اشک‌های تبریز برای شهدای میناب؛ وقتی تئاتر روایتگر جنایت می شود+فیلم
هفتمین جشنواره سراسری تئاتر خیابانی تبریزیم در تبریز، در کنار اجراهای متنوع گروه‌های نمایشی، میزبان آثاری بود که از موضوعات روزمره و روایت‌های تکراری فاصله گرفتند و به سراغ حوادث تلخ روزهای اخیر کشور رفتند؛ آثاری با محوریت جنگ، قربانیان غیرنظامی و به‌ویژه دانش‌آموزان شهید مدرسه شجره طیبه میناب که تلاش کردند رنج خانواده‌های داغدار و ابعاد انسانی این حوادث را در قالب زبان هنر به تصویر بکشند.
در میان این اجراها، نمایشی از یک گروه تئاتر از مریوان استان کردستان توجه بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کرد؛ اجرایی که با بازسازی لحظاتی از زندگی یک پدر و دختر مینابی و سپس گره‌خوردن آن به حادثه‌ای تلخ، فضای عاطفی متفاوتی در میان تماشاگران ایجاد کرد و واکنش احساسی حاضران را به دنبال داشت.
.
از جشن تولد یک دختر تا تراژدی میناب
نمایش با صحنه‌ای ساده و آشنا آغاز می‌شود؛ پدری که در کنار دخترش قرار دارد و برای برگزاری جشن تولد او آماده می‌شود. فضای صمیمی و خانوادگی صحنه، مخاطب را به دل زندگی روزمره خانواده‌ای میبرد که مانند بسیاری از خانواده‌ها، آرزوهایی ساده و لحظاتی شیرین را دنبال می‌کنند.
اما این آرامش چندان دوام نمی‌آورد. با شنیده‌شدن صدای انفجار و تغییر ناگهانی فضای اجرا، روایت از یک جشن تولد خانوادگی به بازنمایی تراژدی حمله به مدرسه شجره طیبه میناب تغییر می‌کند؛ جایی که شادی و معصومیت کودکی، جای خود را به اندوه و فقدان می‌دهد.
تضاد میان لحظات عادی زندگی و حادثه‌ای که همه‌چیز را دگرگون می‌کند، نقطه اتکای عاطفی این نمایش است؛ روایتی که می‌کوشد مخاطب را از مواجهه صرف با یک خبر فراتر ببرد و او را با تصویری انسانی از پیامدهای جنگ و قربانی‌شدن کودکان روبه‌رو کند.
بازتاب این صحنه‌ها در میان تماشاگران نیز نشان داد که برخی روایت‌های نمایشی، به دلیل پیوند مستقیم با حوادث تازه و زخم‌های هنوز التیام‌نیافته جامعه، می‌توانند تأثیری فراتر از یک اجرای معمولی داشته باشند.
جلیل فرجاد: جشنواره‌ها می‌توانند مظلومیت مردم را نشان دهند
جلیل فرجاد، پیشکسوت بازیگری و کارگردانی کشور و از داوران هفتمین جشنواره سراسری تئاتر خیابانی تبریزیم، در گفت‌وگو با تسنیم با اشاره به ظرفیت جشنواره‌های هنری برای آگاهی‌بخشی درباره حوادثی مانند واقعه میناب اظهار کرد: این جشنواره‌ها می‌توانند آگاهی بیشتری به مردم بدهند تا بدانند در میناب چه جنایاتی اتفاق افتاده است.
وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در بازتاب حوادث افزود: «بیشترین تبلیغات در دنیا توسط اروپا و آمریکا انجام می‌شود و مظلومیت ما را نشان نمی‌دهند؛ با این جشنواره‌ها می‌توانند مظلومیت ما را نشان دهند.»
اظهارات این بازیگر پیشکسوت، بر یکی از کارکردهای مهم هنر در شرایط بحرانی تأکید دارد؛ کارکردی که در آن، اجرای یک اثر نمایشی می‌تواند به ابزاری برای بازگویی روایت خانواده‌های آسیب‌دیده و جلب توجه افکار عمومی به پیامدهای انسانی جنگ تبدیل شود.
مهران رجبی: تئاتر باید روایتگر مسائل زمان خود باشد
مهران رجبی، دیگر پیشکسوت عرصه بازیگری و کارگردانی و از داوران این جشنواره نیز با تأکید بر ضرورت ارتباط آثار هنری با مسائل روز جامعه، معتقد است که فیلم‌ها و نمایش‌ها باید حرف تازه‌ای برای گفتن داشته باشند و از موضوعات زمان خود فاصله نگیرند.
وی افزود: فیلم‌ها و تئاترها همیشه باید نو باشند و مرتبط با موضوع زمان باشند.
رجبی با اشاره به حضور آثار مرتبط با جنگ و حوادث میناب در جشنواره تبریزیم افزود: پرداختن به مسائل خیالی یا موضوعاتی که ارتباط روشنی با مسائل و دغدغه‌های روز جامعه ندارند، لزوماً مطلوب نیست؛ بهترین حالت آن است که آثار هنری بیانگر مسائل، معضلات، مشکلات و اتفاقات زمان خود باشند.
این بازیگر سینما و تلویزیون با اشاره به اینکه بخش قابل توجهی از آثار جشنواره به جنگ 12 روزه، جنگ رمضان و حوادث میناب پرداخته‌اند، تصریح کرد: تعداد زیادی از نمایش‌ها به موضوع کودک‌کشی آمریکا اشاره داشتند و اجرای این آثار موجب شد بسیاری از تماشاگران با چشمانی اشکبار صحنه‌ها را دنبال کنند.
وی با اشاره به شهادت 168 دانش‌آموز در این حادثه گفت: این اتفاق برای مردم بسیار غم‌انگیز است و هر کسی که فرزند یا نوه‌ای داشته باشد، با شنیدن چنین خبری متأثر می‌شود.
رجبی همچنین با اشاره به حضور گروه‌های هنری از 16 استان کشور در جشنواره خاطرنشان کرد که یادآوری این حوادث تلخ، حتی با گذشت زمان، همچنان برای مخاطبان حزن‌انگیز خواهد بود.
تئاتر خیابانی؛ روایتی برای فراتر رفتن از مرزهای صحنه
یکی از ویژگی‌های تئاتر خیابانی، ارتباط بی‌واسطه آن با مخاطبانی است که ممکن است بدون برنامه‌ریزی قبلی با یک اجرای نمایشی مواجه شوند. همین ویژگی می‌تواند این گونه هنری را به بستری برای طرح مسائل اجتماعی، انتقال مفاهیم انسانی و بازتاب دغدغه‌های عمومی تبدیل کند.
در چنین فضایی، پرداختن به حادثه‌ای مانند حمله به مدرسه میناب، تنها بازگویی یک رویداد نیست؛ بلکه تلاشی برای بازنمایی پیامدهای انسانی جنگ و یادآوری جایگاه کودکان و غیرنظامیان در منازعات مسلحانه است.
اجرای گروه مریوان در جشنواره تبریزیم نیز از همین منظر قابل توجه بود؛ نمایشی که با انتخاب یک موقعیت ساده و قابل درک برای مخاطب، یعنی رابطه عاطفی پدر و دختر، توانست روایت خود را به یکی از تلخ‌ترین حوادث مورد اشاره در جشنواره پیوند بزند.
بازیگران این نمایش نیز هدف خود از اجرای آن را محکوم‌کردن کودک‌کشی آمریکا، رژیم صهیونیستی و آنچه جبهه استکبار در سراسر جهان می‌خوانند، عنوان کردند و بر آرزوی جهانی بدون کودک‌کشی تأکید داشتند.
در نهایت، آنچه از این اجرا در ذهن مخاطب باقی می‌ماند، تنها صحنه‌ای اندوه‌بار یا لحظه‌ای از یک جشنواره هنری نیست؛ بلکه یادآوری این حقیقت است که پشت هر خبر مربوط به جنگ، خانواده‌ای قرار دارد که ممکن است در یک لحظه، تمام رؤیاهایش دگرگون شود.
هفتمین جشنواره سراسری تئاتر خیابانی تبریزیم با میزبانی از چنین آثاری، بار دیگر این پرسش را پیش روی هنرمندان و برگزارکنندگان رویدادهای فرهنگی قرار داد که هنر تا چه اندازه می‌تواند در ثبت حوادث زمانه، بازتاب رنج قربانیان و رساندن صدای خانواده‌های داغدار نقش‌آفرین باشد؛ پرسشی که پاسخ آن، فراتر از صحنه نمایش و در نسبت میان هنر، جامعه و حافظه جمعی شکل می‌گیرد.