چالش‌های بازار خودرو؛ از نوسانات ارزی تا کمبود قطعات
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس داده‌های خبری منتشر شده در باشگاه خبرنگاران جوان، در مهرماه ۱۴۰۵، بازار خودرو شاهد نوسانات قیمتی قابل‌توجهی بوده است. عوامل متعددی از جمله تغییرات نرخ ارز، چالش‌های تأمین قطعات و مواد اولیه، کاهش احتمالی در حجم تولید و مونتاژ، و افت میزان واردات، همگی بر روند معاملات و قیمت‌گذاری خودروها تاثیر گذاشته‌اند.
افزایش قیمت خودروهای صفرکیلومتر، عاملی کلیدی در سوق دادن بخشی از تقاضا به سمت خودروهای کارکرده بوده است. این بازار دست دوم، اگرچه فرصت انتخاب خودرو با بودجه‌های متنوع‌تر را فراهم می‌آورد، اما همچنان با محدودیت‌های مالی و تفاوت‌های قیمتی قابل ملاحظه در ارزش خودروها همراه است.
کارشناسان معتقدند که کنترل پایدار قیمت‌ها نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات جامع در حوزه‌های گوناگون است؛ از جمله تسهیل فرآیند تأمین قطعات، افزایش واردات، حفظ سطوح تولید، مدیریت هزینه‌های تمام‌شده، و ارتقاء سطح رقابت در بازار. صرف کنترل مقطعی نرخ‌ها، راهکار پایداری برای مهار قیمت‌ها نخواهد بود.
بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو، با اشاره به تاثیرپذیری مستقیم این بازار از نوسانات ارزی، بیان داشت که قیمت خودرو در هفته‌های اخیر افزایش چشمگیری را تجربه کرده و پیش‌بینی می‌شود تا زمانی که این نوسانات ادامه داشته باشد، بازار خودرو نیز دستخوش تغییرات قیمتی خواهد شد. وی افزود که قیمت برخی محصولات پرتقاضای داخلی، بویژه نسخه‌های با امکانات بیشتر، به ارقام بسیار بالایی رسیده است، به گونه‌ای که قیمت پژو ۲۰۷ در برخی تیپ‌ها به نزدیکی چهار میلیارد تومان رسیده است.
صدرایی همچنین بر اهمیت وضعیت واردات و تولید تاکید کرد و گفت: میزان واردات و روند تولید و مونتاژ خودرو، از عوامل تعیین‌کننده در وضعیت آتی بازار محسوب می‌شوند. اگر واردات ادامه یافته و حجم آن افزایش یابد یا حداقل به سطح سال گذشته برسد، این روند می‌تواند به کنترل بازار یاری رساند. با این حال، او نسبت به کاهش احتمالی واردات و مونتاژ خودرو در سال جاری هشدار داد و تاکید کرد که افت عرضه در کنار نوسانات ارزی، می‌تواند فشار مضاعفی بر بازار وارد آورد. تناسب میان عرضه و تقاضا، یکی دیگر از متغیرهای کلیدی در تعیین مسیر قیمت خودرو محسوب می‌شود؛ در شرایطی که عرضه با نیاز بازار همخوانی نداشته باشد، تغییرات نرخ ارز و انتظارات تورمی می‌توانند منجر به رشد قیمت‌های پیشنهادی شوند.
سعید زینعلی، کارشناس حوزه خودرو، با اشاره به تجربه تحریم‌های اواخر دهه ۹۰ شمسی، اظهار داشت که تحریم‌ها بدون شک بر صنعت خودرو تاثیرگذارند، اما برای ارزیابی دقیق میزان اثرگذاری آن‌ها، باید سازوکار انتقال این فشارها به زنجیره تامین، تولید و توزیع قطعات مورد بررسی قرار گیرد. یکی از چالش‌های اصلی خودروسازان و مجموعه‌های زنجیره تامین، تامین قطعات و مواد اولیه مورد نیاز از منابع خارجی و انتقال ارز برای این معاملات است. این موانع طی سال‌های گذشته نیز وجود داشته، اما در ماه‌های اخیر، دشواری‌های بیشتری در زمینه جابه‌جایی منابع مالی ایجاد شده است. او مثالی از تاخیر یک ساله در انتقال یک دستگاه مورد نیاز از چین به دلیل مشکلات انتقال ارز ذکر کرد و تاکید نمود که تامین مالی و انتقال ارز، حتی پس از نهایی شدن خرید خارجی، می‌تواند مانعی جدی برای تامین تجهیزات مورد نیاز صنعت خودرو باشد. محدودیت‌های ایجاد شده همچنین می‌تواند فرآیند تامین قطعات و مواد اولیه را دشوارتر کرده و هزینه تمام شده تولید را افزایش دهد.
در حال حاضر، قیمت خودروهای داخلی در بازار آزاد در هفته منتهی به ۲۳ مهر ۱۴۰۵، نشان‌دهنده عرضه محصولات پرتقاضای ایران‌خودرو و سایپا در سطوح قیمتی بالا است. خودروهای اتوماتیک و نسخه‌های مجهزتر، قیمت‌های بالاتری دارند و حتی برخی محصولات اقتصادی‌تر نیز با قیمتی بیش از یک میلیارد تومان عرضه می‌شوند. به عنوان مثال، پژو ۲۰۷ اتوماتیک حدود ۳ میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومان، دنا پلاس اتوماتیک در محدوده ۳ میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومان، و تارا اتوماتیک V4 با قیمت حدود ۳ میلیارد و ۶۶۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. در گروه محصولات سایپا، کوییک S با قیمت حدود یک میلیارد و ۶۳۰ میلیون تومان و شاهین GL به حدود ۲ میلیارد و ۵۷۵ میلیون تومان رسیده است. فاصله قیمتی میان محصولات اقتصادی‌تر سایپا و خودروهای اتوماتیک و مجهزتر ایران‌خودرو همچنان قابل توجه است.
افزایش تقاضا برای خودروهای کارکرده، به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی خریداران با بودجه محدود، منجر به تنوع بیشتری در بازار دست دوم شده است. با این حال، پایین‌تر بودن قیمت اولیه خودروهای کارکرده به معنای ارزان‌تر بودن قطعی هزینه مالکیت نیست، چرا که وضعیت فنی، میزان استهلاک و سابقه تعمیرات در این خودروها بسیار متغیر است.
واردات خودروهای کارکرده نیز از شهریورماه وارد مرحله اجرایی شده و در صورت فراهم شدن شرایط ورود تعداد قابل توجهی خودرو، می‌تواند دامنه انتخاب مصرف‌کنندگان را افزایش دهد. اما تاثیرگذاری این واردات بر قیمت بازار، به حجم واقعی خودروهای واردشده، سرعت ترخیص، ترکیب مدل‌ها، هزینه‌های نهایی و امکان دسترسی خریداران به آن‌ها بستگی دارد. بنابراین، صرف آغاز فرآیند ثبت سفارش را نمی‌توان به معنای افزایش فوری عرضه یا کاهش قیمت خودروهای داخلی دانست.
در مجموع، افزایش قیمت خودروها نتیجه ترکیبی از عوامل متعدد است؛ از جمله نوسانات ارزی، مشکلات انتقال پول، دشواری تأمین قطعات و مواد اولیه، احتمال کاهش واردات و مونتاژ، و محدودیت قدرت خرید مصرف‌کنندگان. برای کاهش فشار بر صنعت خودرو، علاوه بر مدیریت محدودیت‌های خارجی، باید موانع داخلی تولید و تجارت نیز مورد توجه قرار گیرد.