وقتی ایران نقطه اشتراک مردم در ساحل خلیج فارس میشود
این اجتماع عصر یکشنبه در حالی در ساحل قشم برگزار شد که نمونههای مشابه آن همزمان در نقاط مختلف هرمزگان شکل گرفت؛ از شهرهای ساحلی تا جزایری که هرکدام بخشی از جغرافیای حساس جنوب ایران را تشکیل میدهند. در مجموع بنابر اعلام فرمانده سپاه امام سجاد(ع) هرمزگان، بیش از 110 هزار نفر در اجتماعات جانفدایان در نقاط مختلف استان حضور داشتند.
اما اهمیت چنین حضوری را نمیتوان تنها با یک عدد توضیح داد.جامعه مجموعهای از آدمهایی با نگاهها، شغلها، سن و دغدغههای متفاوت است؛ اما در بزنگاههایی که مسئلهای به نام امنیت و تمامیت سرزمینی مطرح میشود، آنچه اهمیت پیدا میکند، امکان پیدا کردن یک نقطه مشترک میان این تفاوتهاست.«جانفدایان ایران» در همین چارچوب شکل گرفته است.
تصویر قشم نیز بخشی از همین روایت بود؛ جایی که نیروهای نظامی و انتظامی، بسیجیان و مردم در کنار یکدیگر قرار گرفتند و اجتماع در حاشیه خلیج فارس و در مجاورت تنگه هرمز شکل گرفت.در اینجا دیگر مسئله فقط برگزاری یک برنامه مناسبتی نیست؛ بلکه جغرافیا نیز به آن معنا میدهد. برای ساکنان قشم، هرمزگان و دیگر جزایر جنوبی، امنیت مفهومی انتزاعی و دور از زندگی روزمره نیست. زندگی در کنار آب، فعالیتهای دریایی، تجارت، رفتوآمد میان جزایر و ارتباط مستقیم با اقتصاد خلیج فارس باعث شده است امنیت در این منطقه با زندگی مردم پیوندی روزانه داشته باشد.
تنگه هرمز نیز تنها یک نام در نقشه نیست؛ یکی از مهمترین آبراههای جهان در مجاورت همین جغرافیا قرار گرفته است. به همین دلیل، اجتماع مردم در ساحل قشم، در کنار نیروهای مسئول تأمین امنیت، معنایی متفاوت از یک تجمع معمول شهری پیدا میکند.
امام جمعه قشم نیز در همین اجتماع با اشاره به موقعیت جزایر قشم، لارک و هنگام، بر نقش مردم در کنار نیروهای نظامی، انتظامی و دریابانی در صیانت از امنیت این منطقه تأکید کرد. این نگاه، یک نکته مهم را برجسته میکند؛ امنیت در جزایر جنوبی صرفاً موضوع دستگاههای نظامی و انتظامی نیست و مردم نیز خود را بخشی از این جغرافیا و سرنوشت آن میدانند.
از خاطره دفاع مقدس تا مسئولیت امروز
همزمانی این اجتماع با هفته دفاع مقدس نیز به آن یک لایه تاریخی اضافه میکند.دفاع مقدس در حافظه جمعی ایرانیان فقط با نام عملیاتها و جبههها باقی نمانده است؛ بخش مهمی از آن به حضور مردمی گره خورده که در پشت جبهه، شهرها و روستاها، هرکدام به شکلی درگیر دفاع از کشور بودند.
حالا چند دهه بعد، نسلهایی که بخشی از آنها آن دوران را ندیدهاند، در اجتماعی با عنوان «جانفدایان ایران» کنار نسلهای قدیمیتر قرار گرفتهاند. اینجا مسئله فقط انتقال یک خاطره تاریخی نیست؛ بلکه تلاش برای بازتعریف مفاهیمی مانند مسئولیت، تعلق سرزمینی و آمادگی اجتماعی برای نسل امروز است.
پنج هزار نفری که در قشم گرد هم آمدند، بخشی از جمعیت بزرگتری بودند که در نقاط مختلف هرمزگان در این برنامه حضور یافتند؛ اما ارزش خبری این حضور صرفاً در شمار افراد نیست.آنچه این اجتماع را قابل تأمل میکند، کنار هم قرار گرفتن «مردم» و «امنیت» در جغرافیایی است که موقعیت آن، اهمیت ملی و حتی بینالمللی دارد.
در روزگاری که جامعه با فشارهای اقتصادی، نگرانیهای اجتماعی و اخبار پیدرپی منطقهای روبهرو است، هر اجتماعی که بتواند گروههایی متفاوت را حول یک مفهوم مشترک کنار هم قرار دهد، فراتر از شکل ظاهری خود قابل بررسی است.
این همان نقطهای است که «جانفدایان ایران» در قشم از یک رزمایش صرف فاصله میگیرد و به تصویری از یک مفهوم بزرگتر تبدیل میشود؛ اینکه در جغرافیای خلیج فارس، میان مردم و سرزمینی که در آن زندگی میکنند، مفاهیمی وجود دارد که میتواند آنها را در یک قاب مشترک قرار دهد.