11 سال از تلخترین روز حج؛ زائرانی که با لباس احرام به خانه برنگشتند
در نخستین روزهای پس از حادثه، آمار جانباختگان ایرانی بهصورت تدریجی اعلام میشد.2 مهر 1394، رئیس وقت سازمان حج و زیارت شمار قربانیان ایرانی را 89 نفر اعلام کرد و از مجروح شدن 60 نفر دیگر خبر داد؛ آماری که در روزهای بعد و با ادامه عملیات شناسایی و جستوجوی حجاج مفقود، افزایش یافت.
سرانجام در 9 مهر 1394، با گذشت هفت روز از حادثه و پس از بررسی وضعیت بیمارستانها و مراکز درمانی مکه، جده و طائف و همچنین مناطق منا و عرفات، سازمان حج و زیارت آمار نهایی جانباختگان ایرانی را 465 نفر اعلام کرد. این آمار، ابعاد گسترده حادثه برای کاروان حجاج ایرانی را آشکار کرد و موضوع شناسایی و انتقال پیکرها به یکی از مهمترین مسائل روزهای پس از فاجعه تبدیل شد.
استان سمنان نیز در میان استانهای درگیر این حادثه، داغدار از دست دادن شماری از زائران خود شد. بر اساس گزارشهای منتشرشده در روزهای پس از حادثه، زائران جانباخته اهل استان سمنان از کاروانهای اعزامی استانهای دیگر بودند و مقرر شد پیکر آنان پس از انتقال، در گلزارهای شهدای شهرهای خود در استان سمنان به خاک سپرده شوند. این موضوع در 12 مهر 1394 نیز در گزارش خبرگزاری تسنیم از روند تدفین زائران جانباخته استان منعکس شد.
اکنون با گذشت سالها از حادثه منا، گرامیداشت یاد جانباختگان این واقعه همچنان در دستور کار برنامههای فرهنگی و مذهبی قرار دارد. برگزاری آیینهای سالانه یادبود، علاوه بر پاسداشت خاطره زائرانی که در جریان مناسک حج جان خود را از دست دادند، فرصتی برای بازخوانی ابعاد این حادثه و انتقال روایت آن به نسلهای جدید است؛ بهویژه برای استان سمنان که بنا بر اعلام مسئولان حج و زیارت استان، 6 شهید منا دارد و چهار نفر از آنان متعلق به شهرستان شاهرود و دو نفر متعلق به شهرستان دامغان هستند.
قدرتالله چتری،در گفت و گو با خبرنگاران، با اشاره به برگزاری آیین گرامیداشت شهدای منا،در مسجد جامع دامغان در این شهرستان، اظهار داشت: این مراسم هر سال در نخستین روزهای مهرماه و همزمان با سالروز حادثه منا در سراسر کشور و استان سمنان برگزار میشود و امسال نیز با توجه به تقارن آن با هفته دفاع مقدس، این آیین با شکوه و حالوهوایی ویژه در دامغان برگزار شد.
وی با بیان اینکه حادثه منا از وقایع تلخ و ماندگار تاریخ حج جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود، افزود: در سال 1394، جمعی از حجاج ایرانی در این حادثه جان خود را از دست دادند و به لقای الهی پیوستند که در میان آنان شماری از زائران استان سمنان نیز حضور داشتند.
چتری با تأکید بر اینکه برگزاری مراسم شهدای منا نباید صرفاً به یک آیین سالانه و یادبود محدود شود، تصریح کرد: در پس این حادثه، موضوع مهمی نهفته است و آن شهادت مظلومانه و ناجوانمردانه زائران خانه خدا است؛ انسانهایی که نام و یادشان به دلیل نحوه شهادتشان برای همیشه در تاریخ ماندگار شده است.
وی ادامه داد: شهدای منا در سال 1394 در پی سوءمدیریت طرف سعودی جان خود را از دست دادند و در شرایطی به شهادت رسیدند که با زبان تشنه، لباس احرام بر تن و در سرزمین وحی، یعنی یکی از مقدسترین مکانهای جهان اسلام، دعوت حق را لبیک گفتند.
مدیر حج و زیارت استان سمنان با اشاره به جایگاه معنوی شهدای منا خاطرنشان کرد: این زائران در حالی که برای انجام مناسک حج و عبادت خانه خدا در سرزمین وحی حضور داشتند، قربانی شرایطی شدند که به از دست رفتن جان شمار زیادی از حجاج انجامید.
چتری با بیان اینکه مردم استان سمنان هر سال با حضور در آیین گرامیداشت شهدای منا یاد این زائران را زنده نگه میدارند، عنوان کرد: مراسم امسال نیز با حضور مردم قدرشناس و شهیدپرور استان سمنان برگزار شد و جلوهای از ارادت مردم به شهدای این حادثه و خانوادههای آنان را به نمایش گذاشت.
وی انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسل جوان را از اهداف مهم برگزاری این آیین دانست و بیان کرد: نسل جوان باید بداند که شهادت به یک دوره تاریخی، میدان جنگ یا شرایط خاص محدود نمیشود و انسان میتواند در هر موقعیتی، حتی در جوار خانه خدا و سرزمین وحی، به این مقام دست پیدا کند.
چتری اضافه کرد: زنده نگه داشتن یاد شهدای منا فرصتی برای بازخوانی ارزشهایی همچون ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی است و این مفاهیم باید با شیوههای مناسب به نسلهای جدید منتقل شود تا پیوند میان نسل جوان و میراث ارزشمند شهدا همچنان برقرار بماند.
او تأکید کرد: تلاش مجموعه حج و زیارت استان سمنان بر این است که نام و یاد شهدای منا در گذر زمان فراموش نشود و برگزاری آیینهای گرامیداشت این شهدا بتواند زمینه انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسل جوان را فراهم کند.
مدیر حج و زیارت استان سمنان با اشاره به ابعاد تلخ حادثه منا یادآور شد: شمار زیادی از زائران بیتاللهالحرام در این حادثه، در حالی که لباس احرام بر تن داشتند، بر اثر سوءمدیریت طرف سعودی جان باختند و مظلومانه به شهادت رسیدند.
چتری افزود: استان سمنان نیز در حادثه منا 6 شهید تقدیم کرده است که چهار نفر از آنان از شهرستان شاهرود و 2 نفر دیگر از شهرستان دامغان بودند و یاد و خاطره این شهدای مظلوم باید همواره در میان مردم و بهویژه نسل جوان زنده نگه داشته شود.
وی خاطرنشان کرد: گرامیداشت شهدای منا تنها پاسداشت خاطره تعدادی از زائران جانباخته نیست، بلکه اقدامی برای صیانت از فرهنگ ایثار و شهادت و انتقال پیام مظلومیت این شهدا به نسلهای آینده است؛ موضوعی که استمرار آن نیازمند توجه و مشارکت جامعه است.