به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، زهرا سلیمی، خبرنگار و فعال رسانه، تصور کنید محصولی از دریا به دست آمده، اما هنوز راهی بازار نشده است. برای رسیدن این محصول به دست مصرف‌کننده، باید امکان نگهداری، فرآوری، بسته‌بندی و حمل‌ونقل آن فراهم باشد و در نهایت بازاری برای عرضه‌اش وجود داشته باشد. هر کدام از این مراحل به امکانات، سرمایه و مدیریت نیاز دارد و اختلال در هر حلقه می‌تواند ارزش اقتصادی محصول را کاهش دهد.
این تصویر، بخشی از واقعیتی است که توسعه اقتصاد دریامحور با آن روبه‌روست؛ واقعیتی که برای جزیره قشم، با برخورداری از موقعیت جغرافیایی، ظرفیت‌های شیلاتی و دسترسی به آب‌های خلیج فارس، اهمیت دوچندان دارد.
در چنین منطقه‌ای، دریا صرفاً منبع صید و تأمین محصولات آبزی نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز فعالیت‌های متنوعی در حوزه آبزی‌پروری، صنایع تبدیلی و تکمیلی، حمل‌ونقل دریایی، خدمات فنی، گردشگری و تجارت باشد. با این حال، برخورداری از منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری یک اقتصاد پویا نیست؛ چراکه میان ظرفیت بالقوه و فعالیت اقتصادی پایدار، مجموعه‌ای از الزامات و زیرساخت‌ها قرار دارد.
اقتصاد دریامحور فراتر از افزایش تولید است
یکی از برداشت‌های محدودکننده از اقتصاد دریامحور، تقلیل آن به افزایش صید یا توسعه آبزی‌پروری است؛ در حالی که این رویکرد، تنها بخشی از زنجیره فعالیت‌های اقتصادی وابسته به دریا را در بر می‌گیرد.
تجربه فعالیت‌های شیلاتی نشان می‌دهد افزایش تولید زمانی می‌تواند به ارزش افزوده بیشتر منجر شود که حلقه‌های پس از تولید نیز متناسب با آن توسعه پیدا کنند. تأمین تجهیزات، خوراک آبزیان، سردخانه، فرآوری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و بازاریابی، بخش‌هایی از این زنجیره هستند که بدون آن‌ها امکان بهره‌برداری کامل از ظرفیت تولید وجود ندارد.
در قشم نیز توسعه پرورش ماهی در قفس، علاوه بر ظرفیت‌های تولیدی، به تأمین زیرساخت‌های آب و برق، بچه‌ماهی، سرمایه در گردش و امکانات فرآوری و صادرات وابسته است. این موضوع نشان می‌دهد که توسعه این صنعت را نمی‌توان صرفاً با افزایش تعداد قفس‌ها یا صدور مجوزهای جدید ارزیابی کرد.
در بخش حمل‌ونقل دریایی نیز شرایط مشابهی وجود دارد. موقعیت جغرافیایی قشم می‌تواند زمینه فعالیت‌های تجاری و لجستیکی را فراهم کند، اما تحقق این ظرفیت به تجهیزات بندری، ناوگان مناسب، خدمات پشتیبان و ارتباط مؤثر با شبکه‌های حمل‌ونقل و بازارهای هدف نیازمند است.
گردشگری دریایی نیز از همین قاعده پیروی می‌کند. برخورداری از جاذبه‌های طبیعی و ساحلی زمانی به فعالیت اقتصادی ماندگار تبدیل می‌شود که دسترسی، خدمات، ایمنی و حفاظت از محیط‌زیست به‌صورت همزمان مورد توجه قرار گیرند.
سرمایه‌گذاری؛ از معرفی فرصت تا امکان اجرای طرح
یکی از موضوعات اساسی در مسیر توسعه اقتصادی قشم، فراهم‌کردن شرایط مناسب برای ورود و فعالیت سرمایه‌گذاران است. معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری، اگر با اطلاعات روشن درباره زیرساخت‌ها، هزینه‌ها، مجوزها، بازار هدف و الزامات اجرایی همراه نباشد، لزوماً به اجرای طرح‌های اقتصادی منجر نخواهد شد.
سرمایه‌گذار پیش از ورود به یک فعالیت، باید بتواند درباره امکان تأمین منابع مالی، دسترسی به امکانات موردنیاز و چشم‌انداز اقتصادی طرح تصمیم‌گیری کند. هرگونه ابهام در این مسیر یا طولانی‌شدن فرآیندهای اجرایی می‌تواند هزینه فعالیت را افزایش دهد و از جذابیت فرصت سرمایه‌گذاری بکاهد.
از این منظر، تدوین اطلس سرمایه‌گذاری و شناسایی فرصت‌های اقتصادی قشم زمانی اثربخش خواهد بود که به اطلاعات کاربردی و قابل اتکا برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران منتهی شود. همچنین باید میان طرح‌های پیشنهادی و نیازهای واقعی هر بخش ارتباط برقرار باشد؛ زیرا الزامات سرمایه‌گذاری در شیلات با حمل‌ونقل دریایی یا گردشگری یکسان نیست.
در این میان، تأمین مالی نیز جایگاه مهمی دارد. بسیاری از فعالیت‌های دریامحور، به‌ویژه در حوزه آبزی‌پروری و صنایع وابسته، علاوه بر سرمایه اولیه به منابع مالی مستمر برای تأمین مواد اولیه، تجهیزات، نگهداری و توسعه فعالیت نیاز دارند. بنابراین، دسترسی به منابع مالی متناسب با ماهیت و دوره بازگشت سرمایه طرح‌ها، یکی از عوامل مؤثر در استمرار فعالیت اقتصادی خواهد بود.
مردم قشم؛ حلقه مهم در زنجیره توسعه
یکی از معیارهای مهم ارزیابی برنامه‌های توسعه منطقه‌ای، میزان ارتباط آن‌ها با اقتصاد و معیشت جامعه محلی است. توسعه اقتصاد دریامحور نیز زمانی می‌تواند آثار گسترده‌تری در منطقه ایجاد کند که فرصت‌های حاصل از آن به فعالیت اقتصادی مردم و کسب‌وکارهای بومی پیوند بخورد.
برای نمونه، گسترش فعالیت‌های شیلاتی می‌تواند تقاضا برای خدمات فنی، تعمیر تجهیزات، تأمین ملزومات، بسته‌بندی، نگهداری و توزیع محصولات ایجاد کند. این حوزه‌ها ظرفیت فعالیت برای بنگاه‌های کوچک و متوسط را دارند، اما شکل‌گیری آن‌ها به وجود تقاضای واقعی، دسترسی به سرمایه، مهارت تخصصی و امکان رقابت در بازار وابسته است.
از این رو، حضور سرمایه‌گذاران بزرگ به‌تنهایی نباید معیار موفقیت توسعه اقتصادی باشد. چگونگی ارتباط پروژه‌های بزرگ با تأمین‌کنندگان محلی، نیروی انسانی بومی و کسب‌وکارهای کوچک نیز اهمیت دارد.آموزش‌های مهارتی متناسب با نیاز بازار کار، تقویت تشکل‌های اقتصادی محلی و فراهم‌کردن امکان حضور کسب‌وکارهای واجد شرایط در زنجیره تأمین پروژه‌ها می‌تواند به گسترش این ارتباط کمک کند.
در واقع، اگر توسعه فعالیت‌های دریایی صرفاً به اجرای چند طرح بزرگ محدود بماند و ارتباط مؤثری با ظرفیت‌های انسانی و اقتصادی جامعه محلی برقرار نکند، بخشی از آثار احتمالی آن در همان محدوده پروژه‌ها باقی خواهد ماند.
توسعه دریا بدون حفاظت از محیط‌زیست ماندگار نیست
اقتصاد دریامحور به منابع طبیعی وابسته است و استمرار آن نیز به حفظ همین منابع بستگی دارد. صیادی، آبزی‌پروری و گردشگری دریایی هر یک به شکلی با سلامت اکوسیستم‌های ساحلی و دریایی ارتباط دارند.افزایش فعالیت‌های اقتصادی بدون توجه به ظرفیت محیطی منطقه، مدیریت پسماند، کیفیت آب و حفاظت از زیستگاه‌های حساس می‌تواند در بلندمدت به منابعی آسیب بزند که پایه اصلی این فعالیت‌ها هستند.
به همین دلیل، توسعه فعالیت‌های دریایی باید بر مبنای ارزیابی‌های محیط‌زیستی و رعایت ضوابط بهره‌برداری انجام شود. در چنین رویکردی، حفاظت از محیط‌زیست مانعی در برابر توسعه اقتصادی نیست، بلکه بخشی از الزامات استمرار تولید و فعالیت اقتصادی به شمار می‌رود.این موضوع برای قشم، با برخورداری از زیست‌بوم‌های حساس دریایی و ساحلی، اهمیت ویژه‌ای دارد و نمی‌توان آن را به مرحله پس از اجرای طرح‌ها موکول کرد.
از ظرفیت‌های طبیعی تا شکل‌گیری اقتصاد ماندگار
سیاست‌های کلی توسعه دریامحور کشور نیز بر موضوعاتی فراتر از بهره‌برداری از منابع دریا تأکید دارند. حمایت از سرمایه‌گذاران بومی، تقویت بنگاه‌های کوچک و متوسط، توسعه آموزش‌های مهارتی، تکمیل زنجیره ارزش محصولات شیلاتی و تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل از جمله محورهایی هستند که در برنامه جامع تحقق این سیاست‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند.
این رویکرد نشان می‌دهد توسعه دریامحور، مجموعه‌ای از اقدامات مرتبط و به‌هم‌پیوسته است و تحقق آن به هماهنگی میان بخش‌های مختلف اقتصادی و اجرایی نیاز دارد.
قشم از ظرفیت‌های مهمی برای حضور مؤثرتر در اقتصاد دریامحور برخوردار است، اما تبدیل این ظرفیت‌ها به ثروت و اشتغال پایدار، صرفاً با معرفی فرصت‌ها یا افزایش تعداد طرح‌ها محقق نمی‌شود.آنچه اهمیت دارد، ایجاد ارتباط میان زیرساخت، تأمین مالی، تولید، فرآوری، بازار، نیروی انسانی و حفاظت از منابع طبیعی است؛ ارتباطی که باید در عمل شکل بگیرد و آثار آن در فعالیت مستمر بنگاه‌های اقتصادی نمایان شود.
در نهایت، معیار توسعه اقتصاد دریامحور قشم نه صرفاً تعداد طرح‌های معرفی‌شده و نه فقط میزان ظرفیت‌های طبیعی جزیره، بلکه توانایی تبدیل این مزیت‌ها به فعالیت‌های اقتصادی ماندگار، ایجاد ارزش افزوده و فراهم‌کردن زمینه مشارکت جامعه محلی است. در چنین شرایطی، دریا از یک مزیت جغرافیایی فراتر می‌رود و به یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد جزیره تبدیل می‌شود.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.