گردشگری در ارتفاع 1056 متری/ سفر به روستایی در محاصره مه و جنگل
همزمان با هفته گردشگری، نخستین دهکده بوم‌گردی مازندران در روستای زنگت علیا، معروف به «بالا زنگت»، در بخش کوهستانی شهرستان نکا افتتاح شد؛ روستایی که با تکیه بر ظرفیت‌های طبیعی، خانه‌های بومی، مشارکت مردم و حمایت دستگاه‌های اجرایی، تلاش کرده است از مسیر متروکه‌شدن فاصله بگیرد و گردشگری را به فرصتی برای احیای روستا تبدیل کند.
زنگت علیا؛ روستایی در ارتفاع 1056 متری
زنگت علیا در بخش کوهستانی یا همان هزارجریب شهرستان نکا قرار دارد و در ارتفاع حدود یک‌هزار و 56 متر از سطح دریا واقع شده است؛ منطقه‌ای برخوردار از جنگل‌های انبوه، کوه و کوهپایه، تنوع گیاهی، زمینهای حاصلخیز و چشم‌اندازهایی که در بسیاری از روزهای سال، مه و ابر بخشی از سیمای آن را شکل می‌دهد.
با وجود این ظرفیت‌ها، راه دسترسی همچنان یکی از مشکلات روستاست؛ حدود 10 کیلومتر از مسیر منتهی به زنگت علیا نیازمند آسفالت است و به نظر می‌رسد تکمیل این مسیر می‌تواند دسترسی گردشگران به این منطقه را آسان‌تر کند.حالا اما اهالی روستا امیدوارند با توسعه بوم‌گردی، معرفی ظرفیت‌های طبیعی و برگزاری رویدادهای محلی، زنگت علیا از یک روستای صرفاً دارای جاذبه‌های طبیعی، به مقصدی برای گردشگران تبدیل شود.
عبور روستاها از «مسیر گردشگری» به «مقصد گردشگری»
فرماندار نکا در حاشیه این مراسم در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به ظرفیت‌های متنوع روستاهای این شهرستان اظهار کرد: روستاهای نکا از تنوع آب‌وهوایی، طبیعت چشم‌نواز، محصولات کشاورزی و دامداری و منابع طبیعی ارزشمندی برخوردارند و تقویت بوم‌گردی یکی از موضوعاتی است که دولت با جدیت از آن حمایت می‌کند و مردم نیز مشارکت خوبی در این زمینه دارند.
مهدی داودی با تأکید بر ضرورت هدفمندشدن برنامه‌های بوم‌گردی و گردشگری افزود: اگر برنامه‌ها در مسیر درست هدایت شوند، روستاها می‌توانند از «مسیر گردشگری» به «هدف گردشگری» تبدیل شوند و از این طریق زمینه درآمدزایی و اشتغال در روستا فراهم شود.
وی با اشاره به وضعیت زنگت علیا گفت: این روستا در مقطعی در آستانه متروکه‌شدن قرار داشت اما با همت اهالی توانست هویت و اصالت خود را دوباره احیا کند و امروز به عنوان یک دهکده بوم‌گردی معرفی می‌شود.
فرماندار نکا همچنین بر تقویت بوم‌گردی با هدف مهاجرت معکوس و مولدسازی تأکید کرد و گفت: دولت از طرح‌هایی که به ماندگاری جمعیت، ایجاد اشتغال و فعال‌شدن ظرفیت‌های اقتصادی روستاها کمک کند، حمایت خواهد کرد.
داودی از مجموعه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و بنیاد علوی به دلیل حمایت‌های مادی و معنوی از این طرح قدردانی کرد و افزود: صدور مجوزها، تسهیلات و موافقت‌های اصولی از سوی دستگاه‌های مربوطه در این مسیر انجام شده است.
وی همچنین با اشاره به برگزاری نخستین جشنواره گردو در زنگت علیا، خواستار تداوم این جشنواره در سال‌های آینده شد و گفت: این رویداد می‌تواند در تقویم جشنواره‌های استان ثبت شود تا اهالی روستا نیز فرصت بیشتری برای عرضه محصولات خود داشته باشند.
روستا باید محل تولید باشد
فرماندار نکا با تأکید بر اهمیت حفظ اصالت روستاها، به ظرفیت‌های کشاورزی، دامداری و زراعت چوب در زنگت علیا اشاره کرد و گفت: روستا باید به معنای واقعی محل تولید باشد و این موضوع برای گردشگران و بوم‌گردان نیز ارزش معنوی ویژه‌ای دارد.
وی همچنین از اجرای پروژه آبرسانی و خط انتقال و مخزن آب روستای زنگت علیا خبر داد و افزود: برای پروژه برق این منطقه نیز 11 میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده و پیگیری می‌شود این پروژه با همکاری بسیج سازندگی به سرانجام برسد.
داودی درباره راه دسترسی روستا نیز گفت: زیرسازی و آسفالت مسیر دسترسی به زنگت علیا با همکاری نماینده مردم و مسئولان استانی پیگیری خواهد شد.
فرماندار نکا در ادامه بر ضرورت توجه به پیوست فرهنگی در طرح‌های روستایی تأکید کرد و گفت: حفظ فرهنگ، هویت و اصالت روستاها باید در کنار توسعه گردشگری مورد توجه قرار گیرد و دهیاران و شوراها نیز باید نسبت به این موضوع اهتمام بیشتری داشته باشند.
افتتاح 40 واحد بوم‌گردی با حمایت بنیاد علوی
سیدحسین میرجعفری، مسئول امور علوی بنیاد علوی مازندران، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به برنامه‌های توانمندسازی در استان اظهار کرد: در قالب تفاهم‌نامه‌های اقتصادی، برنامه‌هایی برای توانمندسازی مناطق مختلف استان اجرا شده و مازندران به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گردشگری، از این منابع بهره‌مند شده است.
وی افزود: نکا یکی از مناطق هدف بنیاد علوی در حوزه توانمندسازی است و امروز شاهد افتتاح 40 واحد بوم‌گردی در زنگت علیا هستیم که متناسب با ظرفیت و بوم منطقه ایجاد شده‌اند.
میرجعفری ادامه داد: تکمیل این زنجیره با همکاری دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مردم انجام شده و ارزش این اقدامات اکنون بیش از 200 میلیارد تومان برآورد می‌شود.
صدور پروانه بهره‌برداری برای 32 اقامتگاه
رحمت قربانی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نکا، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، این طرح را حاصل یک اقدام جمعی دانست و اظهار کرد: با پیشنهاد فرماندار نکا، گروهی برای پیگیری امور گردشگری تشکیل شد و موضوع توسعه بوم‌گردی در این روستا به صورت جدی دنبال شد.
وی افزود: در گذشته تنها دو اقامتگاه در زنگت علیا دارای مجوز بودند اما پس از بیش از یک سال پیگیری، برای 32 اقامتگاه بوم‌گردی پروانه بهره‌برداری دریافت شده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی نکا گفت: برای 17 نفر نیز تاکنون موافقت اصولی صادر شده و این اقدامات با شکل‌گیری یک مثلث همکاری میان دهیاری، بنیاد علوی و اداره گردشگری و با استفاده از مشاوره کارشناسان حوزه بوم‌گردی انجام شده است.
روایتی از نجات یک روستا از متروکه‌شدن
زنگت علیا کمتر از 100 خانوار دارد و بر اساس آمار موجود، 84 خانوار در آن سکونت دارند؛ با این حال تا چند سال پیش تنها چند خانوار در روستا باقی مانده بودند.
این روستا حتی شورای اسلامی نیز ندارد و دهیاری آن بر عهده جواد فدایی‌نیا، دهیار جوان روستاست؛ فردی که هفت سال است این مسئولیت را بر عهده دارد و از روزهایی می‌گوید که برای توسعه روستا تقریباً دست خالی بوده‌اند.
فدایی‌نیا به خبرنگار تسنیم گفت: تا پنج سال پیش هیچ بودجه‌ای در اختیار دهیاری نبود و امسال نیز از ابتدای فروردین تاکنون تنها 70 میلیون تومان اعتبار به دهیاری اختصاص داده شده است.
وی ادامه داد: با توجه به آب‌وهوای مناسب، چشم‌انداز طبیعی، کوه و کوهپایه و تنوع گیاهی منطقه، تصمیم گرفتیم با مشارکت اهالی کاری شاخص انجام دهیم؛ اقدامی که هم به اقتصاد روستا کمک کند و هم با ایجاد ظرفیت گردشگری، زمینهای برای مهاجرت معکوس فراهم شود.
دهیار زنگت علیا افزود: بر اساس برنامه‌های دولت در حوزه بوم‌گردی، مرمت خانه‌ها را آغاز کردیم و سراها را با حفظ شکل سنتی و زیبایی‌های بومی آماده پذیرایی از گردشگران کردیم. روستایی که در مسیر متروکه‌شدن قرار گرفته بود، حالا دوباره جان گرفته است.
وقتی مهمانان جنوبی در مه شمالی غافلگیر شدند
فدایی‌نیا از استقبال گردشگران از طبیعت زنگت علیا نیز روایت جالبی دارد و می‌گوید: مهمانانی از مناطق جنوبی کشور داشتیم که با دیدن طبیعت منطقه به وجد آمدند و حتی تماشای هوای مه‌آلود باعث شد اشک شوق بریزند؛ آنها می‌گفتند چنین منظره‌ای را تاکنون ندیده‌اند.
وی با اشاره به مرمت خانه‌هایی که در گذشته حتی قابل سکونت به نظر نمی‌رسیدند، افزود: تصاویر قبل و بعد از مرمت این خانه‌ها نشان می‌دهد که چه تغییری در روستا ایجاد شده است.
دهیار زنگت علیا گفت: بسیاری معتقد بودند این کار امکان‌پذیر نیست و تلاش‌ها نتیجه‌ای نخواهد داشت، اما از ادامه مسیر دلسرد نشدیم و با حمایت فرماندار، بنیاد علوی و اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مازندران، کار را ادامه دادیم.
جشنواره گردو؛ طعم اقتصاد محلی در زنگت علیا
گردو یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات زنگت علیاست؛ درختانی که در حیاط بسیاری از خانه‌ها و زمینهای کشاورزی روستا دیده می‌شوند و بخشی از هویت طبیعی و اقتصادی منطقه را شکل داده‌اند.
همزمان با افتتاح دهکده بوم‌گردی، نخستین جشنواره گردو نیز با همت دهیاری و مشارکت اهالی در روزهای پنجشنبه و جمعه، نهم و دهم مهرماه، برگزار شد.
در کنار جشنواره، بازارچه‌ای سنتی نیز برپا شد تا زنان روستا محصولات و دسترنج خود را عرضه کنند؛ بازاری کوچک اما مهم برای روستایی که تلاش می‌کند گردشگری را به اقتصاد محلی پیوند بزند.
از خزانه قدیمی تا خانه خلاق
دهیار زنگت علیا از برنامه‌های دیگری برای توسعه گردشگری روستا خبر داد و گفت: یک خزانه قدیمی و جذاب در روستا وجود دارد که قرار است به موزه تبدیل شود.
راه‌اندازی خانه خلاق نیز یکی دیگر از برنامه‌هایی است که برای آینده روستا در نظر گرفته شده است؛ طرحی که می‌تواند در کنار بوم‌گردی، ظرفیت تازه‌ای برای فعالیت‌های فرهنگی و اقتصادی ایجاد کند.
کلنگ‌زنی مرکز اطلاع‌رسانی نخستین دهکده بوم‌گردی
در ورودی زنگت علیا نیز طرحی برای معرفی هویت روستا در حال شکل‌گیری است. به گفته دهیار، عملیات کلنگ‌زنی مرکز اطلاع‌رسانی نخستین دهکده بوم‌گردی همزمان با این مراسم انجام شد.
فدایی‌نیا درباره این طرح گفت: برندسازی روستا اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل طراحی ورودی و مرکز اطلاع‌رسانی دهکده بوم‌گردی را در دستور کار قرار دادیم.
وی افزود: ورودی دهکده باید نشان‌دهنده شخصیت، هویت و بافت روستایی منطقه باشد و تلاش می‌کنیم در طراحی این مرکز از معماری بومی استفاده کنیم تا هم هویت منطقه حفظ شود و هم برای گردشگران جذابیت داشته باشد.
آغوش باز اهالی برای گردشگران
در یکی از خانه‌های قدیمی روستا، حالا «طوبی‌بانو» میزبان گردشگران است؛ خانه‌ای که روزگاری یک خانه معمولی روستایی بود اما پس از مرمت، به سرایی برای میزبانی از مهمانان تبدیل شده است.
طوبی‌بانو و دیگر اهالی، حالا به روزهای تازه‌ای چشم دوخته‌اند؛ روزهایی که قرار است گردشگر بیشتری به زنگت علیا بیاید و خانه‌های قدیمی روستا دوباره پر از زندگی شود.
«عمه‌جانی»، «سرای دوست»، «سحرگاه زنگت» و «چهل‌چشمه» تنها بخشی از نام‌هایی هستند که اهالی برای خانه‌های بوم‌گردی خود انتخاب کرده‌اند؛ خانه‌هایی که قرار است بخشی از روایت تازه زنگت علیا باشند.
کاشت نهال به یاد شهدا
در پایان این مراسم و همزمان با اجرای طرح کاشت یک میلیارد درخت، چند نهال سرو با حضور جمعی از مسئولان و اهالی روستای زنگت علیا در محل کلنگ‌زنی مرکز اطلاع‌رسانی دهکده بوم‌گردی کاشته شد.این نهال‌ها به یاد شهدا در ورودی روستا کاشته شدند؛ جایی که قرار است از این پس نخستین تصویر گردشگران از زنگت علیا باشد.
زنگت علیا امروز هنوز با چالش‌هایی مانند راه دسترسی و زیرساخت‌های مورد نیاز مواجه است، اما تجربه این روستا نشان می‌دهد که گاهی برای نجات یک روستا از خالی‌شدن و متروکه‌شدن، تنها ساخت یک جاده یا یک ساختمان کافی نیست؛ مشارکت مردم، حفظ هویت بومی و تبدیل داشته‌های طبیعی و فرهنگی به فرصت اقتصادی می‌تواند دوباره زندگی را به روستا برگرداند.
حالا زنگت علیا در ارتفاعات هزارجریب نکا، نه فقط به عنوان روستایی میان جنگل و مه، بلکه به عنوان روستایی که تلاش کرده از مسیر متروکه‌شدن فاصله بگیرد و گردشگری را به بخشی از آینده خود تبدیل کند، چشم به راه مسافران است.