فصل بارش در چهارمحال‌وبختیاری؛ آمادگی واقعی چقدر است؟
اما برای استانی با جغرافیای کوهستانی، گردنه‌های متعدد، روستاهای پراکنده و مسیرهای ارتباطی صعب‌العبور، بارش فقط یک اتفاق خوشایند اقلیمی نیست؛ گاهی چند ساعت بارندگی می‌تواند وضعیت جاده، رودخانه، آبگذر و حتی زندگی بخشی از مردم را تحت تأثیر قرار دهد.
چهارمحال و بختیاری در حالی وارد فصل بارش می‌شود که مسئله آب همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های استان است. بر اساس اعلام مدیرکل هواشناسی استان، حدود 90 درصد مساحت چهارمحال و بختیاری درگیر درجاتی از خشکسالی است و سال زراعی جاری نیز با حدود 73 میلی‌متر کسری بارش همراه بوده است؛ به همین دلیل، هر بارندگی در استان دو چهره متفاوت دارد؛ از یک سو فرصتی برای جبران بخشی از کمبودهای آبی و از سوی دیگر، در صورت وقوع بارش‌های شدید و نقطه‌ای، خطری برای مناطق آسیب‌پذیر.
احتمال افزایش 30 تا 50 درصدی بارش‌ها
پیش‌بینی‌های اقلیمی امسال نیز باعث شده موضوع آمادگی جدی‌تر از گذشته مطرح شود. بر اساس اعلام رئیس مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو، خروجی چند مدل اقلیمی احتمال افزایش 30 تا 50 درصدی بارش در بازه مهر تا آذر نسبت به شرایط معمول را نشان می‌دهد.
البته این پیش‌بینی به معنای قطعی بودن بارش‌های سنگین یا وقوع سیلاب نیست، اما برای دستگاه‌های مسئول یک پیام روشن دارد: در مدیریت بحران، نباید منتظر وقوع حادثه ماند تا بعد از آن درباره آمادگی تصمیم گرفته شود.
چهارمحال و بختیاری تجربه بارش‌های شدید و سیلاب را نیز در سال‌های اخیر پشت سر گذاشته است. مردادماه 1401، بارش‌های شدید و وقوع سیلاب بخش‌هایی از استان را درگیر کرد و به گفته استاندار وقت، شهرستان‌های شهرکرد، خانمیرزا، لردگان، کوهرنگ، سامان، بروجن و فارسان تحت تأثیر این حادثه قرار گرفتند. خسارت‌هایی نیز به بخش‌های کشاورزی، دام و شیلات و زیرساخت‌های استان وارد شد و جاده‌های متعددی آسیب دیدند. در آن مقطع نیز تأکید شد که بارش‌های نقطه‌ای و سیلابی می‌توانند حتی با وجود هشدار قبلی، در مدت کوتاهی شرایط مناطق مختلف را تغییر دهند.
مشکلات استان البته فقط به سیلاب ختم نمی‌شود. زمستان‌های سنگین سال‌های گذشته نشان داده‌اند که بارش برف نیز می‌تواند بخش مهمی از زیرساخت‌های استان را تحت فشار قرار دهد.
در سال 1403، برف و کولاک و سپس برف و یخبندان گسترده باعث اختلال در راه‌های ارتباطی شهرستان‌های استان شد و در بازه‌ای از بهمن‌ماه، انسداد مسیرها را به دنبال داشت.
آیا آمادگی‌ها فقط روی کاغذ و در قالب اعلام آماده‌باش باقی مانده؟
این تجربه‌ها حالا یک سؤال مهم را پیش روی مدیریت استان قرار می‌دهد؛ آیا آمادگی‌ها فقط روی کاغذ، در قالب جلسه، مصوبه و اعلام آماده‌باش باقی مانده یا نقاط آسیب‌پذیر واقعاً برای مواجهه با بارش آماده شده‌اند؟
این سؤال زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم در شهریورماه امسال، شرکت آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری از شناسایی 379 نقطه حادثه‌خیز و سازه تقاطعی فاقد آبگذری ایمن در استان خبر داده است؛ نقاطی که با نزدیک شدن به فصل بارش، ضرورت بررسی و ایمن‌سازی آنها پیش از وقوع سیلاب را دوچندان می‌کند
استاندار چهارمحال و بختیاری نیز در جلسه ستاد مدیریت بحران صراحتاً بر همین مسئله تأکید کرده و خواسته است نقاط پرخطر، مسیل‌ها، رودخانه‌ها، آبراهه‌ها، پل‌ها و آبگذرها پیش از آغاز بارش‌ها شناسایی و ایمن‌سازی شوند. همچنین تأکید شده است که وضعیت ماشین‌آلات و تجهیزات هر شهرستان باید دقیق مشخص باشد و معلوم باشد در زمان حادثه چه تجهیزاتی، در کجا و با چه سرعتی قابلیت ورود به عملیات دارند.
در واقع، آزمون واقعی آمادگی استان زمانی آغاز می‌شود که نخستین بارش جدی برسد؛ زمانی که یک مسیر روستایی مسدود شود، آب در یک معبر شهری جمع شود، سطح رودخانه بالا بیاید، یک خودرو در برف گرفتار شود یا ارتباط یک روستا با مرکز شهرستان برای ساعاتی قطع شود.
آنجا دیگر تعداد جلسه‌ها و مکاتبات اهمیت چندانی ندارد و آنچه دیده می‌شود، فاصله میان «آمادگی اعلام‌شده» و «آمادگی واقعی در میدان» است؛ همان موضوعی که مدیریت استان نیز بر ضرورت سنجش آن تأکید کرده است.
هشدار هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری نسبت به سرمازدگی و سیلاب
معصومه نوروزی، مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری، با اشاره به شرایط جوی پیش‌رو اظهار داشت: احتمال لغزندگی جاده‌ها، جاری شدن روان‌آب‌های موقتی، سیلابی شدن مسیل‌ها و وقوع صاعقه وجود دارد.
نوروزی همچنین نسبت به احتمال سرمازدگی باغات و محصولات کشاورزی حساس به تنش دمایی از جمله ذرت و لوبیا هشدار داد و از کشاورزان خواست اقدامات لازم را برای حفاظت از محصولات خود انجام دهند.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به تغییرات ناگهانی دما و وزش بادهای نسبتاً شدید افزود: گروه‌های حساس از جمله کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های تنفسی از حضور طولانی‌مدت در فضای باز خودداری کرده و ماسک مناسب همراه داشته باشند.
وی از دستگاه‌های اجرایی و امدادی نیز خواست آمادگی لازم را برای مواجهه با حوادث احتمالی ناشی از بارش‌ها و وزش باد داشته باشند و هماهنگی‌های بین‌بخشی را تقویت کنند و بیان کرد: هواشناسی استان به‌طور مستمر شرایط جوی را پایش می‌کند و در صورت تغییر قابل توجه در الگوهای پیش‌بینی‌شده، اطلاعیه‌های جدید صادر خواهد کرد.
آماده‌باش کامل راهداران چهارمحال‌وبختیاری در پی هشدارهای بارندگی
سعید خدابخشی، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای چهارمحال‌وبختیاری در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، از آماده‌باش کامل نیروها، ماشین‌آلات و تجهیزات راهداری در پی هشدار هواشناسی و احتمال بارش در محورهای مواصلاتی استان خبر داد و اظهار کرد: به تمامی عوامل راهداری شهرستان‌ها و راهدارخانه‌ها ابلاغ شده است با آمادگی کامل در محورهای مواصلاتی حضور داشته باشند و در صورت بروز مشکل، در کوتاه‌ترین زمان نسبت به رفع آن اقدام کنند.
وی افزود: با توجه به احتمال افزایش روان‌آب‌ها و آبگرفتگی، لایروبی، پاکسازی و بازگشایی دهانه پل‌ها، آبروها و مسیرهای هدایت آب‌های سطحی در محورهای استان در دستور کار قرار گرفته است.
خدابخشی ادامه داد: ماشین‌آلات سنگین و نیمه‌سنگین راهداری از جمله لودر، گریدر، بیل مکانیکی و کامیون‌ها در نقاط مختلف استان آماده‌باش هستند تا در صورت آبگرفتگی، انسداد مسیر، ریزش یا اختلال ناشی از بارندگی، عملیات راهداری انجام شود.
مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای چهارمحال‌وبختیاری گفت: اولویت مجموعه راهداری، حفظ ایمنی کاربران جاده‌ای، باز نگه‌داشتن محورهای مواصلاتی و جلوگیری از اختلال در تردد است و نیروهای عملیاتی تا پایان شرایط ناپایدار جوی در آماده‌باش خواهند بود.
وی از رانندگان خواست ضمن رعایت سرعت مطمئنه و فاصله طولی مناسب، پیش از سفر از وضعیت راه‌ها و شرایط جوی محور مورد نظر مطلع شوند و در صورت امکان از سفرهای غیرضروری در زمان اوج بارش خودداری کنند.
خدابخشی خاطرنشان کرد: سامانه 141 مرکز مدیریت راه‌های استان به‌صورت شبانه‌روزی آخرین اطلاعات مربوط به وضعیت محورهای مواصلاتی، شرایط جوی و محدودیت‌های احتمالی تردد را ارائه می‌کند.
لایروبی مسیل‌ها و مسیرهای هدایت آب در شهرکرد
محمدرضا محمدیان، معاون خدمات شهری شهرداری شهرکرد نیز با اشاره به پیش‌بینی بارش در شهرکرد اظهار کرد: با توجه به هشدارهای هواشناسی جلسات مدیریت بحران برگزار و تمهیدات لازم برای مواجهه با شرایط احتمالی ناشی از بارندگی در سطح شهر اتخاذ شده است.
وی افزود: اکیپ‌های خدماتی و ستادی شهرداری در حالت آماده‌باش قرار دارند و ماشین‌آلات، تجهیزات و امکانات مورد نیاز نیز برای مدیریت شرایط احتمالی بارندگی و آبگرفتگی آماده شده است.
معاون خدمات شهری شهرداری شهرکرد ادامه داد: در راستای پیشگیری از آبگرفتگی معابر، لایروبی مسیل‌ها و مسیرهای هدایت آب انجام شده و بازبینی نهایی مسیل‌ها و نقاط حساس نیز در حال انجام است تا در صورت وقوع بارندگی جریان آب با کمترین مشکل هدایت شود.
از عوامل ایجاد انسداد در کانال‌ها و مسیل‌ها، ریختن نخاله و زباله در مسیرهای عبور آب
محمدیان با اشاره به نقش نخاله‌های ساختمانی و پسماند در انسداد مسیرهای عبور آب گفت: یکی از عوامل ایجاد انسداد در کانال‌ها و مسیل‌ها، ریختن نخاله و زباله در مسیرهای عبور آب است که می‌تواند در زمان بارندگی موجب اختلال در جریان آب و ایجاد آبگرفتگی شود.
وی از شهروندان خواست از ریختن هرگونه زباله، نخاله ساختمانی و ضایعات در مسیل‌ها، کانال‌ها و مسیرهای عبور آب خودداری کنند و افزود: شهروندان در صورت مشاهده مواردی از این دست می‌توانند موضوع را از طریق سامانه 137 شهرداری شهرکرد گزارش کنند تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرد.
معاون خدمات شهری شهرداری شهرکرد تأکید کرد: همراهی شهروندان و رعایت نکات ایمنی می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از آبگرفتگی و مدیریت بهتر شرایط ناشی از بارندگی داشته باشد.