مهمانی لالهها در سمنان؛ اینجا گلها فقط روی مزار شهدا نمینشینند
در میان جمعیت، چهرههای آشنای خانوادههای شهدا دیده میشود؛ پدر و مادری سالخورده که سالهاست به دیدار فرزند شهیدشان میآیند، همسر شهیدی که هنوز خاطرات سالهای دور را در ذهن دارد و فرزندانی که امروز خود پدر و مادر شدهاند اما نام پدر شهیدشان همچنان بخشی از هویت خانوادگی آنان است.
گلزار کمکم شلوغتر میشود. مسئولان، نیروهای نظامی و انتظامی، بسیجیان، جوانان، نوجوانان و خانوادهها در کنار یکدیگر قرار میگیرند. مراسم با قرائت قرآن و فاتحه آغاز میشود و بعد، گلها یکی پس از دیگری بر مزار شهیدان قرار میگیرند.
وقتی یک شاخه گل، یک خاطره را زنده میکند
در ظاهر، مراسم ساده است؛ چند شاخه گل، قرائت فاتحه و غبارروبی مزارها. اما پشت هر سنگ مزار، داستانی قرار دارد؛ داستان جوانی که روزی از همین شهر راهی جبهه شد و دیگر بازنگشت، خانوادهای که سالها چشمانتظار ماند و نسلی که امروز باید این خاطرات را از زبان بازماندگان بشنود.
«مهمانی لالهها» از همین منظر تنها یک مراسم تقویمی نیست. گلزار شهدا در این روز به محل تلاقی گذشته و حال تبدیل میشود؛ جایی که نسل دوران دفاع مقدس در کنار نسلی قرار میگیرد که جنگ را تنها از قاب عکسها، کتابها و خاطرات شنیده است.
سه هزار نام؛ سه هزار روایت
سمنان استانی است که بنا بر اعلام مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت استان، حدود سه هزار شهید تقدیم کرده است؛ عددی که پشت آن هزاران روایت از خانوادهها، رزمندگان و همرزمان شهدا قرار دارد.
سردار عباس مطهری پیشتر بر ضرورت انتقال این روایتها به نسل جدید تأکید کرده و ارتباط جوانان با پیشکسوتان و راویان دفاع مقدس را یکی از محورهای مهم فعالیتهای فرهنگی این حوزه دانسته است.
این نگاه، اهمیت مراسمهایی مانند مهمانی لالهها را بیشتر میکند؛ چراکه اگر حضور در گلزار شهدا به شناخت زندگی و شخصیت شهیدان منتهی شود، این مراسم میتواند از یک برنامه مناسبتی به فرصتی برای انتقال تاریخ شفاهی تبدیل شود.
خانوادههایی که هنوز روایت دارند
در گوشهای از گلزار، خانوادهای دور مزار یکی از شهدا جمع شدهاند. نگاهها به تصویر شهید روی سنگ مزار گره خورده است. برای آنان، این تصویر تنها یک عکس نیست؛ بخشی از زندگی است که دههها از آن گذشته اما هنوز تمام نشده است.
خانوادههای شهدا بخش مهمی از حافظه شفاهی دفاع مقدس را در اختیار دارند؛ خاطراتی از کودکی شهید، دوران نوجوانی، روزهای اعزام، آخرین دیدار و سالهایی که پس از شهادت گذشت.
ثبت همین روایتها میتواند یکی از مهمترین کارهای فرهنگی پس از چنین مراسمهایی باشد؛ روایتهایی که اگر ثبت نشوند، بخشی از جزئیات انسانی تاریخ نیز به مرور از دست خواهد رفت.
نوجوانی که جنگ را ندیده است
در میان جمعیت، نوجوانانی هم حضور دارند؛ نسلی که نه صدای آژیر حمله هوایی را شنیده و نه فضای سالهای جنگ را تجربه کرده است. برای این نسل، دفاع مقدس بیشتر یک روایت تاریخی است تا خاطرهای شخصی.
به همین دلیل، شیوه انتقال این تاریخ اهمیت ویژهای دارد. معرفی شهید تنها با نام، محل تولد و تاریخ شهادت کامل نمیشود؛ نوجوان امروز میخواهد بداند شهید چه کسی بوده، چه آرزوهایی داشته، چه شغلی داشته و چرا تصمیم گرفته جان خود را برای دفاع از کشور در معرض خطر قرار دهد.
روایت به جای تکرار
سردار عباس مطهری پیشتر بر اهمیت ارتباط نسل جوان با پیشکسوتان و روایتگران دفاع مقدس تأکید کرده است. از نگاه او، خاطرهگویی و انتقال تجربه مستقیم پیشکسوتان میتواند نقش مؤثری در شناخت نسل جدید از آن دوران داشته باشد.
این رویکرد، یک پیام مهم برای برنامههای مناسبتی دارد؛ اینکه مراسم گرامیداشت شهدا اگر با روایت دقیق و انسانی همراه شود، میتواند مخاطب جوان را نیز با خود همراه کند.
گوشهای از گلزار، دوربینهای رسانهها لحظه گلباران را ثبت میکنند. شاخههای گل روی سنگها قرار میگیرد و تصاویر شهدا در قاب دوربینها مینشینند.
اما آنچه شاید کمتر در قاب دوربینها دیده شود، سکوت خانوادهای است که چند دقیقه کنار مزار فرزندش ایستاده یا نوجوانی است که برای نخستین بار نام و تصویر یک شهید را با دقت نگاه میکند.
گزارشگری از چنین مراسمی تنها ثبت تصاویر رسمی نیست؛ مهمتر از آن، دیدن آدمهایی است که پشت هر تصویر و هر نام قرار دارند.
بنیاد شهید؛ تأکید بر مشارکت خانوادهها
یعقوب سلیمانی، معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران، در تشریح برنامههای هفته دفاع مقدس بر مشارکت خانوادههای شهدا و ایثارگران و حضور دانشآموزان در برنامههای این ایام تأکید کرده است.
برنامه «همعهدی با شهدا» نیز با همین رویکرد در دستور کار قرار گرفته تا ارتباط میان نسل جدید و خانوادههای شهدا تقویت شود.
در سمنان، چنین رویکردی میتواند با توجه به تعداد بالای شهدا و پیشکسوتان استان، زمینهای برای تولید روایتهای تازه از دفاع مقدس فراهم کند.
از سنگ مزار تا زندگی شهید
هر سنگ مزار، اطلاعات محدودی درباره یک انسان ارائه میدهد؛ نام، نام پدر، تاریخ تولد و تاریخ شهادت. اما زندگی شهید بسیار فراتر از این چند خط است.
پشت هر نام، خانوادهای قرار دارد؛ دوستان، همکلاسیها، همکاران و همرزمانی که هرکدام بخشی از شخصیت و زندگی او را میشناسند.
اگر این روایتها گردآوری شود، گلزار شهدا میتواند از مجموعهای از نامها به مجموعهای از زندگیها تبدیل شود؛ زندگیهایی که هرکدام بخشی از تاریخ اجتماعی سمنان را نیز روایت میکنند.
مردم؛ مهمانان اصلی لالهها
آنچه مراسم امروز را از یک برنامه رسمی جدا میکند، حضور مردم است. خانوادههایی که بدون دعوت رسمی و تنها برای ادای احترام به شهدا آمدهاند، جوانانی که در کنار والدین خود ایستادهاند و کودکانی که شاخههای گل را در دست گرفتهاند.
مردم در این مراسم فقط تماشاگر نیستند؛ حضور آنان بخش اصلی آیین است و همین حضور است که گلزار را در چنین روزی به یک فضای عمومی برای یادآوری تاریخ تبدیل میکند.
سمنان فقط امروز میزبان مراسم «مهمانی لالهها» نیست. در نقاط مختلف این استان، گلزارهای شهدا بخشی از سیمای شهرها و روستاها هستند؛ مکانهایی که در مناسبتهای مختلف محل حضور مردم قرار میگیرند.
این استمرار حضور میتواند فرصت مناسبی برای معرفی بیشتر شهدا باشد؛ بهویژه شهدایی که زندگی و نقش آنان کمتر روایت شده است.
یک مسئولیت برای رسانهها
در چنین مراسمی، وظیفه رسانه تنها انتشار چند تصویر از گلباران نیست.
رسانه میتواند سراغ خانوادهها برود، روایتهای کمتر شنیدهشده را پیدا کند و زندگی شهدا را از زاویهای انسانی و مستند برای مخاطب روایت کند.
مصاحبه با مادر شهید، گفتوگو با همرزم او، روایت یک معلم درباره دانشآموز شهیدش یا حتی خاطره یک دوست قدیمی میتواند تصویری متفاوت از شهیدی ارائه کند که مخاطب پیش از آن تنها نامش را روی یک سنگ دیده است.
پایان مراسم؛ آغاز یک روایت
مراسم به پایان نزدیک میشود. گلها بر مزار شهدا قرار گرفتهاند و حاضران آرامآرام گلزار را ترک میکنند؛ اما برای خانوادههای شهدا، این دیدار همچنان ادامه دارد.
سنگ مزارها دوباره خلوت میشوند، اما عکس شهیدان همچنان باقی است؛ همان عکسهایی که هر سال در هفته دفاع مقدس بیشتر دیده میشوند و دوباره پرسشهایی را درباره زندگی و انتخابهای آنان پیش روی نسل امروز قرار میدهند.
«مهمانی لالهها» در سمنان تصویری از حضور مردم در کنار شهیدان بود؛ آیینی که در آن گلزارهای شهدا گلباران شد و اقشار مختلف مردم یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را گرامی داشتند.
اما ارزش ماندگار این مراسم را باید در اتفاقی جستوجو کرد که بعد از پایان آن رخ میدهد؛ در روایتهایی که ثبت میشوند، در خاطراتی که به نسل بعد منتقل میشوند و در نامهایی که اجازه نمیدهند تاریخ در سکوت فراموش شود.
مهمانی لالهها تمام میشود، اما روایت شهدا نباید تمام شود.
گلها چند روز بعد پژمرده میشوند؛ آنچه میتواند ماندگار بماند، خاطره و روایتی مستند از انسانهایی است که نامشان امروز بر سنگهای گلزارهای سمنان نقش بسته است.