بازگشایی مدارس و دانشگاه؛ بازگشت به مسیر علم، نشاط و ساختن آینده ایران
دانشگاه و مدادس زمانی زنده و اثرگذار است که دانشجو در آن صرفاً شنونده نباشد، بلکه پرسشگر، خلاق، مطالبه‌گر، پژوهشگر و صاحب ایده باشد. دانشگاه بانشاط، دانشگاهی است که در آن علم‌آموزی با امید به آینده، فعالیت اجتماعی با مسئولیت‌پذیری و پژوهش با نیازهای واقعی جامعه پیوند می‌خورد.
پس از وقفه‌هایی که در سال‌های گذشته بر روند عادی فعالیت حضوری مدارس و دانشگاه‌ها اثر گذاشت، بازگشت دانش‌آموزان و دانشجویان به محیط آموزشی فرصت مناسبی ایجاد کرده است تا این مراکز با برنامه‌ای منسجم‌تر، پرنشاط‌تر و هدفمندتر، مسیر آموزش و پژوهش را با جدیت دنبال کنند.
در این میان، سخنان و رهنمودهای رهبر شهید انقلاب درباره جایگاه دانشجویان و دانشگاه‌ها می‌تواند مبنایی برای بازخوانی نقش این قشر در آینده کشور باشد؛ دانشگاهی که قرار است موتور تولید علم، تربیت نیروی انسانی متخصص و یکی از پیشران‌های پیشرفت ایران باشد، نمی‌تواند نسبت به مسائل علمی و اجتماعی جامعه بی‌تفاوت بماند.
نسل جوان و دانشجو، سرمایه انسانی آینده کشور است؛ از همین رو، مهم‌ترین سرمایه‌گذاری برای آینده، فراهم کردن محیطی است که در آن دانشجویان بتوانند استعدادهای خود را شکوفا کنند، ایده‌هایشان را به محصول و راهکار تبدیل کنند و برای مسائل کشور پاسخ‌های علمی ارائه دهند.
امروز روایت مدارس و دانشگاه نباید تنها به جلسات رسمی، کلاس‌های درس و مراسم اداری محدود شود. پشت درهای این مراکز تعلیم و تربیت و آینده‌سازی، فعالیت‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی، هنری، فناورانه و اجتماعی متعددی در جریان است که می‌تواند تصویر واقعی‌تری از ظرفیت جامعه دانشگاهی کشور ارائه کند.
در کنار فعالیت‌های آموزشی، تشکل‌های دانشجویی نیز می‌توانند نقش مهمی در ایجاد پویایی دانشگاه داشته باشند. نشست‌های علمی، کرسی‌های گفت‌وگو، همایش‌ها، برنامه‌های فرهنگی، نمایشگاه‌های دستاورد، فعالیت‌های هنری و برنامه‌های اجتماعی می‌تواند فضای دانشگاه را از یک محیط صرفاً آموزشی به یک زیست‌بوم پویا تبدیل کند.
نمایش توانمندی‌های علمی و فناورانه کشور نیز از جمله موضوعاتی است که می‌تواند برای نسل جوان امیدآفرین باشد. دانشجویی که دستاوردهای علمی کشور را از نزدیک می‌بیند، بهتر می‌تواند نسبت میان آموخته‌های دانشگاهی و امکان اثرگذاری آنها در زندگی واقعی را درک کند.
از همین منظر، اردوهای پیشرفت و بازدید دانش‌آموزان و دانشجویان از مراکز علمی، صنعتی، فناورانه و تحقیقاتی می‌تواند تجربه‌ای متفاوت از آموزش تحصیلس و دانشگاهی ایجاد کند؛ تجربه‌ای که دانشجو را با مسئله واقعی، فرآیند تولید علم و مسیر تبدیل ایده به محصول آشنا می‌کند.
جامعه نیازمند شنیدن روایت کسانی است که از درون مدارس و دانشگاه با مسائل علم، فناوری، آموزش و تربیت نیروی انسانی مواجه‌اند. در این جریان باید بر یک مفهوم اساسی تأکید کرد: نشاط علمی با سطحی‌نگری تفاوت دارد و محیط علمی پویا اتفاقاً محیطی است که دانشجو در آن با جدیت درس می‌خواند، تحقیق می‌کند، سؤال می‌پرسد، نقد می‌کند و برای حل مسئله تلاش می‌کند.
دانشگاه خودباور نیز دانشگاهی است که به توان علمی خود اعتماد دارد، اما این اعتماد را با کار و پژوهش اثبات می‌کند. خودباوری علمی زمانی معنا پیدا می‌کند که دانشجو و استاد بدانند مسیر پیشرفت از کلاس درس، آزمایشگاه، پژوهش، نوآوری و کار مستمر می‌گذرد.
یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم دانشگاه، “فرهنگ ایثار و مسئولیت اجتماعی” است. یادآوری زندگی و مسیر دانشجویان و استادانی که در مقاطع مختلف تاریخ کشور مسئولیت اجتماعی خود را جدی گرفته‌اند، می‌تواند بخشی از هویت تاریخی دانشگاه را برای نسل جدید بازخوانی کند.
روایت شهدای دانشجو و استاد نیز در همین چارچوب می‌تواند با زبان نسل امروز بازتعریف شود؛ نه صرفاً در قالب مراسم، بلکه از مسیر روایت زندگی، آرزوها، رشته تحصیلی، فعالیت‌های علمی و اجتماعی و انتخاب‌های آنان تا نسل جدید بتواند با این چهره‌ها ارتباطی واقعی‌تر برقرار کند.
خانواده‌های شهدای دانشجو و استاد نیز حامل بخشی از این روایت هستند. گفت‌وگو با آنان می‌تواند ابعاد کمتر دیده‌شده‌ای از شخصیت علمی و انسانی این شهدا را آشکار کند و نشان دهد که پشت هر نام، یک زندگی، یک خانواده و مجموعه‌ای از آرزوهای بزرگ وجود داشته است.
راهیان نور و بازدید از مناطق مرتبط با تاریخ دفاع مقدس نیز می‌تواند در صورت ارائه محتوای دقیق و جذاب، فرصتی برای پیوند میان تاریخ، هویت و تجربه نسل جدید باشد؛ به‌ویژه آنکه روایت این اردوها باید برای دانشجوی امروز قابل فهم و متناسب با پرسش‌های او باشد.
در کنار این موارد، دانشگاه باید نسبت خود را با جامعه نیز حفظ کند. گروه‌های جهادی دانشجویی، فعالیت‌های داوطلبانه، کمک‌های آموزشی، خدمات تخصصی و حضور دانشجویان در کنار مردم در زمان بروز حوادث و نیازهای اجتماعی، نمونه‌ای از پیوند علم با مسئولیت اجتماعی است.
دانشجوی متخصص زمانی بیشترین اثرگذاری را دارد که دانش او در خدمت حل مسئله قرار گیرد. از همین رو، فعالیت‌های فناورانه، شرکت‌های دانش‌بنیان، انجمن‌های علمی و طرح‌های مسئله‌محور باید بیش از گذشته مورد حمایت قرار گیرند تا دانشگاه از مرحله تولید مقاله به مرحله تولید راهکار و محصول نزدیک‌تر شود.
رسانه‌ها نیز در این میان وظیفه مهمی دارند؛ آنها باید از دانشگاه تصویری واقعی، امیدآفرین و مبتنی بر واقعیت ارائه کنند. روایت دستاوردهای علمی، معرفی استادان و دانشجویان موفق، انعکاس فعالیت‌های تشکل‌ها و معرفی طرح‌های نوآورانه می‌تواند سرمایه اجتماعی دانشگاه را تقویت کند.
در عین حال، روایت دانشگاه نباید به نادیده گرفتن مسائل و کاستی‌ها منجر شود. دانشگاه پویا، دانشگاهی است که مسائل خود را نیز می‌بیند و درباره آنها گفت‌وگو می‌کند. مطالبه‌گری علمی و محترمانه دانشجویان و استادان می‌تواند بخشی از فرآیند اصلاح و پیشرفت باشد.
در شرایطی که فضای رسانه‌ای با حجم گسترده‌ای از روایت‌ها و اطلاعات مواجه است، تقویت سواد رسانه‌ای دانشجویان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. دانشجوی امروز باید بتواند میان خبر، تحلیل، شایعه، داده معتبر و محتوای جهت‌دار تمایز قائل شود و پیش از بازنشر هر ادعا، درباره منبع و صحت آن پرسش کند.
در نهایت، بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها را باید فرصتی برای “بازگشت جدی به علم، گفت‌وگو، پژوهش، نشاط و امید” دانست. مدارس و دانشگاه قرار نیست صرفاً محلی برای گذراندن زمان و واحدهای درسی باشد؛ دانشگاه باید جایی باشد که در آن آینده ساخته می‌شود.
اگر کلاس درس با پژوهش، پژوهش با نیاز جامعه، فناوری با مسئله واقعی، فعالیت دانشجویی با مسئولیت اجتماعی و رسانه با روایت درست از این ظرفیت‌ها پیوند بخورد، دانشگاه می‌تواند یکی از مهم‌ترین پیشران‌های پیشرفت کشور باشد؛ دانشگاهی زنده، بانشاط، مسئله‌محور و امیدوار که دانشجویان آن نه تماشاگر آینده، بلکه سازندگان آن هستند.