زیرساخت‌های هوش مصنوعی در کشورهای خلیج فارس به دارایی راهبردی آمریکا تبدیل شده‌اند و ایران می‌تواند بدون رویارویی مستقیم، با کمترین هزینه بیشترین ضربه را به طرف آمریکایی وارد کند. حملات اخیر به مراکز داده آمازون در بحرین و امارات، آغاز دوره‌ای جدید در جنگ‌های مدرن را نشان می‌دهد.

به گزارش بخش بین‌الملل وبانگاه بر اساس داده های خبری منتشر شده در خبرگزاری مهر، پهپادها و موشک‌ها در جریان جنگ اخیر به مراکز داده آمازون در بحرین و امارات اصابت کردند. این اولین بار بود که یک مرکز داده به طور هدفمند در یک درگیری نظامی مورد حمله قرار می‌گرفت و نشانه‌ای از آغاز دوره‌ای جدید بود: زیرساخت ابری نیز اکنون میدان نبرد است. غول‌های فناوری آمریکایی مانند مایکروسافت، انویدیا و OpenAI صدها میلیارد دلار در کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری کرده‌اند که در صورت از سرگیری تنش‌ها می‌تواند اهداف بالقوه‌ای باشند.

کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال تجربه موجی بی‌سابقه در ساخت زیرساخت دیجیتال هستند. محرک این موج، تصمیم واشنگتن برای تبدیل خلیج فارس به «مهم‌ترین قطب محاسبات هوش مصنوعی خارج از آمریکا» و همچنین تمایل کشورهای منطقه برای رهایی از وابستگی نفتی است. اما جنگ ابتدای امسال یک واقعیت را اثبات کرد؛ مرکزی داده که توان محاسباتی فراهم می‌کند و همزمان به اقتصاد و اهداف نظامی خدمت می‌کند، دیگر از مصونیت «تأسیسات غیرنظامی» برخوردار نیست.

امارات متحده عربی با حضور فعال تقریباً تمام غول‌های فناوری آمریکا، قصد دارد به قطب اصلی هوش مصنوعی خارج از آمریکا تبدیل شود. مجموع سرمایه‌گذاری‌های اعلام شده این شرکت‌ها از 100 میلیارد دلار فراتر می‌رود. مایکروسافت متعهد شده تا سال ۲۰۲۹ مبلغ ۱۵.۲ میلیارد دلار در این کشور سرمایه‌گذاری کند که ۴.۶ میلیارد دلار آن تاکنون در مراکز داده هوش مصنوعی و ابری مستقر شده است. آمازون چندین منطقه دسترس‌پذیر در امارات دارد و اوراکل نیز مناطق ابری خود را در ابوظبی و دبی راه‌اندازی کرده است. اما در میان این تأسیسات پراکنده، پروژه «استارگیت امارات» بیش از همه جلب توجه می‌کند.

این پارک هوش مصنوعی در ابوظبی، حاصل همکاری OpenAI با گروه اماراتی G42 است و در صورت تکمیل، ظرفیتی معادل ۵ گیگاوات را هدف گرفته و می‌تواند میزبان میلیون‌ها پردازنده هوش مصنوعی باشد. ارزش تنها فاز اول این پروژه نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و بازیگران اصلی آن OpenAI، انویدیا، مایکروسافت، اوراکل و سیسکو هستند. انویدیا پردازنده‌ها را تأمین می‌کند، اوراکل و مایکروسافت زیرساخت ابری را می‌سازند و OpenAI بهره‌بردار اصلی است. این مجموعه در نزدیکی ابوظبی و پایگاه هوایی الظفره قرار دارد. امارات پس از حملات اخیر، رویکرد خود را تغییر داده و به سمت پراکنده کردن تأسیسات در نقاط مستحکم‌تر حرکت کرده است، اما تأسیسات موجود قابل جابه‌جایی نیستند و پروژه‌های در حال ساخت نیز متوقف نمی‌شوند.

مقیاس کویت بسیار کوچک‌تر از امارات است، اما زیرساخت هوش مصنوعی آن نیز مورد توجه واشنگتن قرار دارد. مایکروسافت با همکاری زین‌تک، بازوی دیجیتال گروه زین، قصد دارد نخستین منطقه ابری Azure مجهز به هوش مصنوعی این کشور را تأسیس کند و امکان ایجاد یک مرکز نوآوری هوش مصنوعی را نیز بررسی می‌کند. این پروژه دولت و شرکت‌های کوچک و متوسط کویت را در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۵» هدف گرفته است. اگرچه مبلغ دقیق سرمایه‌گذاری در کویت به روشنی ارقام امارات اعلام نشده، اما کویت یکی از چهار کشور خلیج فارس است که در بسته سرمایه‌گذاری بیش از ۱۰ میلیارد دلاری مایکروسافت در سپتامبر ۲۰۲۶ سهم دارد. حتی یک مرکز داده متوسط نیز در زمان درگیری به هدفی با ارزش بالا تبدیل می‌شود.

عربستان سعودی با محوریت شرکت HUMAIN، متعلق به صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF)، در حال ساختن نقشه هوش مصنوعی خود است. آمازون، مایکروسافت و انویدیا شرکای HUMAIN هستند و گوگل نیز پروژه مشترکی با وزارت ارتباطات عربستان اجرا می‌کند. هدف ریاض، مشابه ابوظبی، تبدیل توان محاسباتی به کالایی صادراتی در کنار نفت، در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۰» است. تفاوت کلیدی با امارات این است که ساخت مراکز داده در عربستان کمی دیرتر آغاز شده اما برنامه‌ها جاه‌طلبانه‌تر است. همکاری HUMAIN با آمازون حدود ۵ میلیارد دلار ارزش دارد و انویدیا و AMD در سال ۲۰۲۵ مجوز صادرات تعداد زیادی تراشه پیشرفته هوش مصنوعی به عربستان را دریافت کرده‌اند. این تأسیسات هنوز هدف حمله مستقیم قرار نگرفته‌اند.

بحرین آزمایشگاه این شکل جدید از جنگ است. آمازون در سال ۲۰۱۹ نخستین منطقه ابری خود در غرب آسیا را در بحرین تأسیس کرد و در مارس ۲۰۲۶، این تأسیسات در جریان حملات آسیب دید. در سپتامبر، آمازون تأیید کرد که دسترسی به مرکز داده بحرین قابل بازیابی نیست و یکی از سه منطقه دسترس‌پذیر امارات نیز از دست رفته است. این یک فقدان دائمی است. آمازون به مشتریان خود توصیه کرد تمام منابع قابل دسترس را به مناطق دیگر منتقل کنند. خسارت بحرین این حقیقت را آشکار کرد که ارزش فیزیکی یک مرکز داده ممکن است تنها چند صد میلیون دلار باشد، اما داده‌های ذخیره‌شده در آن، بارهای کاری در حال اجرا و سیستم‌های بانکی، پرداخت و دولتی که به آن وابسته‌اند ارزشی بسیار فراتر از سخت‌افزار دارند. آمازون در بحرین بارهای کاری مرتبط با قرارداد ابری وزارت دفاع آمریکا را نیز میزبانی می‌کرد.

مؤسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد (UNIDIR) در تحلیل حملات امسال به مراکز داده اعلام کرد: وابستگی ارتش‌های مدرن به ارائه‌دهندگان خدمات ابری تجاری، کاربردهای نظامی و زیرساخت دیجیتال غیرنظامی را به شکلی جدایی‌ناپذیر در هم تنیده است. مرکزی که روزها سفارش‌های تجارت الکترونیک را پردازش می‌کند، شب‌ها ممکن است برای تحلیل تصاویر ماهواره‌ای یا آموزش مدل‌های شناسایی هدف استفاده شود. وقتی یک تأسیسات هم‌زمان به اقتصاد و به ماشین جنگی خدمت می‌کند، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً «غیرنظامی» دانست. همچنین، مراکز داده بزرگ مقیاس، اگرچه اقدامات امنیتی پیشرفته‌ای دارند، اما این اقدامات برای مقابله با حملات هکری و بلایای طبیعی طراحی شده‌اند، نه موشک کروز. UNIDIR اشاره می‌کند که این تأسیسات «در مقیاس یک شهر کوچک هستند، هم پنهان کردنشان دشوار است و هم دفاع در برابر تهدیدات جنبشی برایشان فوق‌العاده سخت».

©‌ خبرگزاری مهر