مطالبه است؛ در یک سوی این معادله، مسئله نظم شهری، حق عبور و مرور و حقوق کسبه قرار دارد و در سوی دیگر، واقعیت اقتصادی افرادی که به گفته خودشان به دلیل نبود شغل مناسب یا افزایش هزینههای زندگی به بساطگستری روی آوردهاند.
آمار ساماندهی 980 بساطگستر در خیابان بوعلی، شناسایی بیش از 90 درصد فعالان این محدوده، صدور یکهزار و 872 اخطار و ضبط وسایل در یکهزار و 324 مورد نشان میدهد که مدیریت شهری موضوع را در دستور کار قرار داده است.
با این حال، آنچه از اظهارات شهروندان، کسبه، بساطگستران و مسئولان شهری برمیآید، این است که تعیین محل و زمان مشخص فعالیت، شناسایی و صدور مجوز، رعایت حریم واحدهای صنفی، مدیریت صدای موتوربرقها، حفظ مسیر عبور بیماران و عابران و در کنار آن توجه به وضعیت معیشتی دستفروشان، بخشهایی از مسئلهای است که برای آن نیاز به یک سازوکار مشخص و پایدار وجود دارد.
پیادهراه بوعلی همدان همزمان یک مسیر شهری، تجاری، گردشگری و محل فعالیت اقتصادی گروهی از شهروندان است؛ بنابراین نحوه مدیریت این فضا میتواند تعیینکننده این باشد که چگونه میتوان میان حق شهروندان برای تردد و آرامش، حقوق کسبه و نیاز دستفروشان به کسب درآمد، تعادلی عملی ایجاد کرد.
گزارش از یاسر زارعی