حمایت از سفر خانوار؛ حلقه مفقوده رونق گردشگری کیش و قشم

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، گردشگری جزایر کیش و قشم در روزهایی که فعالان این حوزه تلاش می‌کنند دوباره جریان سفر را به مقصد بازگردانند، بیش از هر زمان دیگری به یک بسته حمایتی واقعی نیاز دارد؛ بسته‌ای که فقط از افزایش پرواز، تخفیف هتل و تبلیغ مقصد تشکیل نشود و در سوی دیگر ماجرا، یعنی توان پرداخت مسافر نیز چاره‌اندیشی کند.

برقراری پرواز کیش ـ مشهد با هواپیمای پهن‌پیکر ایرباس A310 ایران‌ایر و اضافه شدن مسیر مستقیم کیش ـ کرمانشاه از هفتم مهرماه، اتفاقاتی مهم برای دسترسی هوایی جزیره هستند. در قشم نیز ارائه تخفیف تا 60 درصدی اقامتگاه‌ها در هفته گردشگری، تلاشی برای کاهش هزینه سفر و تحریک تقاضاست.

اما پرسش مهم اینجاست: آیا در شرایط اقتصادی فعلی، صرفاً ارزان‌تر شدن اقامتگاه یا افزایش ظرفیت پرواز می‌تواند خانواده‌ها را راهی سفر کند؟پاسخ به این پرسش، اهمیت سیاست‌های حمایتی مکمل را نشان می‌دهد.

وقتی هزینه پرواز خودش به مانع سفر تبدیل می‌شود

برای درک مسئله کافی است فقط هزینه رفت‌وبرگشت یک خانواده چهار نفره از تهران به کیش را در نظر بگیریم. نرخ‌های بازار پرواز در مهرماه ثابت نیست، اما در یک نمونه جاری، بلیت یک‌طرفه تهران ـ کیش حدود 5.2 میلیون تومان عرضه شده است؛ یعنی در ساده‌ترین محاسبه، هزینه رفت یک خانواده چهار نفره حدود 20.8 میلیون تومان و رفت‌وبرگشت آنها حدود 41.6 میلیون تومان می‌شود.این رقم فقط هزینه جابه‌جایی است و هنوز هزینه اقامت، غذا، حمل‌ونقل داخل جزیره و تفریحات به آن اضافه نشده است.

حتی داده‌های منتشرشده از بازار پرواز تهران ـ کیش در ماه‌های اخیر نیز نشان می‌دهد نرخ این مسیر بسته به تاریخ و ظرفیت باقی‌مانده، نوسان قابل توجهی دارد و در برخی تاریخ‌های تابستانی، بلیت یک‌طرفه در محدوده 6.9 تا 12.7 میلیون تومان مشاهده شده است.بنابراین وقتی از «سفر خانوادگی» صحبت می‌کنیم، مسئله فقط این نیست که هواپیما وجود داشته باشد؛ مسئله این است که خانواده بتواند هزینه صندلی هواپیما را برای چهار نفر پرداخت کند.

همین موضوع درباره قشم نیز صدق می‌کند. کاهش قیمت اقامت، اگرچه می‌تواند بخش مهمی از هزینه سفر را کاهش دهد، اما نمی‌تواند به تنهایی هزینه حمل‌ونقل و سایر مخارج را از دوش خانوار بردارد.

تخفیف 60 درصدی؛ اقدام مثبت، اما کافی نیست

تخفیف اقامتگاه‌های قشم تا 60 درصد در هفته گردشگری را باید در همین چارچوب دید. مشارکت هتل‌ها، بوم‌گردی‌ها، سفره‌خانه‌ها و سایر فعالان گردشگری در ارائه تخفیف، یک اقدام عملی برای تحریک بازار است و می‌تواند بخشی از هزینه سفر را کاهش دهد.

اما تخفیف زمانی به «سفر» تبدیل می‌شود که خانوار ابتدا امکان رسیدن به مقصد را داشته باشد.به بیان ساده‌تر، اگر هزینه بلیت رفت‌وبرگشت یک خانواده چهار نفره ده‌ها میلیون تومان باشد، تخفیف اقامت هرچقدر هم قابل توجه باشد، ممکن است همچنان سفر از سبد انتخاب خانوار خارج بماند.این همان حلقه‌ای است که در سیاست‌گذاری گردشگری باید جدی گرفته شود: تخفیف به مقصد داده می‌شود، اما قدرت خرید باید در مبدأ تقویت شود.

گردشگری جزایر فقط یک فعالیت تفریحی نیست

اهمیت این موضوع برای کیش و قشم فراتر از افزایش تعداد گردشگران است. بخش قابل توجهی از فعالیت اقتصادی این جزایر به جریان سفر وابسته است؛ از هتل و اقامتگاه و رستوران گرفته تا حمل‌ونقل، تفریحات دریایی، فروشگاه‌ها، دفاتر گردشگری، راهنمایان و ده‌ها فعالیت مستقیم و غیرمستقیم دیگر.

در کیش، فعالان این صنعت از اشتغال هزاران نفر در گردشگری و هتلداری سخن می‌گویند و بر ضرورت حفظ نیروی انسانی و اجرای حمایت‌های پیش‌بینی‌شده تأکید دارند.این واقعیت نشان می‌دهد حمایت از گردشگری فقط حمایت از یک کسب‌وکار یا یک هتل نیست؛ بخشی از زنجیره اشتغال و درآمد خانوارهای ساکن جزیره به استمرار این جریان وابسته است.

از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده طی سال‌های گذشته در زیرساخت‌های گردشگری کیش و قشم زمانی می‌تواند بازده اقتصادی خود را نشان دهد که تقاضای مؤثر برای استفاده از این ظرفیت‌ها وجود داشته باشد.

راهکار؛ حمایت از «مسافر» در کنار حمایت از «مقصد»

در چنین شرایطی شاید لازم باشد نگاه به حمایت از گردشگری یک گام جلوتر برود.سازمان‌های دولتی و عمومی، شرکت‌های بزرگ و مجموعه‌هایی که تعداد قابل توجهی نیروی انسانی دارند، می‌توانند بخشی از حمایت رفاهی کارکنان خود را به سفر داخلی اختصاص دهند؛ نه الزاماً در قالب بن‌های کوچک و محدود، بلکه در قالب تسهیلات مشخص، سریع و قابل استفاده برای سفر خانوادگی.

برای نمونه، تسهیلات سفر با بازپرداخت چندماهه، اعتبار خرید بلیت و اقامت، یا بسته‌های سفر خانوادگی که مستقیماً در اختیار کارکنان و بازنشستگان قرار گیرد، می‌تواند تقاضای واقعی ایجاد کند.نکته مهم در این مدل، «زودپرداخت بودن» تسهیلات است. اگر قرار باشد کارمند یا بازنشسته ماه‌ها برای دریافت وام سفر منتظر بماند، بخش مهمی از کارکرد این سیاست از بین می‌رود.

تسهیلاتی که مبلغ آن برای یک خانواده چهار نفره معنادار باشد و فرآیند دریافت آن نیز پیچیده نباشد، می‌تواند سفر را از یک هزینه سنگین و غیرقابل دسترس به یک انتخاب قابل برنامه‌ریزی تبدیل کند.چرا این حمایت می‌تواند به نفع جزایر هم باشد؟چنین سیاستی در واقع پرداخت پول صرفاً برای «سفر» نیست؛ بلکه می‌تواند منابع مالی را در زنجیره داخلی گردشگری به گردش درآورد.

خانواده‌ای که با استفاده از تسهیلات سفر راهی کیش یا قشم می‌شود، هزینه خود را در بلیت هواپیما، هتل یا بوم‌گردی، رستوران، حمل‌ونقل، تفریحات دریایی، خرید از کسبه و سایر خدمات مقصد توزیع می‌کند.در نتیجه، حمایت از تقاضای سفر می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم به حمایت از کسب‌وکارهای گردشگری و حفظ اشتغال نیز تبدیل شود.این مدل البته باید هدفمند، محدود به سفر داخلی و قابل نظارت باشد تا منابع حمایتی به جای ایجاد تقاضای مصنوعی، به تحریک واقعی بازار گردشگری منجر شود.

افزایش پرواز همچنان ضروری است

طرح مسئله قدرت خرید به معنای کم‌اهمیت دانستن افزایش پروازها نیست؛ برعکس، توسعه شبکه پروازی یکی از پیش‌شرط‌های رونق گردشگری جزایر است.اضافه شدن مسیرهای جدید به کیش، استفاده از هواپیمای پهن‌پیکر در مسیرهای پرتردد و تلاش برای بازگرداندن ثبات به شبکه پروازی، باید ادامه پیدا کند.اما افزایش ظرفیت صندلی زمانی اثر اقتصادی خود را نشان می‌دهد که صندلی هواپیما با مسافر پر شود.

بنابراین سیاست گردشگری جزایر را نمی‌توان فقط در فرودگاه جست‌وجو کرد. یک طرف ماجرا ایرلاین و ظرفیت پرواز است، طرف دیگر هتل و اقامتگاه و طرف سوم، مهم‌تر از همه، خانواری است که باید توان پرداخت هزینه سفر را داشته باشد.

فعالان گردشگری کیش در ماه‌های گذشته از آثار شرایط ناشی از جنگ بر این صنعت سخن گفته‌اند و بر اجرای حمایت‌های وعده‌داده‌شده برای حفظ کسب‌وکارها و اشتغال تأکید کرده‌اند.در چنین شرایطی نمی‌توان انتظار داشت بازار گردشگری صرفاً با سازوکار عادی عرضه و تقاضا به سرعت به نقطه قبل بازگردد.

همان‌طور که برای حفظ واحدهای گردشگری، حمایت از بخش خصوصی، بیمه، هزینه انرژی و استمرار اشتغال مطرح است، باید برای بازگرداندن مشتری به همین واحدها نیز ابزار حمایتی طراحی شود.اگر هدف، حفظ سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده و اشتغال موجود در جزایر است، باید همزمان با حمایت از عرضه، برای تقویت تقاضا نیز برنامه داشت.

یک فرصت برای پیوند رفاه کارکنان با رونق گردشگری

اکنون می‌توان از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، شرکت‌های دولتی و خصوصی و صندوق‌های بازنشستگی برای طراحی بسته‌های سفر خانوادگی استفاده کرد؛ بسته‌هایی که به جای تخفیف‌های پراکنده، یک اعتبار مشخص برای بلیت و اقامت در اختیار فرد قرار دهند.

این حمایت می‌تواند برای گروه‌های مختلف، از کارکنان دستگاه‌ها تا بازنشستگان، طراحی شود و با همکاری ایرلاین‌ها، هتل‌ها، بوم‌گردی‌ها و سازمان‌های مناطق آزاد، هزینه نهایی سفر را کاهش دهد.چنین مدلی هم به خانوار امکان برنامه‌ریزی می‌دهد و هم به فعال اقتصادی مقصد اطمینان می‌دهد که بخشی از تقاضای بازار از قبل شکل گرفته است.کیش و قشم امروز بیش از آنکه صرفاً به تبلیغ دوباره جاذبه‌های خود نیاز داشته باشند، به سیاستی نیاز دارند که «امکان سفر» را برای مردم تقویت کند.

پرواز بیشتر، تخفیف اقامت و توسعه زیرساخت‌ها سه ضلع مهم رونق گردشگری هستند؛ اما ضلع چهارم، یعنی قدرت خرید مسافر، اگر نادیده گرفته شود، ممکن است ظرفیت‌های ایجادشده همچنان بدون استفاده بماند.

در شرایط فعلی، حمایت از گردشگری می‌تواند از یک سیاست صرفاً بخشی فراتر برود و به سیاستی برای حفظ اشتغال، فعال نگه داشتن سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده و در عین حال فراهم کردن امکان سفر برای خانوارهای ایرانی تبدیل شود؛ سیاستی که اگر هدفمند و سریع اجرا شود، هم مقصد از آن بهره می‌برد و هم مسافر.

یادداشت از عبدالرحیم رضوانی فعال رسانه‌ای