وقتی مهر با یاد شهدا و نهالهای امید ادامه پیدا میکند
در قشم، همزمان با روزهای آغاز سال تحصیلی و در آستانه هفته گردشگری، نهالهایی به یاد شهدای دفاع مقدس، ایثارگران و شهدای دانشآموز کاشته شد؛ اقدامی که اگرچه در ظاهر یک برنامه محیطزیستی و نمادین است، اما میتوان آن را فراتر از کاشت چند نهال دید؛ تلاشی برای آنکه یاد شهدا در کنار یک رفتار اجتماعی و مسئولانه، برای نسل امروز معنا پیدا کند.
آیین کاشت نهال در محدوده پشت بازار ستاره قشم و با حضور جمعی از مسئولان و خانوادههای شهدا برگزار شد؛ نهالهایی که قرار است بمانند، رشد کنند و سالها بعد نیز نشانی از روزی باشند که به نام شهدا در خاک جزیره کاشته شدند.
از کلاس درس تا یک نهال در خاک
برای دانشآموزی که این روزها نخستین هفتههای مدرسه را پشت سر میگذارد، مفاهیمی مانند ایثار، مسئولیتپذیری، دفاع از وطن و حفظ محیط زیست زمانی ماندگارتر میشوند که فقط در قالب کلمات و کتاب باقی نمانند. کاشتن یک نهال به نام یک شهید میتواند همین فاصله میان مفهوم و تجربه را کمتر کند؛ کودک و نوجوانی که میبیند یک درخت به نام شهیدی کاشته میشود، میتواند سالهای بعد رشد همان درخت را ببیند و همزمان با آن، درباره انسانی بیندیشد که نامش بر آن نهال گذاشته شده است.
در این نگاه، درخت فقط یک عنصر طبیعی نیست و یاد شهید نیز صرفاً یک عنوان روی تابلوی مراسم باقی نمیماند؛ هر دو به چیزی تبدیل میشوند که باید از آن مراقبت کرد.شاید همین ویژگی، مهمترین بخش چنین برنامههایی باشد؛ اینکه فرهنگ ایثار و شهادت از قالب مراسمهای مناسبتی خارج و با رفتارهای روزمره و مسئولیتهای اجتماعی پیوند بخورد.
روایتی که میتواند در مدرسه ادامه پیدا کند
فرزاد میرابزاده اردکانی، مشاور مدیرعامل سازمان منطقه آزاد قشم در امور ایثارگران و خانواده شهدا، در این آیین، کاشت نهال به یاد شهدا را اقدامی نمادین اما ماندگار دانست و گفت: درخت با رشد خود برای سالهای آینده زندگی و امید به همراه میآورد و یاد و نام شهدا نیز باید در نسلهای مختلف زنده بماند.
به گفته وی ، همراه کردن یاد شهدا با اقدامی ملموس مانند کاشت و مراقبت از درخت، بهویژه برای جوانان، میتواند یاد شهدا را از یک مفهوم ذهنی به تجربهای واقعی و ماندگار تبدیل کند.
این نگاه، ظرفیت آن را دارد که به مدارس نیز تسری پیدا کند؛ به جای آنکه دانشآموز تنها در یک مناسبت درباره شهید بشنود، میتوان او را در فرآیندی مشارکت داد که نتیجهاش چیزی زنده و قابل مشاهده باشد.یک نهال میتواند کاشته شود، مراقبت شود و سالها رشد کند؛ درست مانند فرهنگی که اگر قرار است به نسل بعد منتقل شود، به مراقبت، تکرار و مشارکت نیاز دارد.
یاد شهدای دانشآموز؛ بخشی از روایت مهر
اهمیت این برنامه زمانی بیشتر میشود که بدانیم بخشی از نامهایی که قرار است در چنین برنامههایی زنده نگه داشته شوند، متعلق به دانشآموزانی است که زمانی درست در همین سن و سال، در مدارس درس میخواندند.شهدای دانشآموز را نمیتوان فقط در قاب آمار و مناسبتها دید. آنها بخشی از نسلی بودند که مدرسه، خانه، دفتر و کتاب را در کنار دفاع از کشور تجربه کردند و نامشان در تاریخ دفاع مقدس ثبت شد.
اکنون که دانشآموزان ایرانی چند روزی است سال تحصیلی جدید را آغاز کردهاند، یادآوری سرگذشت این دانشآموزان میتواند فرصتی برای گفتوگویی عمیقتر درباره مسئولیت اجتماعی، وطن، ایثار و آینده کشور باشد؛ گفتوگویی که اگر با فعالیتهایی مانند کاشت و مراقبت از درخت همراه شود، از فضای صرفاً گفتاری فاصله میگیرد.
یک نهال برای امروز و سایهای برای فردا
میرابزاده اردکانی همچنین تأکید کرد که ادامه راه شهدا در زندگی امروز، در مسئولیتپذیری، صداقت، خدمت به مردم، دفاع از میهن و تلاش برای ساختن آیندهای بهتر معنا پیدا میکند.این بخش از صحبتهای وی شاید همان نقطهای باشد که دو موضوع به ظاهر متفاوت این مراسم را به یکدیگر متصل میکند. حفظ طبیعت نیز بخشی از مسئولیتپذیری نسبت به آینده است. همانطور که یاد شهدا برای نسلهای بعد به امانت سپرده میشود، محیط زیست نیز امانتی است که امروز در اختیار ما قرار دارد و باید سالمتر به نسل آینده تحویل داده شود.
درختی که امروز در قشم کاشته میشود، شاید سالها بعد برای کودکی که اکنون در کلاس درس نشسته، به سایهای واقعی تبدیل شود؛ همانطور که نام شهیدی که این نهال به یاد او کاشته شده، میتواند در حافظه همان نسل باقی بماند.
فرهنگسازی وقتی ماندگار میشود که دیده شود
قشم به عنوان جزیرهای با ظرفیتهای طبیعی کمنظیر، بیش از بسیاری از مناطق کشور نیازمند پیوند میان گردشگری و فرهنگ حفاظت از طبیعت است. توسعه گردشگری اگر قرار است پایدار باشد، نمیتواند از محیط زیست و آموزش عمومی درباره حفاظت از آن جدا شود.
از این منظر، چنین برنامههایی میتوانند تنها یک مراسم مناسبتی نباشند و به یک الگوی فرهنگی تبدیل شوند؛ دانشآموزان، خانوادهها، مدارس، تشکلهای مردمی و دستگاههای مسئول میتوانند در برنامههایی مشارکت کنند که در آنها یاد شهدا با مسئولیت اجتماعی و حفاظت از طبیعت همراه شود.
اگر دانشآموزی بداند نهالی که امروز کاشته، به نام یک شهید است و چند ماه یا چند سال بعد دوباره برای دیدن آن بازگردد، در واقع دو مفهوم را همزمان تجربه کرده است؛ احترام به کسانی که برای کشور فداکاری کردند و مسئولیت در برابر سرزمینی که قرار است به نسل آینده سپرده شود.
میرابزاده اردکانی نیز با اشاره به حضور خادمان و پدران شهدا در این آیین گفت :امروز نهالی به نیت شهدا کاشته میشود تا در کنار زنده نگه داشتن یاد و نام آنان، گامی برای آبادانی کشور و حفظ طبیعت برداشته شود.
شاید ارزش واقعی این نهالها همین باشد؛ اینکه قرار نیست فقط در روز کاشته شدن دیده شوند. قرار است بمانند، رشد کنند و هر بار که شاخهای تازه میدهند، یادآوری کنند که فرهنگ ایثار نیز اگر قرار است به نسلهای بعد برسد، باید در زندگی روزمره ریشه بدواند.
حالا که چند روز از آغاز سال تحصیلی گذشته و شور مدرسه کمکم جای خود را به روزهای عادی آموزش داده است، چه پیامی ماندگارتر از اینکه آینده را باید هم با شناخت گذشته ساخت و هم با مراقبت از سرزمینی که قرار است به نسل آینده سپرده شود؟
یک نهال به یاد یک شهید، شاید در نگاه نخست اتفاقی کوچک باشد؛ اما اگر به فرهنگ تبدیل شود، میتواند سالها بعد، هم سایهای برای مردم باشد و هم نشانی زنده از نام کسانی که برای ماندن این سرزمین ایستادند.