پتانسیل ارزآوری یک میلیارد دلاری زعفران ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، ایران به عنوان بزرگترین تولیدکننده زعفران در جهان شناخته می‌شود و کارشناسان بر این باورند که با اتکا به سطح زیر کشت فعلی، امکان افزایش ۲ تا ۳ برابری تولید این محصول گران‌بها وجود دارد. این افزایش تولید می‌تواند ارزآوری زعفران را حداقل به یک میلیارد دلار برساند.
زعفران تنها محصول کشاورزی در جهان است که ایران انحصار تولید و بالاترین حجم محصول را با کیفیتی مطلوب در اختیار دارد. این موقعیت تعیین‌کننده باید به عنوان یک فرصت طلایی برای حضور پررنگ در بازارهای جهانی مورد استفاده قرار گیرد، زیرا قاچاق این محصول به خارج از مرزها، تهدیدی جدی برای آینده زعفران ایران محسوب می‌شود.
براساس آمارهای ارائه شده، سطح زیر کشت زعفران در کشور بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار هکتار است که سالانه ۳۰۰ تا ۳۵۰ تن محصول از آن برداشت می‌شود. در حالی که با افزایش بهره‌وری در واحد سطح، امکان رشد ۲ تا ۳ برابری تولید وجود دارد. دستیابی به این مهم با برنامه‌ریزی مناسب، توسعه صنایع مرتبط و حمایت دولت از بخش تولید و صادرات، دست‌یافتنی است.
با وجود شرایط تحریم و مشکلات مربوط به بازگشت ارز، صادرکنندگان زعفران با چالش‌هایی روبرو هستند. با این حال، صادرات این محصول به بازارهای هدف همچنان ادامه دارد و تقاضا برای زعفران ایرانی در سطح بین‌المللی بالاست، زیرا جایگزین مناسبی برای آن وجود ندارد.
محمدعلی رضایی، رئیس اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآورده‌های غذایی ایران، پیش‌بینی کرده است که تولید زعفران در سال جاری ۳۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یابد. وی با اشاره به اینکه بخشی از زعفران کشور قاچاق می‌شود، تأکید کرد که صادرات مستقیم این محصول نیز در جریان است.
رضایی سطح زیر کشت زعفران را ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار هکتار اعلام کرد و گفت که حدود ۷۰ درصد تولید به بازارهای هدف صادر و ۳۰ درصد در داخل مصرف می‌شود. او توضیح داد که به دلیل افزایش قیمت‌ها و تورم، مصرف داخلی کاهش یافته و بخش اعظم زعفران صادر می‌شود. با این حال، صادرکنندگان با چالش‌هایی در زمینه بازگشت ارز، انتقال کالا و افزایش هزینه‌ها مواجه هستند و انتظار حمایت‌هایی در تعدیل نرخ پایه صادراتی را دارند.
رئیس اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآورده‌های غذایی ایران با بیان اینکه بسته‌بندی زعفران مطابق با استانداردهای جهانی است، افزود که حمایت از تولید و صادرات می‌تواند قاچاق این محصول را کاهش دهد.
علی حسینی، عضو شورای ملی زعفران، با اشاره به ماهیت رویش زعفران در زیر زمین، بیان داشت که برآورد دقیق آمار تولید همواره با چالش‌هایی همراه است. او خواستار اعلام فوری آمار نهایی تولید توسط وزارت جهاد کشاورزی پس از فصل برداشت شد تا صادرکنندگان بتوانند برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام دهند.
حسینی قاچاق را معضلی زیان‌بار برای آینده زعفران‌کاری کشور دانست و ابراز امیدواری کرد که راه‌حل‌هایی برای مسیرهای جایگزین صادرات اتخاذ شود. وی با بیان اینکه ایران تولیدکننده بیش از ۹۳ درصد زعفران جهان است، تأکید کرد که هیچ کشوری از نظر میزان تولید و کیفیت با ایران قابل مقایسه نیست.
این عضو شورای ملی زعفران، با اشاره به سطح زیر کشت ۱۳۰ هزار هکتاری، اظهار امیدواری کرد که با تمرکز بر صنایع مختلف، امکان تولید هزار تن زعفران و مصرف آن در بازارهای جهانی فراهم شود. او برآورد کرد که مصرف سالانه زعفران در کل دنیا ۴۰۰ تا ۵۰۰ تن است و با توسعه صنایع، این رقم افزایش خواهد یافت. حسینی در نهایت تأکید کرد که از محل صادرات این محصول استراتژیک، باید حداقل یک میلیارد دلار ارزآوری صورت گیرد، در حالی که در حال حاضر مجموع ارزآوری بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار است.
با وجود قدمت سه هزار ساله تولید زعفران در ایران، موانع صادراتی ناشی از تحریم‌ها و مشکلات بازگشت ارز، زمینه‌ساز تجارت چمدانی و قاچاق این محصول شده است. انتظار می‌رود مسئولان هرچه سریع‌تر برای رفع این معضل چاره‌اندیشی کنند تا پتانسیل بالای تولید این محصول استراتژیک به طور کامل محقق شود.