به گزارش وبانگاه به نقل از گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم ، مسئله زن در جهان معاصر، فراتر از مباحث معطوف به حقوق فردی و حضور اجتماعی زنان، به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های مواجهه الگوهای فرهنگی و تمدنی بدل شده است. در چنین شرایطی، طرح مفهوم «الگوی سوم زن» از سوی رهبر شهید انقلاب اسلامی، کوششی متمایز و ارزشمند برای عبور از دوگانه‌ای است که زن را میان برداشت‌های متحجرانه و تلقی‌های رایج غربی به انقیاد درمی‌آورد.
در مجال پیش‌رو به‌منظور تحلیل و تبیین بیشتر این الگوی مترقی به سراغ دکتر فاطمه قاسمپور، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی رفتیم و با او در این زمینه هم‌کلام شدیم.
درنگی بر الگوی زن مسلمان از منظر رهبر شهید انقلاب
در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را از نظر می‌گذرانید:
تسنیم: از نگاه شما مولفه‌های کلیدی الگوی زن مسلمان در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی چیست؟
قاسمپور: با ظهور انقلاب اسلامی، زنان که تا پیش از آن از سوی دو جریان سنتی و غرب‌گرا به گونه خاصی شکل داده شده و تعریف می‌شدند، با قرائت جدیدی درباره خود مواجه شدند. این نگاه، پیش از ورود امام خمینی(ره) به کشور و در پاسخ‌هایی که ایشان به پرسش‌های خبرنگاران درباره زنان می‌دادند، به مرور شفاف شد. امام راحل عظیم‌الشأن، برخی دال‌های موجود در دو جریان سنتی و غرب‌گرا را سر دست گرفتند و به احیای مفهومی آنها پرداختند. علاوه بر این، دال‌های تازه‌ای را نیز ایجاد کردند؛ مثلا آزادی، دالی بود که توسط ایشان مورد بازیابی معنایی قرار گرفت و در نسبت با خداوند تعریف شد. یا دال نقش مادری که مورد تاکید ایشان بود و به کرات در بیاناتشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد بودیم، مورد بازیابی محتوایی قرار گرفت و در مفصل‌بندی تازه، معنای جدیدی بر آن بار شد. این دال در نسبت با مفهوم جهاد و مسئولیت دینی قرار گرفت و معنایی فارغ از مرزهای سنتی خود پیدا کرد.
حال، می‌توان پرسید که این قرائت جدید، دقیقا چه قرائتی است و بر چه مفاهیمی تاکید دارد؟ آنچه از بیانات امام راحل بزرگوار و به تبع آن، بیانات امام مجاهد شهید به دست می‌آید، گویای آن است که قرائت موصوف، قرائتی است که کنشگری، اثرگذاری و مسئولیت اجتماعی برای زنان قائل است و از سوی دیگر بر نقش‌های مادری و همسری او صحه می‌گذارد. بدین‌ترتیب، در گفتمان سوم زن، دال مرکزی «مسئولیت اجتماعی» است که سایر دال‌ها نظیر عقلانیت، اختیار، خودآگاهی، عاملیت، انتخاب‌گری، مقاومت و عفت‌ورزی نیز در نسبت با این دال مرکزی مفصل‌بندی شده و معنا پیدا می‌کنند؛ مثلا عاملیت زن یا انتخاب‌گری او در گفتمان سوم زن در نسبت با مسئولیت اجتماعی و در امتداد تکلیف دینی تعریف می‌شود و هر عاملیت یا کنشگری‌ای را در بر نمی‌گیرد. یا زن در گفتمان سوم نقش مادری را بدون آن افق تکلیفی و مسئولیتی انجام نمی‌دهد.
تسنیم: چه تفاوت‌های اساسی میان نگاه رهبر شهید به بانوان و تلقی‌های رایج غربی درباره زنان وجود دارد؟
قاسمپور: در گفتمان مدرن با تفکیک حوزه عمومی و خصوصی و تعریف زنان به عنوان نقش‌آفرینان حوزه خصوصی، هویت اجتماعی آنان تنها در صورت ورود تمام و کمال به عرصه عمومی می‌تواند به بروز و ظهور برسد؛ یعنی زن یا در حوزه خصوصی است یا در حوزه عمومی و مرزی پررنگ و دیواری بلند میان این دو عرصه کشیده شده. اما آنچه در انقلاب اسلامی برای زن مسلمان رقم خورد، با این نوع کنشگری تفاوت‌های بارزی دارد. بر اساس رویکرد الگوی سوم، شان اجتماعی زن به عنوان بخشی از شخصیت زن مسلمان و نوعی مسئولیت و تکلیف به حساب می‌آید. مسئولیتی که لازم است زنان با توجه به وظایف و نقش‌های خانوادگی و به ویژه نقش مادری خود آن را انجام دهند. بر این اساس، می‌توان گفت که انقلاب اسلامی، کنشگری اجتماعی زن مسلمان را به نوعی ممزوج و البته در امتداد حوزه خصوصی در نظر گرفته است. علاوه بر این، گفتمان انقلاب در تعارض و تخالف با شی‌وارگی زن قرار دارد. زن نباید مورد طمع جریان سرمایه‌داری و جریان مردسالاری قرار گیرد؛ بلکه باید مسیر کنشگری و انجام تکالیف او در راه الهی، هموار فارغ از نگاه‌های کالاانگارانه باشد. رهبر شهید انقلاب اسلامی به طور پیوسته با نگاه بلند و متعالی خود در دیدارها و بیانات مختلفی که داشتند، این وجوه و امور را مورد طرح و تاکید قرار می‌دادند. کرامت‌بخشی به زن، توجه به قابلیت‌ها، استعدادها و توانمندی‌های زن، از جمله ویژگی‌های نگاه خاص ایشان بود.
تسنیم: از دیدگاه شما الگوی زن مسلمان در منظر امام شهید انقلاب اسلامی چه پاسخی برای مسائل و دغدغه‌های واقعی بانوان در جهان امروز دارد که الگوهای غربی از پاسخ به آنها ناکام مانده‌اند؟
قاسمپور: الگوی سوم زن، امکان پررنگ و مهمی را برای زنان در برابر ساختارهای غیرانسانی، متحجرانه و محصورکننده مدرن فراهم می‌کند. زن با بازیابی هویتی خود در این گفتمان، ضمن بازگشت به ویژگی‌ها و نیازهای طبیعی و تکوینی خود و احترام به این ویژگی‌ها، تلاش می‌کند در مسیر قرب الهی از استعدادها، توانمندی‌ها و ظرفیت‌های خود بهره برد. زن مسلمان در این مسیر، اجازه نمی‌دهد که نگاه‌های فروکاهشی و مخرب، او را در خدمت نظام سلطه سرمایه‌داری درآورند و از وجود او بهره‌برداری کنند. تصور می‌کنم که قدرت این نوع مقاومت و کنشگری در راستای فراروی از چنین ساختارهای زن‌ستیزی، آن چیزی است که گفتمان سوم زن برای زنان به ارمغان می‌آورد. ضمن آن‌که این گفتمان در صورت پررنگ‌شدن و اجتماعی‌شدن در اصلاح نگاه مردان به خود و به زنان نیز موثر خواهد بود؛ بدین‌معنا که ثمره اجتماعی‌سازی این گفتمان، صرفا نصیب زنان نمی‌شود؛ بلکه جامعه را نیز منتفع خواهد ساخت.
تسنیم: چگونه می‌توان از تبدیل شدن الگوی زن مسلمان به مجموعه‌ای از شعارهای مناسبتی و کلیشه‌ای جلوگیری کرد و به معنای واقعی کلمه در راستای تحقق عملیاتی و کامل این الگو در جامعه امروز گام برداشت؟
قاسمپور: رهبر شهید انقلاب اسلامی تلاش‌های بسیاری را برای گفتمان‌سازی و مفهوم‌پردازی در نسبت با الگوی سوم زن داشتند. به جهت حجم بالای تخاطب امام شهید با زنان و اهتمام ایشان به این امر، خوشبختانه گفتمان سوم زن از سوی بخش قابل توجهی از جامعه زنان دریافت و فهم شده و در سایه این ادراک، توانسته‌اند زیست خود را در نسبت با مولفه‌های این گفتمان مترقی تعریف کنند. پس از شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، شاهد بودیم زنانی که در بستر نگاه رهبر شهید و گفتمان سوم زن پرورش یافته و به هویت‌یابی مبادرت ورزیده بودند، کنشگران اصلی و مهم حرکت ملت مبعوث در میادین و خیابان‌ها بودند و همگان را به شگفتی واداشتند. اما این گفتمان برای اجتماعی‌شدن و توسعه بیشتر، نیازمند حرکت در ساحت نهادین و سیاسی است. به تعبیر دیگر، لازم است این گفتمان در عرصه سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی اجرایی و قانون‌گذاری نیز خود را نشان دهد. در این صورت است که می‌توان امیدوار بود هم توسعه پیدا کند، هم زنان بیشتری را درگیر سازد و هم در صدور این نگاه و اندیشه به زیست سایر زنان جهان، موثر واقع شود.
نظرات
نظر شما ثبت شد؛ پس از بررسی، در صورت تأیید نمایش داده می‌شود.
هنوز نظری منتشر نشده است.