سواد رسانه‌ای به دبیرستان الزهرا سنندج رسید؛ صیانت از نسل آینده+تصویر
در این کارگاه 2 ساعته بخش نخست سواد رسانه‌ای به مدرسی رامیار غفاری و بخش دوم آسیب‌های فضای مجازی توسط سرهنگ عمران ساعدی آموزش داده شد که مورد استقبال گرم والدین و مدیر و عوامل اجرایی مدرسه قرار گرفت و در پایان درخواست تداوم این کارگاه‌ها مطرح شد.
مدیریت دغدغه‌مند مدرسه؛ زمینه‌ساز برگزاری منظم کارگاه
برگزاری این برنامه با همراهی مدیریت و عوامل اجرایی دبیرستان دخترانه الزهرا سنندج انجام شد؛ مجموعه‌ای که با برنامه‌ریزی، هماهنگی و نظم مناسب، زمینه برگزاری این کارگاه آموزشی را فراهم کرد.
توجه مسئولانه مدیریت مدرسه به مسائل تربیتی و نیازهای دانش‌آموزان، به‌ویژه در حوزه آسیب‌های فضای مجازی، نشان‌دهنده اهمیت نگاه فراتر از آموزش صرف و توجه به ابعاد فرهنگی، اجتماعی و تربیتی محیط مدرسه بود؛ رویکردی که می‌تواند در تقویت ارتباط میان خانواده و مدرسه و افزایش مشارکت والدین در مسائل مرتبط با فرزندان مؤثر باشد.
اقدام ارزشمندتری که مدیریت این مدرسه در نظر گرفته بود، مشارکت و استفاده از ظرفیت دانش‌آموزان بخشی از برنامه‌ها از جمله انتظامات، خیرمقدم، همراهی و هدایت مدعوین به سالن جلسه و قرائت قرآن بود.
از آگاهی‌بخشی تا توانمندسازی خانواده‌ها
در این کارگاه، سواد رسانه‌ای به‌عنوان ضرورتی برای زندگی امروز خانواده‌ها مورد توجه قرار گرفت؛ مهارتی که تنها به شناخت شبکه‌های اجتماعی یا آشنایی با ابزارهای دیجیتال محدود نمی‌شود، بلکه توانایی تحلیل پیام‌ها، تشخیص اطلاعات درست از نادرست، شناخت اهداف پنهان برخی محتواها و تصمیم‌گیری آگاهانه در مواجهه با اطلاعات و ارتباطات آنلاین را نیز در بر می‌گیرد.
یکی از ضرورت‌های آموزش سواد رسانه‌ای به والدین، تغییر نگاه از برخوردهای صرفاً محدودکننده به سمت آگاهی‌بخشی، گفت‌وگو و نظارت مسئولانه است. والدین برای محافظت از فرزندان خود، پیش از هر چیز باید با محیطی که نوجوانان در آن حضور دارند آشنا شوند و بتوانند بدون ایجاد ترس یا تنش، درباره تجربه‌های مجازی با آنان گفت‌وگو کنند.
در این رویکرد، هدف آن نیست که نوجوان از بیان مشکلات و تجربه‌های خود در فضای مجازی بترسد؛ بلکه باید اطمینان داشته باشد که در صورت مواجهه با پیام مشکوک، تهدید، مزاحمت یا هر موقعیت نگران‌کننده‌ای، می‌تواند موضوع را با والدین در میان بگذارد و از حمایت آنان برخوردار شود.
والدین؛ نخستین حلقه حمایت از نوجوانان در فضای مجازی
دوره متوسطه اول از مقاطع مهم رشد و شکل‌گیری شخصیت نوجوانان است. در این سن، افزایش تمایل به استقلال، گسترش ارتباطات با همسالان و علاقه به حضور در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند زمینه مواجهه با تجربه‌های تازه و گاه آسیب‌زا را فراهم کند؛ ازاین‌رو، نحوه رفتار والدین در این دوره اهمیت ویژه‌ای دارد.
نظارت بر فعالیت مجازی فرزندان، آشنایی با برنامه‌ها و شبکه‌های مورد استفاده آنان، توجه به حفظ اطلاعات شخصی، پرهیز از انتشار تصاویر و مشخصات خصوصی و شناخت شیوه‌های سوءاستفاده آنلاین، از موضوعات مهم در ارتقای امنیت رسانه‌ای خانواده‌هاست.
بااین‌حال، نظارت مؤثر تنها به بررسی تلفن همراه یا محدودکردن زمان استفاده از اینترنت خلاصه نمی‌شود. والدین باید در کنار تعیین قواعد روشن خانوادگی، متناسب با سن فرزند خود درباره خطرهای فضای مجازی توضیح دهند و میان مراقبت و احترام به حریم شخصی نوجوان تعادل برقرار کنند.
از سوی دیگر، برخورد سرزنش‌آمیز با نوجوانی که با یک مشکل مجازی مواجه شده است، می‌تواند او را از بیان واقعیت دور کند. در مقابل، حفظ آرامش، شنیدن صحبت‌های فرزند و پیگیری مسئولانه موضوع، امکان شناسایی زودهنگام خطر و پیشگیری از گسترش آسیب را افزایش می‌دهد.
پرسش‌وپاسخ والدین؛ فرصتی برای طرح دغدغه‌های واقعی خانواده‌ها
یکی از بخش‌های مهم چنین برنامه‌هایی، فراهم‌کردن فرصت برای بیان پرسش‌ها و دغدغه‌های والدین است؛ زیرا آموزش سواد رسانه‌ای زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که از سطح توصیه‌های کلی فراتر برود و به مسائل واقعی خانواده‌ها پاسخ دهد.
والدین در مواجهه با گسترش استفاده نوجوانان از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی، با پرسش‌های متعددی روبه‌رو هستند؛ اینکه چگونه درباره آسیب‌های فضای مجازی با فرزندان صحبت کنند، در صورت دسترسی نوجوان به شبکه‌های اجتماعی چه رویکردی داشته باشند، چگونه فعالیت مجازی او را مدیریت کنند و در صورت مشاهده رفتارهای مشکوک یا مواجهه فرزند با تهدیدهای آنلاین چه واکنشی نشان دهند.
طرح این دغدغه‌ها و پاسخ‌گویی کارشناسی به پرسش‌های خانواده‌ها می‌تواند زمینه افزایش اعتماد، اصلاح شیوه‌های تربیتی و تقویت توان والدین برای مواجهه با مسائل جدید را فراهم کند. در این مسیر، بهره‌گیری از ظرفیت کارشناسان حوزه فضای مجازی و پلیس فتا نیز می‌تواند به افزایش شناخت خانواده‌ها از تهدیدها و راه‌های پیگیری و مقابله با آن‌ها کمک کند.
نکته مهم آن است که هیچ ابزار یا شیوه نظارتی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین رابطه سالم میان والدین و فرزندان شود. آگاهی، اعتماد، گفت‌وگوی مستمر و نظارت متناسب با سن، در کنار یکدیگر می‌توانند به ایجاد محیطی امن‌تر برای حضور نوجوانان در فضای مجازی کمک کنند.
مدرسه؛ حلقه اتصال آموزش، خانواده و پیشگیری
برگزاری کارگاه‌های سواد رسانه‌ای در مدارس، فرصتی برای پیوند آموزش‌های رسمی با نیازهای روز خانواده‌هاست. مدرسه به دلیل ارتباط مستمر با دانش‌آموزان و والدین، می‌تواند در شناسایی دغدغه‌های تربیتی، انتقال آموزش‌های ضروری و تقویت تعامل میان خانواده‌ها و متخصصان نقش‌آفرین باشد.
در این میان، همراهی مدیریت مدرسه و عوامل اجرایی، نقش مهمی در فراهم‌کردن بستر مناسب برای برگزاری برنامه‌های آموزشی دارد. برنامه‌ریزی، هماهنگی و ایجاد فضای مناسب برای حضور والدین، زمینه مشارکت بیشتر خانواده‌ها و بهره‌مندی آنان از آموزش‌های کاربردی را فراهم می‌کند.
مشارکت دانش‌آموزان در بخش‌های مختلف برنامه، از جمله قرائت و خیرمقدم، نیز جلوه‌ای از همراهی نسل نوجوان با فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی مدرسه است؛ همراهی‌ای که می‌تواند به تقویت حس مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی آنان کمک کند.
تداوم چنین برنامه‌هایی، در صورت هماهنگی میان مدرسه، خانواده و نهادهای تخصصی، می‌تواند آموزش سواد رسانه‌ای را از یک جلسه مقطعی به مسیری مستمر برای افزایش آگاهی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی تبدیل کند.
تسنیم در مسیر آگاهی‌بخشی و مسئولیت اجتماعی
گسترش استفاده از فضای مجازی، ضرورت آموزش و آگاهی‌بخشی را بیش از گذشته نمایان کرده است. مواجهه با تهدیدهای این فضا تنها مسئولیت یک نهاد یا گروه خاص نیست؛ خانواده‌ها، مدارس، کارشناسان و نهادهای مسئول هرکدام در پیشگیری از آسیب‌ها و ارتقای امنیت رسانه‌ای جامعه سهمی دارند.
خبرگزاری تسنیم نیز در چارچوب رسالت فرهنگی، آموزشی و اجتماعی خود، با توجه به اهمیت سواد رسانه‌ای و ضرورت توانمندسازی خانواده‌ها، پیگیری و همراهی برنامه‌های آگاهی‌بخش را در راستای تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی و کمک به ارتقای دانش عمومی دنبال می‌کند.
برگزاری دومین جلسه کارگاه سواد رسانه‌ای و آسیب‌های فضای مجازی در دبیرستان الزهرا سنندج، گامی در مسیر نزدیک‌ترکردن آموزش‌های رسانه‌ای به خانواده‌هاست؛ مسیری که تداوم آن می‌تواند به افزایش آگاهی والدین، تقویت ارتباط میان خانه و مدرسه و فراهم‌شدن زمینه حضور آگاهانه‌تر و مسئولانه‌تر نسل نوجوان در فضای مجازی کمک کند.